Το μεγάλο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης: Πού βρίσκονται τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν

Πάνω από 100 δισ. δολάρια σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία διεκδικεί το Ιράν από Κίνα, Ιράκ, Ινδία, Κατάρ και Νότια Κορέα

Πίσω από τις διπλωματικές διεργασίες για τον οριστικό τερματισμό της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή βρίσκεται μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου κρίσιμη διαπραγμάτευση: η τύχη των δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα σε τράπεζες και λογαριασμούς ανά τον κόσμο.

Για την Τεχεράνη, η πρόσβαση σε αυτά τα κεφάλαια δεν αποτελεί απλώς ένα οικονομικό αίτημα. Αντιθέτως, συνδέεται άμεσα με τη σταθερότητα της χώρας, τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, τη στήριξη του νομίσματος και την ανάκαμψη μιας οικονομίας που επί χρόνια λειτουργεί υπό το βάρος των αμερικανικών κυρώσεων.

Η κυβέρνηση του Ιράν θεωρεί την αποδέσμευση των κεφαλαίων βασική προϋπόθεση για μια μόνιμη συμφωνία με την Ουάσιγκτον. Πρόκειται για ένα οικονομικό διακύβευμα τεράστιου μεγέθους, το οποίο μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την ιρανική οικονομία αλλά και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, τις γεωπολιτικές ισορροπίες και τη στρατηγική επιρροή των μεγάλων δυνάμεων στην περιοχή.

Πώς δημιουργήθηκαν τα «παγωμένα» κεφάλαια

Η ιστορία των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ξεκινά από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, όταν οι σχέσεις Τεχεράνης και Ουάσιγκτον κατέρρευσαν και επιβλήθηκαν οι πρώτες οικονομικές κυρώσεις.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των σημερινών «παγωμένων» κεφαλαίων συνδέεται με τις εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας. Μετά την αποχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ από τη διεθνή πυρηνική συμφωνία του 2018 και την επαναφορά των κυρώσεων, δισεκατομμύρια δολάρια από πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου σε ασιακές οικονομίες εγκλωβίστηκαν σε τραπεζικά συστήματα του εξωτερικού.

Οι χώρες που συνέχισαν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο βρέθηκαν αντιμέτωπες με τον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων. Ως αποτέλεσμα, τα χρήματα παρέμειναν σε ειδικούς λογαριασμούς, χωρίς η Τεχεράνη να έχει πλήρη πρόσβαση σε αυτά.

Σήμερα οι εκτιμήσεις για το συνολικό ύψος των δεσμευμένων κεφαλαίων παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις. Η ιρανική πλευρά ανεβάζει το ποσό πάνω από τα 100 δισ. δολάρια, ενώ αρκετοί διεθνείς αναλυτές θεωρούν ότι το πραγματικό μέγεθος είναι σημαντικά χαμηλότερο.

Σε πρώτη φάση, η Τεχεράνη φέρεται να στοχεύει στην αποδέσμευση περίπου 24 δισ. δολαρίων, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως άμεση οικονομική «ένεση» για τη χώρα.

Κίνα: Το μεγαλύτερο κομμάτι του παζλ

Η Κίνα βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης, καθώς αποτελεί διαχρονικά τον σημαντικότερο πελάτη του ιρανικού πετρελαίου.

Οι εκτιμήσεις για τα ιρανικά κεφάλαια που βρίσκονται σε κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κυμαίνονται από 20 έως και 50 δισ. δολάρια, γεγονός που καθιστά το Πεκίνο τον σημαντικότερο «φύλακα» ιρανικών χρημάτων παγκοσμίως.

Παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, η ενεργειακή συνεργασία των δύο χωρών δεν διακόπηκε ποτέ πλήρως. Η Κίνα συνέχισε να απορροφά σημαντικές ποσότητες ιρανικού αργού, αξιοποιώντας εναλλακτικά δίκτυα συναλλαγών και σύνθετες εμπορικές δομές.

Μέρος αυτών των κεφαλαίων έχει ήδη χρησιμοποιηθεί από την Τεχεράνη για αγορές κινεζικού βιομηχανικού εξοπλισμού, ανταλλακτικών και μηχανημάτων, χωρίς όμως να υπάρχει πλήρης πρόσβαση στα διαθέσιμα ποσά.

Ιράκ: Ενεργειακή εξάρτηση και ανεξόφλητοι λογαριασμοί

Το Ιράκ αποτελεί μία ακόμη κρίσιμη περίπτωση. Η χώρα βασίζεται επί χρόνια στις εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας για τη λειτουργία του ενεργειακού της συστήματος.

Ωστόσο, οι αμερικανικοί περιορισμοί έχουν δυσκολέψει σημαντικά τη μεταφορά των σχετικών πληρωμών προς την Τεχεράνη. Ως αποτέλεσμα, περίπου 15 δισ. δολάρια παραμένουν δεσμευμένα, παρά το γεγονός ότι αφορούν ήδη παραδοθείσα ενέργεια.

Η Βαγδάτη βρίσκεται συχνά ανάμεσα στις πιέσεις της Ουάσιγκτον και στις ενεργειακές της ανάγκες, γεγονός που καθιστά το συγκεκριμένο ζήτημα ιδιαίτερα ευαίσθητο.

Ινδία και Νότια Κορέα: Τα κατάλοιπα της εποχής πριν τις κυρώσεις

Η Ινδία υπήρξε επί σειρά ετών ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου. Μετά την επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων, οι ινδικές τράπεζες υποχρεώθηκαν να παγώσουν πληρωμές που συνδέονταν με εισαγωγές αργού.

Σήμερα υπολογίζεται ότι περίπου 7 δισ. δολάρια παραμένουν δεσμευμένα στην Ινδία.

Αντίστοιχο ποσό εκτιμάται ότι βρίσκεται στη Νότια Κορέα. Η Σεούλ ήταν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς εταίρους του Ιράν πριν από το 2018, όμως οι αμερικανικές κυρώσεις οδήγησαν στη διακοπή των συναλλαγών και στο πάγωμα σημαντικών κεφαλαίων.

Το Κατάρ και τα επίμαχα 6 δισ. δολάρια

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση του Κατάρ, όπου βρίσκονται περίπου 6 δισ. δολάρια που είχαν μεταφερθεί στο πλαίσιο συμφωνίας ανταλλαγής κρατουμένων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Τα χρήματα αυτά επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για ανθρωπιστικές ανάγκες και εισαγωγές βασικών αγαθών.

Ωστόσο, μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023 και την επακόλουθη ένταση στη Μέση Ανατολή, η Ουάσιγκτον μπλόκαρε ουσιαστικά την αξιοποίησή τους.

Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, η πρόσβαση της Τεχεράνης σε αυτά τα κεφάλαια αποτελεί σήμερα ένα από τα βασικά σημεία των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το μεγάλο στοίχημα για την οικονομία του Ιράν

Η αποδέσμευση μέρους των κεφαλαίων θα μπορούσε να προσφέρει σημαντική ανάσα στην ιρανική οικονομία, η οποία αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό, υποτίμηση του ριάλ και περιορισμένες δυνατότητες προσέλκυσης ξένων επενδύσεων.

Οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η εισροή δισεκατομμυρίων δολαρίων θα ενίσχυε τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας, θα βελτίωνε τη σταθερότητα του νομίσματος και θα δημιουργούσε περιθώρια για επενδύσεις σε υποδομές και παραγωγικούς τομείς.

Παράλληλα, η πρόσβαση στα κεφάλαια θα έστελνε ισχυρό μήνυμα στις αγορές ότι το Ιράν επιστρέφει σταδιακά στο διεθνές οικονομικό σύστημα, έπειτα από χρόνια απομόνωσης.

Ωστόσο, ακόμη και αν αποδεσμευτεί ένα μέρος των χρημάτων, η Τεχεράνη γνωρίζει ότι η πραγματική οικονομική ανάκαμψη προϋποθέτει πολύ περισσότερα: ευρύτερη άρση κυρώσεων, αποκατάσταση των ενεργειακών εξαγωγών και επανασύνδεση με το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Γι’ αυτό και τα «παγωμένα» δισεκατομμύρια δεν αποτελούν μόνο ένα οικονομικό ζήτημα. Αποτελούν το κλειδί για τη νέα σχέση Ιράν-Δύσης και ίσως τον σημαντικότερο παράγοντα που θα καθορίσει εάν η σημερινή εύθραυστη ειρήνη στη Μέση Ανατολή θα μετατραπεί σε μια πιο μόνιμη γεωπολιτική ισορροπία.

Διαβάστε επίσης: Τραμπ και Πεζεσκιάν υπέγραψαν «εξ αποστάσεως» τη συμφωνία τερμαρισμού του πολέμου στη Μέση Ανατολή