Συγκρούσεις στον Λίβανο: Η αβεβαιότητα γύρω από τη Χεζμπολάχ και το Ισραήλ μετατρέπουν το νότιο μέτωπο σε κρίσιμο τεστ για τη σταθερότητα της περιοχής
Η προκαταρκτική συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν παρουσιάστηκε ως η πρώτη ουσιαστική ευκαιρία αποκλιμάκωσης μιας σύγκρουσης που απείλησε να παρασύρει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε γενικευμένο πόλεμο. Ωστόσο, λίγες μόλις ώρες μετά την έναρξη εφαρμογής της, έγινε σαφές ότι η πορεία προς τη σταθερότητα μόνο δεδομένη δεν είναι.
Το επίκεντρο της νέας κρίσης δεν βρίσκεται ούτε στην Ουάσιγκτον ούτε στην Τεχεράνη. Βρίσκεται στον Λίβανο, εκεί όπου η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ εξελίσσεται πλέον σε καθοριστικό παράγοντα για την επιβίωση της συμφωνίας.
Οι νέες ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές, οι πληροφορίες για νεκρούς και τραυματίες και η συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο νότιο Λίβανο αναζωπύρωσαν αμέσως τις ανησυχίες ότι το εύθραυστο διπλωματικό πλαίσιο μπορεί να καταρρεύσει πριν καν αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο νέος γύρος συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στην Ελβετία ακυρώθηκε αιφνιδιαστικά. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλούνται οι New York Times, η Τεχεράνη επέλεξε να αποσυρθεί από τη διαδικασία εξαιτίας της κλιμάκωσης στον Λίβανο, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ότι θεωρεί πλέον τα δύο μέτωπα αλληλένδετα.
Γιατί η Χεζμπολάχ αποτελεί στρατηγικό ζήτημα για την Τεχεράνη
Σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους έντασης, η νέα ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει τον Λίβανο όχι απλώς ως έναν σύμμαχο ή μια ζώνη επιρροής, αλλά ως προέκταση της εθνικής της ασφάλειας.
Η εμπειρία των στρατιωτικών επιχειρήσεων του 2024, όταν οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον της Χεζμπολάχ προηγήθηκαν της άμεσης αντιπαράθεσης με το Ιράν, έχει μεταβάλει ριζικά τη στρατηγική σκέψη της Τεχεράνης.
Για τους Ιρανούς αξιωματούχους, η ασφάλεια της Χεζμπολάχ και η διατήρηση της επιρροής τους στον Λίβανο αποτελούν πλέον προϋπόθεση για οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γι’ αυτό και η συμπερίληψη ειδικών αναφορών στον Λίβανο στο κείμενο της προκαταρκτικής συμφωνίας θεωρήθηκε σημαντική διπλωματική επιτυχία για την Τεχεράνη. Το μνημόνιο προβλέπει τον άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και τη διαφύλαξη της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου, ένα σημείο στο οποίο το Ιράν επέμενε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, η πραγματικότητα στο πεδίο αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη. Η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και εξακολουθεί να διατηρεί διαφορετική προσέγγιση απέναντι στη Χεζμπολάχ, θεωρώντας ότι η στρατιωτική πίεση πρέπει να συνεχιστεί έως ότου εξουδετερωθούν πλήρως οι επιχειρησιακές δυνατότητες της οργάνωσης.
Νετανιάχου και Τραμπ σε διαφορετικές τροχιές
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη συμφωνία ίσως δεν βρίσκεται στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Τεχεράνης αλλά στις διαφορετικές προτεραιότητες που εμφανίζονται ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου.
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να μετατρέψει τη συμφωνία σε αφετηρία μιας ευρύτερης διπλωματικής διαδικασίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταθεροποίηση της περιοχής και σε νέα συνεννόηση για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Αντίθετα, το Ισραήλ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη Χεζμπολάχ ως άμεση απειλή και εμφανίζεται αποφασισμένο να διατηρήσει στρατιωτική παρουσία στο νότιο Λίβανο, ακόμη και εάν αυτό προκαλέσει νέες εντάσεις.
Ο Ισραηλινός πρέσβης στις ΗΠΑ, Γεχιέλ Λάιτερ, δήλωσε ότι το Ισραήλ δεσμεύεται στην κατάπαυση του πυρός, αλλά ταυτόχρονα ξεκαθάρισε ότι οι επιχειρήσεις για την εξουδετέρωση της Χεζμπολάχ θα συνεχιστούν μέχρι να ολοκληρωθεί η αποστολή.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το μεγάλο γεωπολιτικό κενό της συμφωνίας. Το κείμενο δεν απαντά στα δύο βασικά ερωτήματα που καθορίζουν το μέλλον της περιοχής: εάν το Ισραήλ θα αποχωρήσει από τον νότιο Λίβανο και εάν η Χεζμπολάχ θα δεχθεί τελικά να αφοπλιστεί.
Μέχρι να υπάρξουν σαφείς απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα, η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν θα παραμένει εκτεθειμένη σε κάθε νέα κρίση που ξεσπά στα σύνορα Ισραήλ και Λιβάνου.
Οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται καθοριστικές. Αν οι συγκρούσεις περιοριστούν και οι διπλωματικές επαφές επανεκκινήσουν, η συμφωνία μπορεί να αποκτήσει μόνιμη δυναμική. Αν όμως ο Λίβανος μετατραπεί ξανά σε πεδίο γενικευμένης αντιπαράθεσης, τότε το μέτωπο που αρχικά θεωρούνταν «δευτερεύον» κινδυνεύει να εξελιχθεί στον παράγοντα που θα καθορίσει το μέλλον ολόκληρης της αμερικανοϊρανικής προσέγγισης.
Διαβάστε επίσης: Λίβανος-Ισραήλ: Νέο διπλωματικό θρίλερ στην Ουάσιγκτον 23-25 Ιουνίου
Μ.Η.Τ. 242183