Τα Χριστούγεννα αναδεικνύονται σε ένα νέο πεδίο πολιτισμικής αντιπαράθεσης στην Ευρώπη, καθώς η ακροδεξιά επιχειρεί να τα εντάξει στο οπλοστάσιο των λεγόμενων «πολιτισμικών πολέμων»
Ακροδεξιά κόμματα σε ολόκληρη την ήπειρο διεκδικούν τη γιορτινή περίοδο ως αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητάς τους, επαναπροσδιορίζοντας τα Χριστούγεννα ως σύμβολο ενός χριστιανικού πολιτισμού που, σύμφωνα με τη ρητορική τους, βρίσκεται υπό απειλή. Παράλληλα, αυτοπαρουσιάζονται ως η «τελευταία γραμμή άμυνας» απέναντι σε μια υποτιθέμενα εχθρική, κοσμική ή «woke» Αριστερά, όπως σημειώνει το Politico.
Το αφήγημα παραπέμπει άμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το Fox News έχει επί χρόνια καλλιεργήσει τον μύθο ενός «πολέμου κατά των Χριστουγέννων». Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μάλιστα ισχυριστεί ότι «έφερε πίσω» την ευχή «Καλά Χριστούγεννα», παρουσιάζοντάς την ως πράξη αντίστασης στην πολιτική ορθότητα. Αντίστοιχα, ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα, τα οποία παραδοσιακά επικεντρώνονταν στη μετανάστευση ή στην ασφάλεια, υιοθετούν πλέον παρόμοια ρητορική, μετατρέποντας τα Χριστούγεννα σε νέο μέτωπο ενός ευρύτερου ιδεολογικού πολέμου.
Στην Ιταλία, η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έχει εντάξει την «υπεράσπιση των χριστουγεννιάτικων παραδόσεων» στον πυρήνα της πολιτικής της ταυτότητας. Έχει επανειλημμένα παρουσιάσει τη γιορτή ως μέρος μιας απειλούμενης εθνικής κληρονομιάς, αντιτιθέμενη σε αυτό που χαρακτηρίζει ως «ιδεολογικές» προσπάθειες απονεύρωσής της.
«Πώς μπορεί η κουλτούρα μου να σε προσβάλλει;» έχει αναρωτηθεί στο παρελθόν, υπερασπιζόμενη την παρουσία φάτνης σε δημόσιους χώρους. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται τις αξίες της Γέννησης και όχι να ταυτίζουν τα Χριστούγεννα αποκλειστικά με την κατανάλωση. Φέτος, μάλιστα, δήλωσε ότι θα απέχει από το αλκοόλ μέχρι τα Χριστούγεννα, ενισχύοντας την εικόνα μιας πολιτικού που συνδέει την παράδοση με την προσωπική πειθαρχία.
Αντίστοιχες τάσεις καταγράφονται και αλλού στην Ευρώπη. Ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία και το Vox στην Ισπανία αντιτίθενται σε κάθε προσπάθεια αντικατάστασης θρησκευτικών συμβόλων με «ουδέτερη» γλώσσα, ενώ στη Γερμανία η AfD προειδοποιεί ότι οι χριστουγεννιάτικες αγορές χάνουν τον «γερμανικό χαρακτήρα» τους, αναπαράγοντας συχνά παραπληροφόρηση περί εκτοπισμού χριστιανικών εθίμων από μουσουλμανικές παραδόσεις.
Χριστουγεννιάτικο θέαμα
Το κόμμα της Μελόνι, οι Αδελφοί της Ιταλίας, έχει μετατρέψει αυτό το μήνυμα σε πολιτικό θέαμα. Κάθε Δεκέμβριο διοργανώνει φεστιβάλ με έντονο χριστουγεννιάτικο χαρακτήρα — Άγιο Βασίλη, παγοδρόμιο και ένα επιβλητικό δέντρο φωτισμένο στα χρώματα της ιταλικής σημαίας.
Η εκδήλωση, με την ονομασία Atreyu (από τον ήρωα της ταινίας Η Ατέλειωτη Ιστορία), φιλοξενούνταν παλαιότερα πιο διακριτικά, στα τέλη του καλοκαιριού. Πλέον πραγματοποιείται στο Καστέλ Σαντ’ Άντζελο, προσελκύοντας οικογένειες, τουρίστες και πολιτικά περίεργους επισκέπτες. Σε μήνυμα προς τα μέλη του, το κόμμα χαρακτήρισε τη φετινή διοργάνωση «επιτυχία χωρίς προηγούμενο», κάνοντας λόγο για «αριθμούς-ρεκόρ» και για μια κοινότητα που «μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο».
Ο Ντάνιελ, 26χρονος τουρίστας από τη Μαγιόρκα, δήλωσε ότι μπήκε στον χώρο από περιέργεια. «Είδαμε τα φώτα και τη μουσική και νομίσαμε ότι ήταν απλώς μια γιορτή. Μετά καταλάβαμε ότι ήταν πολιτικό γεγονός», είπε γελώντας.
Πολιτισμικός Χριστιανισμός
Για τα στελέχη του κόμματος, το μήνυμα είναι σαφές. «Οι παραδόσεις αντιπροσωπεύουν τις ρίζες μας και την ιστορία που μας διαμόρφωσε», δήλωσε η βουλευτής Μάρτα Σκιφόνε. «Αυτές οι ρίζες πρέπει να γιορτάζονται και να προστατεύονται».
Το αφήγημα βρίσκει απήχηση και στους νέους υποστηρικτές. Ο Αλεσάντρο Μερίγκι, επικεφαλής της φοιτητικής οργάνωσης Azione Universitaria, υποστήριξε ότι οι νεοεισερχόμενοι οφείλουν να σέβονται τις αξίες της χώρας. «Δεν μπορείς να ζητάς από τα σχολεία να αφαιρέσουν τον σταυρό», είπε. «Αντιπροσωπεύει τις αξίες μας».
Ωστόσο, η θρησκευτική διάσταση συχνά λειτουργεί περισσότερο ως σύμβολο παρά ως πίστη. Πολλοί από τους πρωταγωνιστές αυτής της ρητορικής δεν είναι ιδιαίτερα θρησκευόμενοι, ενώ μόνο μειοψηφία των ψηφοφόρων τους συμμετέχει ενεργά στην εκκλησιαστική ζωή. Ο Χριστιανισμός λειτουργεί κυρίως ως πολιτισμικός κώδικας — ένα εργαλείο οριοθέτησης ανάμεσα στο «εμείς» και το «εκείνοι».
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Ντάνιελ Αλμπερτάτζι από το Πανεπιστήμιο του Surrey, η ριζοσπαστική δεξιά απέφευγε για δεκαετίες την εκκλησία. «Αυτό άλλαξε μετά το 2010, ιδίως έπειτα από τις ισλαμιστικές τρομοκρατικές επιθέσεις, που παρουσιάστηκαν ως σύγκρουση πολιτισμών. Ο Χριστιανισμός έγινε δείκτης ταυτότητας και πολιτικό εργαλείο».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η διοργάνωση χριστουγεννιάτικων φεστιβάλ θεωρείται μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής «επανασυσκευασίας» της άκρας δεξιάς ως σύγχρονου συντηρητικού χώρου. Παράλληλα, επωφελείται από τη δυσκολία της Αριστεράς να διαχειριστεί τη θρησκεία στον δημόσιο χώρο, καθώς πρωτοβουλίες υπέρ της ουδετερότητας παρουσιάζονται ως πολιτισμική υποχώρηση.
Η ειρωνεία, επισημαίνουν οι επικριτές, είναι ότι πολλές χριστουγεννιάτικες παραδόσεις είναι σχετικά πρόσφατες και εξίσου προϊόν του εμπορίου όσο και της θρησκείας. Παρ’ όλα αυτά, τα Χριστούγεννα παραμένουν πολιτικά ισχυρά, ακριβώς επειδή είναι φορτισμένα συναισθηματικά και συνδεδεμένα με την οικογένεια, τη μνήμη και την ταυτότητα.
Μ.Η.Τ. 242183