Οι αναλυτές εμφανίζονται «χαμένοι στη μετάφραση» όσον αφορά την αγορά ναυπηγήσεων στα δεξαμενόπλοια, καθώς τα παραδοσιακά μοντέλα αδυνατούν να αποτυπώσουν τις πολυεπίπεδες –και χρονικά απρόβλεπτες– επιπτώσεις της γεωπολιτικής αστάθειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ναυλομεσιτικός οίκος Poten & Partners, με εξειδίκευση στο υγρό φορτίο. Σε πρόσφατη ανάλυσή του είχε εκφράσει την εκτίμηση ότι το βιβλίο παραγγελιών στα δεξαμενόπλοια θα μειωθεί εντός του 2026.
Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα, και αφού αρκετοί αναλυτές διατύπωσαν αντίθετη άποψη, η Poten επανήλθε, σημειώνοντας χαρακτηριστικά:
«Θα δώσουμε περισσότερα στοιχεία σχετικά με το γιατί θεωρούμε –και ελπίζουμε– ότι το βιβλίο παραγγελιών θα μειωθεί, αλλά και γιατί μπορεί τελικά να αποδειχθεί ότι κάνουμε λάθος».
Οι «παραδοσιακοί» και οι «ευκαιριακοί»
Για τους «παραδοσιακούς» πλοιοκτήτες, η παραγγελία δεξαμενόπλοιων συνδέεται πρωτίστως με την ανανέωση, την επέκταση ή τη διαφοροποίηση του στόλου. Πρόκειται, σύμφωνα με την Poten, για πλοιοκτήτες ιδιαίτερα απαιτητικούς ως προς τις τεχνικές προδιαγραφές και τη συντήρηση των πλοίων, οι οποίοι σπανίως εξετάζουν την αγορά μεταχειρισμένης χωρητικότητας.
Πωλούν παλαιότερα πλοία και παραγγέλνουν νεότευκτα σε όλη τη διάρκεια του κύκλου, συχνά με κάλυψη μέσω μακροχρόνιων ναυλώσεων. Οι περισσότερες από αυτές τις εταιρείες είναι ιδιωτικές και διαθέτουν ισχυρή κεφαλαιακή βάση.
Στον αντίποδα, υπάρχει μια ευρεία ομάδα επενδυτών που ακολουθεί πιο «ευκαιριακή» προσέγγιση. Για την αντικατάσταση ή την επέκταση του στόλου τους συγκρίνουν διαρκώς τα νεότευκτα με τα second hand πλοία, παρακολουθώντας στενά τις τιμές, καθώς και τα τρέχοντα και μελλοντικά έσοδα.
Οι κινήσεις αυτής της κατηγορίας είναι σαφώς δυσκολότερο να προβλεφθούν σε σύγκριση με εκείνες των παραδοσιακών πλοιοκτητών. Περιλαμβάνει εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων (private equity), άλλους χρηματοοικονομικούς επενδυτές, αλλά και εμπορικούς οίκους, με τη δραστηριότητά τους να ασκεί συχνά ανοδική πίεση στις αξίες των πλοίων.
Μεταβλητότητα και δομικοί κίνδυνοι
Ο κλάδος των δεξαμενόπλοιων χαρακτηρίζεται από έντονη μεταβλητότητα τόσο στα έσοδα όσο και στις αξίες των περιουσιακών στοιχείων, με τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και τις κυρώσεις να ενισχύουν περαιτέρω αυτούς τους κύκλους.
Συνήθως παρατηρούνται σχετικά σύντομες περίοδοι υψηλών εσόδων, οι οποίες ακολουθούνται από παρατεταμένες φάσεις υποαπόδοσης. Δεδομένου ότι τα δεξαμενόπλοια αποτελούν μακροπρόθεσμα περιουσιακά στοιχεία, με ωφέλιμη διάρκεια ζωής άνω των 20 ετών, ακόμη και σύντομες περίοδοι υπερπαραγγελιών μπορούν να οδηγήσουν σε μακροχρόνια υπερπροσφορά.
Υπό κανονικές συνθήκες, ο κλάδος θα έπρεπε να αντικαθιστά περίπου το 5% του στόλου ετησίως. Με δεδομένο ότι ο χρόνος ναυπήγησης νέων πλοίων ανέρχεται σήμερα περίπου στα τρία έτη, ένα βιβλίο παραγγελιών της τάξης του 15% του στόλου θεωρείται θεωρητικά ισορροπημένο.
Ωστόσο, αυτό προϋποθέτει αντίστοιχα επίπεδα διάλυσης — κάτι που δεν έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια. Παρά τις περιορισμένες παραδόσεις νεότευκτων, ο παγκόσμιος στόλος δεξαμενόπλοιων αυξάνεται σταθερά, καθώς η διάλυση παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Τα παλαιότερα πλοία συχνά κατευθύνονται στον λεγόμενο «σκοτεινό στόλο» για περαιτέρω εμπορική εκμετάλλευση, αντί να οδηγούνται στα διαλυτήρια.
Τι ωθεί τις νέες παραγγελίες
Σύμφωνα με την Poten, το τρέχον περιβάλλον ευνοεί την αύξηση του βιβλίου παραγγελιών, λόγω συνδυασμού παραγόντων:
Οι υψηλές τιμές των σύγχρονων μεταχειρισμένων πλοίων, που καθιστούν τα νεότευκτα συγκριτικά πιο ελκυστικά.
Η διατήρηση ισχυρών ναύλων για παρατεταμένη περίοδο, ιδίως στην κατηγορία των VLCC.
Η αυξημένη μέση ηλικία του στόλου, με σημαντικό ποσοστό πλοίων να πλησιάζει ή να έχει εισέλθει σε ηλικία απόσυρσης.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για μια βιώσιμη ανοδική πορεία της αγοράς δεξαμενόπλοιων.
Υπάρχει, ωστόσο, και ένα εναλλακτικό σενάριο. Σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους υψηλών παραγγελιών —όπως στον υπερκύκλο της περιόδου 2004-2008— η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου δεν αναμένεται να αυξηθεί με αντίστοιχους ρυθμούς. Το ισχυρό περιβάλλον ναύλων των τελευταίων ετών συνδέεται περισσότερο με γεωπολιτικές στρεβλώσεις και κυρώσεις, παρά με τα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς.
Σε περίπτωση άρσης των κυρώσεων, μέρος του «σκοτεινού στόλου» ενδέχεται να παραμείνει ενεργό, ενώ η ταυτόχρονη εισροή μεγάλου αριθμού νεότευκτων πλοίων θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική υπερβάλλουσα χωρητικότητα και πιεσμένους ναύλους.
Μια επιβράδυνση των παραγγελιών εντός του τρέχοντος έτους θα μπορούσε, κατά τους αναλυτές της Poten, να αποτρέψει την επανάληψη ενός ακόμη κύκλου άνθησης και κατάρρευσης.
Γεωπολιτικές «καραμπόλες»
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις κυριάρχησαν στις αγορές δεξαμενόπλοιων το προηγούμενο έτος, με κυρώσεις κατά της Ρωσίας, δευτερογενή μέτρα σε οντότητες που εμπορεύονται ρωσικό και ιρανικό αργό, την ένταση Ισραήλ–Ιράν, την ορκωμοσία Τραμπ, τους εμπορικούς πολέμους των ΗΠΑ και την αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας για τα λιμενικά τέλη.
Όπως επισημαίνει και ο οίκος Gibsons, το τρέχον έτος αποδεικνύεται εξίσου «γεμάτο γεγονότα». Οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα προκάλεσαν αιφνιδιαστική αναδιάταξη των ροών αργού, με τις εξαγωγές να απομακρύνονται από τα κινεζικά ανεξάρτητα διυλιστήρια και να παραμένουν, προς το παρόν, εντός της λεκάνης του Ατλαντικού, με πιθανό προορισμό κυρίως την αγορά των ΗΠΑ.
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη ενισχύσει σημαντικά τους ναύλους των aframax, οι οποίοι κατέγραψαν πολυετή υψηλά τις τελευταίες εβδομάδες.
Παράλληλα, οι εντάσεις γύρω από το Ιράν αναζωπυρώνονται, με τις ΗΠΑ να αυξάνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή. Η αβεβαιότητα παραμένει έντονη, με τους κινδύνους για τις αγορές δεξαμενόπλοιων να συγκλίνουν προς αυξημένη μεταβλητότητα.
Οποιαδήποτε διαταραχή στις ιρανικές εξαγωγές ή απόπειρα αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ θα είχε άμεσες και σοβαρές συνέπειες στους ναύλους. Παράλληλα, ενδεχόμενη κλιμάκωση ΗΠΑ–Ιράν θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.
Τέλος, οι συνεχιζόμενες —αλλά μέχρι στιγμής άκαρπες— ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις Ρωσίας–Ουκρανίας προσθέτουν ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας. Είτε μέσω συμφωνίας είτε μέσω περαιτέρω σκλήρυνσης των κυρώσεων, οι επιπτώσεις στις ροές πετρελαίου, στη ζήτηση δεξαμενόπλοιων και στις αξίες της παλαιότερης χωρητικότητας αναμένεται να είναι εκτεταμένες, οδηγώντας την αγορά σε ολοένα πιο αχαρτογράφητα νερά.
Μ.Η.Τ. 242183