Η Μέση Ανατολή σε κόκκινο συναγερμό: Ιράν και ΗΠΑ στο χείλος της σύγκρουσης

Οι απειλές για στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν ανεβάζουν τη θερμοκρασία στην περιοχή σε πρωτοφανή επίπεδα.

Η Τεχεράνη ισορροπεί μεταξύ στρατιωτικής ετοιμότητας και διπλωματικών πρωτοβουλιών, ενώ οι παγκόσμιες δυνάμεις προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή την ελπίδα για αποκλιμάκωση.

Οι δηλώσεις του προέδρου Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες για στρατιωτική δράση έχουν φέρει την ένταση στο Ιράν στα ύψη. Ο αριθμός των αντιτορπιλικών στη Μέση Ανατολή ανέρχεται πλέον σε έξι, ενώ στην περιοχή βρίσκονται επίσης ένα αεροπλανοφόρο και τρία ακόμη πλοία παράκτιας μάχης.
Η Τεχεράνη ανταποκρίνεται ενισχύοντας την άμυνά της, εξοπλίζοντας τις δυνάμεις της με 1.000 στρατηγικά drones και διακηρύσσοντας ότι θα υπερασπιστεί την κυριαρχία της «200%».

Παράλληλα, η ιρανική ηγεσία επιδιώκει διπλωματικά ανοίγματα. Ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, συναντάται με την τουρκική ηγεσία και βρίσκεται σε επαφή με Πακιστάν, Αίγυπτο και Ινδία, ενώ περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δηλώνουν ότι δεν θα επιτρέψουν τη χρήση των εδαφών τους για επιθέσεις κατά του Ιράν.

Η Τουρκία, μέσω του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προσφέρει έναν ρόλο μεσολαβητή, επιδιώκοντας την αποκλιμάκωση της κρίσης. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ιρανό ομόλογό του, Μασούντ Πεζεσκιάν, η Άγκυρα δεσμεύεται να εργαστεί για διάλογο και ειρηνική επίλυση της έντασης, σε μια προσπάθεια να αποφευχθεί η πυροδότηση μιας ευρύτερης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

Ενώ αξιοποιεί τη στενή σχέση Ερντογάν–Τραμπ για να προωθήσει τα δικά της συμφέροντα ασφαλείας, τοποθετώντας τη χώρα στο επίκεντρο κρίσιμων ζητημάτων όπως το Ιράν, η Γάζα και η Συρία. Με στόχο να γίνει καθοριστικός διαμεσολαβητής, που μπορεί να καθορίσει την ειρηνική έκβαση συγκρούσεων ζωτικής σημασίας για την περιοχή.

Από την πλευρά της ΕΕ, οι αντιδράσεις επικεντρώνονται κυρίως στην καταδίκη της καταστολής των διαδηλωτών στο Ιράν και στην επιβολή κυρώσεων κατά της IRGC. Το Ιράν παράλληλα προειδοποιεί ότι θα χαρακτηρίσει τις ένοπλες δυνάμεις των ευρωπαϊκών χωρών που έθεσαν το IRGC σε «μαύρη λίστα» ως τρομοκρατικές, προειδοποιώντας ότι οι συνέπειες αυτής της κίνησης θα βαρύνουν άμεσα τις χώρες που τολμούν να δράσουν εναντίον του, σύμφωνα με ανάρτηση του Ιρανού αξιωματούχου ασφαλείας, Αλί Λαριτζανί στο X.

Η πλευρά της Κίνας και της Ρωσίας εκφράζουν φωνές αυτοσυγκράτησης, καλώντας σε διάλογο και σεβασμό της διεθνούς νομιμότητας. Η Μόσχα είναι έτοιμη να απομακρύνει το προσωπικό της από τον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ στο Ιράν, εφόσον καταστεί αναγκαίο.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η διπλωματία μπορεί να περιορίσει μια άμεση κλιμάκωση, ωστόσο οι αποφάσεις για στρατιωτική δράση εξακολουθούν να λαμβάνονται στην Ουάσινγκτον. Η κατάσταση παραμένει αβέβαιη. Στην καρδιά της κρίσης, η Μέση Ανατολή ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί, ενώ ο κόσμος παρακολουθεί σαστισμένος: ένας νέος πόλεμος δεν είναι μόνο πιθανός, αλλά απειλητικά κοντά.

Η διπλωματία παραμένει η μοναδική ασφάλεια απέναντι σε έναν πόλεμο με απρόβλεπτες και δυνητικά καταστροφικές συνέπειες και προσπαθεί να συγκρατήσει τη φωτιά, αλλά οι ΗΠΑ κρατούν το τελευταίο χαρτί.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος τώρα είναι ότι ο απρόβλεπτος πρόεδρος Τραμπ, με την ισχυρή στρατιωτική δύναμη συγκεντρωμένη στα σύνορα του Ιράν, μπορεί να επιλέξει να δράσει για να διατηρήσει το κύρος του, εκκινώντας έναν πόλεμο χωρίς σαφές τέλος και με συνέπειες απρόβλεπτες, δυνητικά καταστροφικές για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

 7 σενάρια για το Ιράν

Επτά σενάρια καταγράφουν τις πιθανές εξελίξεις, από περιορισμένα πλήγματα μέχρι γενικευμένο χάος, αποκαλύπτοντας τους κινδύνους για την Ισλαμική Δημοκρατία, τη Μέση Ανατολή και τον κόσμο.

Το BBC παρουσιάζει επτά κύριες εκδοχές σε περίπτωση που οι ΗΠΑ επιλέξουν στρατιωτική δράση:

• Στοχευμένες επιθέσεις με περιορισμένες απώλειες: Οι ΗΠΑ πλήττουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Σε ιδανικό σενάριο, η χώρα θα μεταβεί σε δημοκρατική πορεία. Ωστόσο, οι ιστορικές εμπειρίες από Ιράκ και Λιβύη δείχνουν ότι η «επιτυχής μετάβαση» είναι εξαιρετικά σπάνια και συχνά συνοδεύεται από χάος και αιματοχυσία.
• Το καθεστώς επιβιώνει αλλά μετριάζει πολιτικές: Το Ιράν διατηρεί την Ισλαμική Δημοκρατία, αναγκάζεται όμως να περιορίσει τη βία και τα πυρηνικά προγράμματα. Η αντίσταση του καθεστώτος εδώ και δεκαετίες δείχνει ότι η αλλαγή είναι δύσκολη.
• Κατάρρευση και στρατιωτική εξουσία: Πιθανό αποτέλεσμα, καθώς η χώρα διαθέτει ισχυρό κράτος ασφαλείας. Οι ΗΠΑ μπορεί να προκαλέσουν χάος, αλλά η πραγματική εξουσία πιθανώς θα περάσει σε στελέχη του IRGC, με στρατιωτικό καθεστώς να αντικαθιστά το σημερινό.
• Ιρανική αντίδραση με επιθέσεις σε ΗΠΑ και γείτονες: Το Ιράν διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους και drones για αντίποινα, ενώ οι αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο και οι γειτονικές χώρες είναι ευάλωτες. Παρεμφερείς επιθέσεις όπως το 2019 στη Saudi Aramco δείχνουν πόσο ευάλωτοι είναι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ.
• Ναρκοθέτηση των θαλάσσιων οδών στον Κόλπο: Το Στενό του Ορμούζ ελέγχει περίπου 20-25% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το Ιράν μπορεί να ναρκοθετήσει τα νερά, προκαλώντας διακοπή του εμπορίου και αύξηση των τιμών.
• Βύθιση αμερικανικού πλοίου: Παρά τη δύναμη του αμερικανικού Ναυτικού, οι «ασύμμετρες» τακτικές του IRGC με drones και ταχύπλοα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή ζημιά ή απώλειες, όπως ιστορικά συνέβη με το USS Cole και το USS Stark.
• Κατάρρευση καθεστώτος και χάος: Η πιο επικίνδυνη εκδοχή. Η πτώση του καθεστώτος θα μπορούσε να οδηγήσει σε εμφύλιο, εθνοτικές συγκρούσεις και ανθρωπιστική κρίση, επηρεάζοντας όχι μόνο το Ιράν αλλά ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.