Ο Κωνσταντίνος Φίλης εκτιμά ότι το τουρκικό στρατιωτικό κατεστημένο επιστρέφει στη «λογική των παραβιάσεων»: Το σαφές μήνυμα που μεταφέρει
Στο γνώριμο μοτίβο των προκλήσεων και της στρατιωτικής πίεσης φαίνεται να επιστρέφει η Τουρκία, σύμφωνα με την ανάλυση του Διευθυντή του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, Κωνσταντίνου Φίλη, ο οποίος μιλώντας στον ΣΚΑΪ υποστήριξε ότι το τουρκικό στρατιωτικό κατεστημένο εμφανίζεται «ενοχλημένο», επειδή για περίπου 2,5 χρόνια είχε βγει -όπως χαρακτηριστικά είπε- «εκτός κανονικότητας» αναφορικά με τις παραβιάσεις.
Η τοποθέτηση του κ. Φίλη έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία η περιφερειακή αστάθεια, οι ανακατατάξεις στις αμυντικές συνεργασίες και η ένταση στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ αναβαθμίζουν το γεωπολιτικό βάρος της ελληνοτουρκικής σχέσης. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο τι συμβαίνει επιχειρησιακά, αλλά κυρίως ποιο είναι το πολιτικό και στρατηγικό μήνυμα που επιδιώκει να εκπέμψει η Άγκυρα.
«Να δείξει ότι δεν έχει αλλάξει τίποτα»: Το μήνυμα προς την Ελλάδα
Ο Διευθυντής του ΙΔΙΣ υπογραμμίζει ότι η Τουρκία επιδιώκει, μέσω της επαναφοράς του μηχανισμού πίεσης, να καταστήσει σαφές προς την Αθήνα ότι οι πάγιες θέσεις της δεν έχουν αλλάξει. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν κατά περιόδους παρατηρείται ύφεση ή μια πιο ήπια διπλωματική γραμμή, αυτό δεν σημαίνει μεταστροφή στρατηγικής.
Στην τουρκική ανάγνωση, οι παραβιάσεις, οι κινήσεις επιτήρησης και η επίδειξη στρατιωτικής παρουσίας συνιστούν δομικά εργαλεία εξωτερικής πολιτικής και όχι συγκυριακές «εξάρσεις». Αποτελούν μέρος της προσπάθειας να κατοχυρώνεται στην πράξη η αμφισβήτηση και να συντηρείται μια διαρκής υπενθύμιση ότι η Άγκυρα θεωρεί ανοιχτή την ατζέντα των διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η «κανονικότητα» των παραβιάσεων ως μηχανισμός ισχύος
Η επισήμανση ότι το τουρκικό στρατιωτικό κατεστημένο είχε βγει από την «κανονικότητα των παραβιάσεων» για 2,5 χρόνια, έχει ιδιαίτερο βάρος. Δείχνει ότι στην Τουρκία υπάρχει – κατά την ανάλυση του κ. Φίλη- μια εσωτερική δομή αντίληψης, όπου η ένταση και η καθημερινή τριβή αντιμετωπίζονται ως φυσική κατάσταση.
Αυτό ερμηνεύεται ως αντανακλαστικό ενός συστήματος που, πέρα από την πολιτική ηγεσία, διαμορφώνεται και από τις στρατιωτικές ελίτ, οι οποίες διατηρούν ιστορικά βαρύνοντα ρόλο στη χάραξη της «κόκκινης γραμμής» στα ελληνοτουρκικά. Όταν αυτός ο μηχανισμός αισθάνεται ότι μένει «εκτός παιχνιδιού», είναι πιθανό να επιδιώκει επαναφορά του, είτε μέσω ρητορικής είτε μέσω πρακτικών κινήσεων.
Γιατί τώρα: Ένταση ως εσωτερική και εξωτερική υπενθύμιση
Το timing μιας τέτοιας επιστροφής στην ένταση σπάνια είναι τυχαίο. Σε περιόδους γεωπολιτικών μεταβολών, η Τουρκία συχνά ενεργοποιεί την πίεση ως εργαλείο διαπραγμάτευσης ή ως υπενθύμιση ισχύος προς συμμάχους και αντιπάλους.
Προς το εσωτερικό της, τέτοιου τύπου κινήσεις λειτουργούν και ως συσπείρωση, ενισχύοντας το αφήγημα μιας χώρας που «δεν υποχωρεί» και που επιμένει σε εθνικές διεκδικήσεις. Προς το εξωτερικό, εκπέμπεται το μήνυμα ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να αποδεχθεί «κλειδωμένες» ισορροπίες χωρίς να έχει διαμορφώσει η ίδια ρόλο και χώρο.
Ο παράγοντας «συνεκτικότητα» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Η δήλωση του κ. Φίλη υπογραμμίζει και μια βαθύτερη διάσταση: ότι η ελληνοτουρκική σχέση δεν πρέπει να αναλύεται μόνο με βάση τις δηλώσεις κορυφής ή την εκάστοτε διάθεση αποκλιμάκωσης. Ο πυρήνας της έντασης αφορά στρατηγικές επιδιώξεις που παραμένουν σταθερές, ανεξάρτητα από τις φάσεις τακτικής ηρεμίας.
Στο πλαίσιο αυτό, οποιαδήποτε «ύφεση» δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αποδοχή status quo, αλλά σε προσωρινή αναστολή της πίεσης, όταν αυτό κρίνεται ωφέλιμο από την τουρκική πλευρά για άλλους στόχους, όπως διπλωματικές ισορροπίες, οικονομικές ανάγκες ή ευρωπαϊκές σχέσεις.
Εγρήγορση χωρίς υπερ-αντίδραση
Η εξέλιξη που περιγράφει ο κ. Φίλης αναδεικνύει μια πρόκληση για την ελληνική στρατηγική: να αντιμετωπίζει τις κινήσεις έντασης με επιχειρησιακή και διπλωματική ετοιμότητα, χωρίς όμως να εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο κλιμάκωσης που μπορεί να εξυπηρετεί το αφήγημα της άλλης πλευράς.
Η ισορροπία είναι δύσκολη, καθώς το πεδίο δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι ταυτόχρονα πεδίο συμβολισμών, ψυχολογίας και διεθνών εντυπώσεων. Και σε αυτό το επίπεδο, η «κανονικότητα» των παραβιάσεων, όπως την περιγράφει ο κ. Φίλης, δεν είναι απλώς μια επιλογή τακτικής. Είναι ένα σταθερό εργαλείο πίεσης.
Διαβάστε επίσης:
Πέντε παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου στο κεντρικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο
Τουρκικά F-16 και ATR-72 στο Αιγαίο: Επτά παραβιάσεις σε μία ημέρα
Μ.Η.Τ. 242183