Πυρηνική κρίση στη Μέση Ανατολή: Η μάχη για το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν

Τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου βρίσκονται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, καθώς η Ουάσιγκτον ζητά την καταστροφή ή απομάκρυνσή τους και η Τεχεράνη αρνείται να τα παραδώσει.

Το μέλλον των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν εξελίσσεται στο σημαντικότερο ζήτημα των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την παράταση της εκεχειρίας και την επανεκκίνηση των συνομιλιών γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Παρά τις εκτεταμένες ζημιές που υπέστησαν οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας από τις ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις του Ιουνίου, σημαντικές ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου εκτιμάται ότι διασώθηκαν, διατηρώντας στα χέρια της Τεχεράνης ένα κρίσιμο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.

Οι πιέσεις των ΗΠΑ για το πυρηνικό απόθεμα του Ιράν

Το ζήτημα των αποθεμάτων ουρανίου βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των επαφών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ν. Τραμπ, δήλωσε ότι το Ιράν θα πρέπει να αποδεχθεί τον εντοπισμό και την καταστροφή του εμπλουτισμένου ουρανίου που παραμένει αποθηκευμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις, υπό την εποπτεία του ΟΗΕ και των διεθνών επιθεωρητών.

Η Τεχεράνη απέρριψε άμεσα το αμερικανικό αίτημα, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Reuters, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χοσεϊνί Χαμενεΐ, έχει δώσει εντολή να μην μεταφερθεί στο εξωτερικό το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%.

Παράλληλα, ιρανικές πηγές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός συμβιβασμού, βάσει του οποίου μέρος του αποθέματος θα μπορούσε να αποσταλεί σε τρίτη χώρα με αντάλλαγμα ουράνιο χαμηλότερου βαθμού εμπλουτισμού.

Τι είναι το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο

Το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο αποτελεί ένα από τα δύο βασικά σχάσιμα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, μαζί με το πλουτώνιο.

Σε αντίθεση με το πλουτώνιο, το οποίο παράγεται κυρίως από αναλωμένο πυρηνικό καύσιμο και απαιτεί μεγάλες εγκαταστάσεις επανεπεξεργασίας, το ουράνιο μπορεί να εμπλουτιστεί μέσω φυγοκεντρητών, μια διαδικασία που απαιτεί μικρότερες και δυσκολότερα εντοπίσιμες υποδομές.

Ως υψηλά εμπλουτισμένο χαρακτηρίζεται το ουράνιο με καθαρότητα άνω του 20%, ενώ για στρατιωτική χρήση απαιτείται συνήθως επίπεδο εμπλουτισμού περίπου 90%.

Πόσο ουράνιο διαθέτει το Ιράν

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), πριν από το ξέσπασμα της τελευταίας στρατιωτικής κλιμάκωσης, το Ιράν διέθετε ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου στην ιστορία του πυρηνικού του προγράμματος. Η χώρα κατείχε 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, 184,1 κιλά στο 20%, 6.024,4 κιλά στο 5% και 8.391,1 κιλά στο 2%, ποσότητες που προκαλούν έντονο προβληματισμό στη διεθνή κοινότητα για τις πραγματικές δυνατότητες του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Με βάση τα κριτήρια του οργανισμού, η ποσότητα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% θα μπορούσε, εφόσον υποστεί περαιτέρω επεξεργασία, να επαρκεί για την παραγωγή έως και δέκα πυρηνικών όπλων.

Ωστόσο, παραμένει άγνωστο πόσο από το συγκεκριμένο υλικό έχει επιβιώσει μετά τις αεροπορικές επιδρομές. Ο γενικός διευθυντής του ΔΟΑΕ, Rafael Grossi, έχει δηλώσει ότι περισσότεροι από 200 τόνοι κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% εκτιμάται πως βρίσκονται σε υπόγειες εγκαταστάσεις στο Ισφαχάν, οι οποίες δεν φαίνεται να έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές.

Γιατί ανησυχούν οι ΗΠΑ

Η βασική ανησυχία του Λευκού Οίκου αφορά το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%, καθώς απέχει σχετικά λίγο από το επίπεδο του 90% που απαιτείται για στρατιωτική χρήση.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι όσο υψηλότερο είναι το ποσοστό εμπλουτισμού, τόσο λιγότερος χρόνος και τεχνική προσπάθεια απαιτούνται για την περαιτέρω αναβάθμισή του. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο απόθεμα ουρανίου στο 60% μειώνει σημαντικά τον χρόνο που θα χρειαζόταν θεωρητικά για την παραγωγή υλικού κατάλληλου για πυρηνικά όπλα.

Η ανησυχία αυτή εντάθηκε μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία του 2015, γνωστή ως Joint Comprehensive Plan of Action, με απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ το 2018. Έκτοτε, το Ιράν αύξησε σταδιακά τα επίπεδα εμπλουτισμού ουρανίου, υπερβαίνοντας το όριο του 3,67% που προέβλεπε η συμφωνία.

Μπορεί να μεταφερθεί το εμπλουτισμένο ουράνιο;

Η μεταφορά πυρηνικού υλικού δεν είναι πρωτοφανής. Στο παρελθόν, στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών, ποσότητες ουρανίου εμπλουτισμένου έως και 20% μετατράπηκαν σε καύσιμο πυρηνικών αντιδραστήρων και μεταφέρθηκαν εκτός Ιράν υπό διεθνή εποπτεία.

Παρότι πρόκειται για μια εξαιρετικά ευαίσθητη διαδικασία, οι ειδικοί τονίζουν ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί με αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Όπως έχει επισημάνει ο Rafael Grossi, το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60% απαιτεί ειδικές προφυλάξεις, ωστόσο «μπορεί να μετακινηθεί».