ΣτΕ 2085/2025: Καμία οικοδομική άδεια χωρίς έγκριση του ΥΠΠΟ κοντά σε αρχαιολογικούς χώρους. Υποχρέωση άμεσης διακοπής εργασιών

Απόφαση-μήνυμα εξέδωσε το Συμβούλιο της Επικρατείας, καθιστώντας σαφές ότι δεν μπορεί να υλοποιείται καμία οικοδομική εργασία σε ακίνητα που βρίσκονται κοντά σε μνημεία ή προστατευόμενες αρχαιολογικές περιοχές χωρίς την προηγούμενη έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού. Με την απόφαση 2085/2025, το Ανώτατο Δικαστήριο υπενθυμίζει με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι η αρχαιολογική προστασία προηγείται κάθε άλλης πολεοδομικής ρύθμισης.

Στις περιπτώσεις αυτές, τα αρμόδια όργανα του ΥΠΠΟ όχι απλώς μπορούν αλλά υποχρεούνται να διακόπτουν άμεσα τις οικοδομικές εργασίες, ακόμη και αν δεν έχει προηγηθεί η ανάκληση της οικοδομικής άδειας. Η απόφαση αφορά υπόθεση στη Σίκινο, όπου εργασίες περιτοίχισης εκτελούνταν χωρίς την απαραίτητη έγκριση, μόλις 100 μέτρα από το ιστορικό Κάστρο του νησιού. Ωστόσο, το εύρος της ξεπερνά τα δεδομένα ενός μόνο νησιού, επηρεάζοντας εκατοντάδες περιοχές της χώρας που εμπίπτουν στις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου.

Η προστασία των μνημείων υπερισχύει κάθε άλλης διάταξης

Το ΣτΕ έκρινε ότι το σήμα διακοπής των εργασιών στη Σίκινο εκδόθηκε απολύτως νόμιμα, αφού δεν είχε εξασφαλιστεί προηγουμένως η ιδιαίτερη άδεια της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Όπως σημειώνεται στην απόφαση, η συνταγματική επιταγή για τη διατήρηση και προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος δεν επιδέχεται εξαιρέσεις. Ο Υπουργός Πολιτισμού έχει τη δυνατότητα να σταματήσει ή να επιτρέψει έργα υπό όρους, εφόσον αυτοί διασφαλίζουν ότι δεν θα υπάρξει επιβάρυνση στο μνημείο, ανεξαρτήτως των πολεοδομικών όρων που ισχύουν στην περιοχή.

Το Δικαστήριο απέρριψε όλους τους ισχυρισμούς των ιδιωτών που προσέφυγαν, τονίζοντας ότι η παράβαση ήταν αντικειμενική: οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν χωρίς την απαραίτητη συγκατάθεση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, σε σημείο που βρίσκεται πλησίον αρχαίων, ακόμη και αν βρίσκεται στο όριο της ζώνης προστασίας. Η έλλειψη εκσκαφών, την οποία επικαλέστηκαν οι προσφεύγοντες, δεν αποτέλεσε λόγο εξαίρεσης, αφού η σχετική διάταξη δεν είχε εφαρμογή στην περίπτωση.

Η Διοίκηση οφείλει να αποφασίζει, όχι να αποφεύγει την κρίση

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά το σκέλος της απόφασης που αφορά τις υποχρεώσεις της Διοίκησης. Το ΣτΕ επισημαίνει ότι η αρχαιολογική υπηρεσία, αν και είχε στη διάθεσή της πλήρη φάκελο με τα τεχνικά στοιχεία των εργασιών, δεν προχώρησε σε αξιολόγησή τους. Αντιθέτως, επικαλέστηκε αμφισβήτηση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, χωρίς να λάβει καμία απόφαση επί της ουσίας για το αν οι εργασίες μπορούσαν να επιτραπούν υπό όρους.

Το μήνυμα του Δικαστηρίου είναι σαφές: η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν περιορίζεται στη διακοπή έργων, αλλά απαιτεί τεκμηριωμένες και διάφανες αποφάσεις που υπηρετούν τον νόμο και την τοπική κοινωνία. Η Διοίκηση πρέπει να εξετάζει τα αιτήματα, να σταθμίζει τα δεδομένα και να αποφασίζει με σαφήνεια, όχι να αποφεύγει την κρίση, αφήνοντας τους πολίτες και τις επενδύσεις σε καθεστώς αβεβαιότητας.

Η απόφαση 2085/2025 λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι, όταν το έργο «ακουμπά» μνημείο, την πρώτη και τελευταία λέξη έχει η αρχαιολογική προστασία, με το ΣτΕ να κλείνει κάθε παράθυρο για αυθαίρετες ερμηνείες του νόμου.

Διαβάστε επίσης: ΝΟΚ- Κατατέθηκε το ΠΔ: Στόχος, η οριστική άρση των ασαφειών του και η απελευθέρωση της οικοδομικής δραστηριότητας