Στην αυγή της πυρηνικής εποχής, επιστήμονες δημιούργησαν το λεγόμενο «Ρολόι της Αποκάλυψης», ως συμβολική ένδειξη του βαθμού απειλής για την ανθρωπότητα.
Χθες Τρίτη 27 Ιανουαρίου, σχεδόν οκτώ δεκαετίες αργότερα, το ρολόι ρυθμίστηκε στα 85 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα — τη μικρότερη απόσταση που έχει καταγραφεί ποτέ από τη δημιουργία του, σύμφωνα με το Bulletin of the Atomic Scientists, το οποίο καθιέρωσε το ρολόι το 1947.
Τα μεσάνυχτα συμβολίζουν το σημείο στο οποίο η ανθρώπινη δραστηριότητα θα έχει καταστήσει τη Γη μη βιώσιμη.
Ειδικότερα, μια ομάδα επιστημόνων που εργάστηκαν στο Μανχάταν Πρότζεκτ, το κωδικό όνομα για την ανάπτυξη της ατομικής βόμβας κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ίδρυσε το Bulletin of the Atomic Scientists ως μη κερδοσκοπικό οργανισμό το 1945.
Ο αρχικός σκοπός του οργανισμού ήταν να μετρήσει τις πυρηνικές απειλές, αλλά το 2007, το Bulletin αποφάσισε να συμπεριλάβει και την κλιματική κρίση στους υπολογισμούς του.
Κατά τα τελευταία 79 χρόνια, οι επιστήμονες του Bulletin αλλάζουν κάθε χρόνο την ώρα του ρολογιού ανάλογα με το πόσο κοντά πιστεύουν ότι βρίσκεται η ανθρωπότητα στην ολική καταστροφή. Κάποια χρόνια η ώρα αλλάζει, ενώ άλλα χρόνια παραμένει η ίδια.
Η ώρα ορίζεται από εμπειρογνώμονες του συμβουλίου επιστήμης και ασφάλειας του Bulletin, σε συνεννόηση με το συμβούλιο των χορηγών του, το οποίο ιδρύθηκε από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν τον Δεκέμβριο του 1948, με πρώτο πρόεδρο τον Τζ. Ρόμπερτ Όπενχαϊμερ. Το συμβούλιο περιλαμβάνει σήμερα οκτώ νομπελίστες, πολλοί από τους οποίους είναι φυσικοί ή χημικοί.
Είναι πραγματικό το Ρολόι της Αποκάλυψης;
Το ρολόι δεν έχει σχεδιαστεί για να μετράει με ακρίβεια τις υπαρξιακές απειλές, αλλά για να προκαλεί συζητήσεις σχετικά με δύσκολα επιστημονικά θέματα και κρίσεις που αντιμετωπίζει ο πλανήτης, σύμφωνα με το Bulletin. Ορισμένοι εμπειρογνώμονες που δεν έχουν συμμετάσχει στον καθορισμό του ρολογιού έχουν αμφισβητήσει τη χρησιμότητά του.
«Είναι μια ατελής μεταφορά», επεσήμανε ο Δρ Μάικλ Μαν, διακεκριμένος καθηγητής στο τμήμα Γεωλογίας και Περιβαλλοντικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, στο CNN το 2022, υπογραμμίζοντας ότι η διαμόρφωση του ρολογιού συνδυάζει διάφορους τύπους κινδύνων που έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και εμφανίζονται σε διαφορετικές χρονικές κλίμακες. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι «παραμένει ένα σημαντικό ρητορικό μέσο που μας υπενθυμίζει, χρόνο με το χρόνο, την ευθραυστότητα της τρέχουσας ύπαρξής μας σε αυτόν τον πλανήτη».
Το Bulletin λαμβάνει κάθε χρόνο προσεκτικές αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα προσελκύσει την προσοχή του κόσμου στις υπαρξιακές απειλές και τις απαιτούμενες ενέργειες, δήλωσε η Έριν Μακντόναλντ, επικεφαλής αναλύτρια του Προγράμματος Παγκόσμιας Ασφάλειας της Ένωσης Επιστημόνων για την Ασφάλεια, στο CNN το 2022. «Αν και θα ήθελα να επιστρέψουμε στο να μιλάμε για λεπτά μέχρι τα μεσάνυχτα αντί για δευτερόλεπτα, δυστυχώς αυτό δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα».
Στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή στη Γλασκόβη της Σκωτίας το 2021, ο τότε πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Μπόρις Τζόνσον αναφέρθηκε στο Ρολόι της Αποκάλυψης όταν μίλησε για την κλιματική κρίση που αντιμετωπίζει ο κόσμος.
Τι θα συμβεί όταν το ρολόι φτάσει τα μεσάνυχτα;
Το Ρολόι της Αποκάλυψης δεν έχει φτάσει ποτέ τα μεσάνυχτα, και η πρώην πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Bulletin, Ρέιτσελ Μπρόνσον, η οποία τώρα υπηρετεί ως ανώτερη σύμβουλος, έχει δηλώσει ότι ελπίζει να μην φτάσει ποτέ.
«Όταν το ρολόι φτάσει στα μεσάνυχτα, αυτό σημαίνει ότι έχει συμβεί κάποιο είδος πυρηνικής ανταλλαγής ή καταστροφικής κλιματικής αλλαγής που έχει εξαφανίσει την ανθρωπότητα», είπε. «Δεν θέλουμε ποτέ να φτάσουμε εκεί και δεν θα το ξέρουμε όταν φτάσουμε».
Τι μπορούμε να κάνουμε για να γυρίσουμε πίσω το ρολόι;
Είναι ακόμα δυνατό να γυρίσουμε πίσω το Ρολόι της Αποκάλυψης με τολμηρές και ουσιαστικές ενέργειες. Στην πραγματικότητα, ο δείκτης απομακρύνθηκε περισσότερο από τα μεσάνυχτα — 17 λεπτά πριν από την ώρα — το 1991, όταν η κυβέρνηση του τότε προέδρου Τζορτζ Μπους υπέγραψε τη Συμφωνία για τη Μείωση των Στρατηγικών Όπλων με τη Σοβιετική Ένωση.
«Εμείς στο Bulletin πιστεύουμε ότι, επειδή οι άνθρωποι δημιούργησαν αυτές τις απειλές, μπορούμε να τις μειώσουμε», είπε ο Μπρόνσον. «Αλλά αυτό δεν είναι εύκολο, ούτε ήταν ποτέ. Και απαιτεί σοβαρή δουλειά και παγκόσμια δέσμευση σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας».
Όσον αφορά το τι μπορούν να κάνουν τα άτομα, μην υποτιμάτε τη δύναμη της συζήτησης αυτών των σημαντικών θεμάτων με τους συνομηλίκους σας, λένε οι επιστήμονες του Bulletin. Η έναρξη συζητήσεων μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, και η συμμετοχή του κοινού μπορεί να ωθήσει τους ηγέτες να δράσουν.
«Χωρίς γεγονότα, δεν μπορείτε να έχετε αλήθεια. Χωρίς αλήθεια, δεν μπορείτε να έχετε εμπιστοσύνη», δήλωσε η Μαρία Ρέσα, συνιδρυτής και διευθύνουσα σύμβουλος του Rappler, ενός φιλιππινέζικου ειδησεογραφικού μέσου, στην ενημέρωση Τύπου του Bulletin. «Χωρίς αυτά τα τρία, δεν έχουμε κοινή πραγματικότητα. Δεν μπορούμε να έχουμε δημοσιογραφία. Δεν μπορούμε να έχουμε δημοκρατία. Η ριζοσπαστική συνεργασία που απαιτεί αυτή η στιγμή γίνεται αδύνατη. Σκεφτείτε τα κοινά γεγονότα ως το λειτουργικό σύστημα της συλλογικής δράσης».
Άλλες προσωπικές ενέργειες μπορούν επίσης να κάνουν τη διαφορά. Για να συμβάλλετε ενδεχομένως στην άμβλυνση της κλιματικής κρίσης, για παράδειγμα, σκεφτείτε αν υπάρχουν μικρές αλλαγές που μπορείτε να κάνετε στην καθημερινή σας ζωή, όπως το πόσο συχνά περπατάτε αντί να οδηγείτε και πώς θερμαίνετε το σπίτι σας.
Το να τρώτε εποχιακά και τοπικά, το να μειώνετε τα απορρίμματα τροφίμων, το να εξοικονομείτε νερό, το να μειώνετε τη χρήση πλαστικών και το να ανακυκλώνετε σωστά, είναι άλλοι τρόποι για να συμβάλλετε στην άμβλυνση ή στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.
Μ.Η.Τ. 242183