Το μεγάλο στοίχημα της απασχόλησης μετά τον λιγνίτη: Πάνω από 2 δισ. ευρώ για τη μετάβαση – Πού κατευθύνονται οι πόροι στη Δυτική Μακεδονία

Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι παρεμβάσεις στήριξης της απασχόλησης, της επιχειρηματικότητας και των υποδομών στη Δυτική Μακεδονία, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να επιταχύνει την αναπτυξιακή μετάβαση των πρώην λιγνιτικών περιοχών σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο. Η πρόσφατη συνεδρίαση της διυπουργικής επιτροπής για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση αποτύπωσε το εύρος και την πολυεπίπεδη φύση των δράσεων, αλλά και την προσπάθεια να ενσωματωθεί στην πράξη η ρήτρα απολιγνιτοποίησης σε όλο το φάσμα της κυβερνητικής πολιτικής.

Τη σύσκεψη προήδρευσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, με τη συμμετοχή των συναρμόδιων υπουργών και υπηρεσιακών παραγόντων, επιβεβαιώνοντας ότι η Δυτική Μακεδονία παραμένει περιοχή προτεραιότητας στον εθνικό αναπτυξιακό σχεδιασμό. Στο επίκεντρο βρέθηκε η πρόοδος του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, η ωρίμανση των Τοπικών Σχεδίων Ανάπτυξης και η ενεργοποίηση ειδικών θετικών μέτρων για τις περιοχές που επλήγησαν από την απολιγνιτοποίηση.

Πάνω από 2 δισ. ευρώ για επενδύσεις, έργα και νέες θέσεις εργασίας

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, μέσω του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και των συμπληρωματικών χρηματοδοτικών εργαλείων κινητοποιούνται πόροι που υπερβαίνουν τα 2 δισ. ευρώ. Στη Δυτική Μακεδονία υλοποιούνται εκατοντάδες επενδυτικά σχέδια από επιχειρήσεις κάθε μεγέθους, τα οποία εκτιμάται ότι θα δημιουργήσουν περισσότερες από 2.700 νέες θέσεις εργασίας, με χρηματοδότηση άνω των 320 εκατ. ευρώ. Αντίστοιχα, στην ευρύτερη περιοχή της Μεγαλόπολης βρίσκονται σε εξέλιξη επενδύσεις που αναμένεται να οδηγήσουν σε πάνω από 1.150 νέες θέσεις εργασίας.

Κομβικό ρόλο διαδραματίζει και το Ταμείο Χαρτοφυλακίου ΔΑΜ της Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, το οποίο προσφέρει ευνοϊκή δανειακή και εγγυοδοτική στήριξη στους ιδιώτες επενδυτές των περιοχών μετάβασης. Παράλληλα, ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης χρηματοδοτεί τη δημιουργία χιλιάδων νέων θέσεων πλήρους απασχόλησης σε επιχειρήσεις της Δυτικής Μακεδονίας, ενισχύοντας άμεσα την τοπική αγορά εργασίας.

Σημαντική είναι και η ενεργοποίηση του νέου Ειδικού Αναπτυξιακού Προγράμματος ΔΑΜ με εθνικούς πόρους, μέσω του οποίου έχουν ήδη εγκριθεί έργα τοπικής αυτοδιοίκησης και βρίσκονται σε αξιολόγηση πρόσθετες παρεμβάσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Ταυτόχρονα, προχωρούν μεγάλα έργα υποδομής μέσω του δανειακού μηχανισμού του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, με έμφαση σε υποδομές που κρίνονται καθοριστικές για τη λειτουργία και την ελκυστικότητα της περιοχής.

Ενέργεια, τηλεθέρμανση και νέος ρόλος της ΔΕΗ

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον ενεργειακό τομέα, καθώς η μετάβαση από τον λιγνίτη συνδέεται άμεσα με το κόστος ζωής και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης διασφαλίζεται η συνέχιση χαμηλών τιμών στη θερμική ενέργεια για τους κατοίκους που εξυπηρετούνται από τα δίκτυα τηλεθέρμανσης, ενώ υλοποιούνται κρίσιμες υποδομές για τη δημιουργία ενιαίων και λειτουργικών δικτύων.

Παράλληλα, αποδόθηκαν ανταποδοτικά τέλη από σταθμούς ΑΠΕ στους κατοίκους και στους ΟΤΑ της περιοχής, ενώ προχωρά ο επανασχεδιασμός του Προγράμματος «Απόλλων» για τη μείωση του ενεργειακού κόστους ευάλωτων νοικοκυριών, δήμων και οργανισμών κοινής ωφέλειας. Στο ίδιο πλαίσιο, ο επενδυτικός σχεδιασμός της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία περιλαμβάνει νέες μονάδες ΑΠΕ, έργα αποθήκευσης ενέργειας, τη μετατροπή της Πτολεμαΐδας 5 σε μονάδα φυσικού αερίου και τη διερεύνηση επενδύσεων σε αντλησιοταμίευση και data centers, σηματοδοτώντας έναν νέο ενεργειακό και τεχνολογικό ρόλο για την περιοχή.

Απασχόληση, κατάρτιση και στροφή σε πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες

Στον πυρήνα της στρατηγικής μετάβασης βρίσκεται η αγορά εργασίας. Την περίοδο 2019-2025 υλοποιήθηκαν δεκάδες προγράμματα απασχόλησης, με χιλιάδες ωφελούμενους στη Δυτική Μακεδονία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους νέους έως 29 ετών, στις γυναίκες και στους μακροχρόνια ανέργους. Παράλληλα, ενισχύθηκε η επιχειρηματικότητα ανέργων, με εκατοντάδες νέες επιχειρήσεις να έχουν ήδη δημιουργηθεί και νέο κύκλο στήριξης να βρίσκεται προ των πυλών.

Καθοριστική είναι και η διάσταση της κατάρτισης και επανακατάρτισης. Δεκάδες χιλιάδες ωφελούμενοι συμμετείχαν σε προγράμματα με υψηλό ποσοστό πιστοποίησης, κυρίως σε ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις ανάγκες της νέας οικονομίας. Η υψηλή συμμετοχή των γυναικών αναδεικνύει τη ζήτηση για αναβάθμιση δεξιοτήτων και την προσπάθεια άρσης διαχρονικών ανισοτήτων στην απασχόληση.

Στοχευμένα κίνητρα για επενδύσεις, γούνα και δημογραφική ενίσχυση

Η Δυτική Μακεδονία εντάσσεται στο νέο καθεστώς «Περιοχών Ειδικής Ενίσχυσης» του Αναπτυξιακού Νόμου, με υψηλά ποσοστά επιχορήγησης και φορολογικές απαλλαγές που καθιστούν την περιοχή ιδιαίτερα ελκυστική για νέες επενδύσεις. Ήδη δεκάδες επενδυτικά σχέδια σε μεταποίηση, τουρισμό και αγροδιατροφή έχουν υπαχθεί σε προηγούμενα καθεστώτα, ενισχύοντας το παραγωγικό αποτύπωμα της περιοχής.

Παράλληλα, συνεχίζεται η ειδική στήριξη του κλάδου της γούνας, ο οποίος επλήγη από τις διεθνείς εξελίξεις, με νέο πρόγραμμα ενίσχυσης να βρίσκεται στο τελικό στάδιο εξειδίκευσης. Στο κοινωνικό και δημογραφικό πεδίο, επεκτείνεται το πρόγραμμα δημογραφικής ανάπτυξης σε Φλώρινα και Καστοριά, προσφέροντας οικονομικά κίνητρα σε νοικοκυριά που επιλέγουν να μεταφέρουν την κατοικία τους σε περιοχές με έντονα δημογραφικά προβλήματα.

Η ρήτρα δίκαιης μετάβασης ως μόνιμο εργαλείο πολιτικής

Οι παρεμβάσεις συμπληρώνονται από ειδικές πρόνοιες υπέρ των περιοχών απολιγνιτοποίησης, όπως αυξημένη μοριοδότηση εντοπιότητας στις προσλήψεις, ενισχυμένα ποσοστά επιδότησης σε ενεργειακά και αγροτικά προγράμματα και ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης. Στόχος είναι η ρήτρα δίκαιης μετάβασης να μην αποτελεί απλώς μια διακηρυκτική αρχή, αλλά ένα μόνιμο φίλτρο χάραξης πολιτικής.

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Οι διαθέσιμοι πόροι και τα προγράμματα δημιουργούν σημαντικές ευκαιρίες, ωστόσο η επιτυχία της μετάβασης θα κριθεί από την ταχύτητα υλοποίησης, τη σύνδεση των επενδύσεων με ποιοτικές θέσεις εργασίας και τη δυνατότητα της περιοχής να συγκρατήσει και να προσελκύσει ανθρώπινο δυναμικό σε βάθος χρόνου.