Από το 2026 μειώνονται κατά 30% τα τεκμήρια διαβίωσης, με νέο τρόπο υπολογισμού για κατοικίες, Ι.Χ. και σκάφη

Η κυβέρνηση δρομολογεί από το 2026 ριζική αναμόρφωση στα τεκμήρια διαβίωσης, με μεσοσταθμική μείωση 30% και νέο τρόπο υπολογισμού, ώστε να περιοριστούν οι στρεβλώσεις και να ενισχυθεί η φορολογική δικαιοσύνη. Το μέτρο αποτελεί βασικό πυλώνα της επόμενης φορολογικής μεταρρύθμισης, καθώς σήμερα εκατοντάδες χιλιάδες φορολογούμενοι καταλήγουν να πληρώνουν φόρους για εισοδήματα πολύ υψηλότερα από τα πραγματικά τους.

Η «παγίδα» των τεκμηρίων

Το 2024, με βάση τα στοιχεία από 6,72 εκατομμύρια δηλώσεις, 1,28 εκατομμύρια φορολογούμενοι παγιδεύτηκαν από τα τεκμήρια και φορολογήθηκαν για εισοδήματα αυξημένα κατά 4,17 δισ. ευρώ σε σχέση με όσα δήλωσαν. Η επιβάρυνση αυτή αποτυπώνει το βάρος που επωμίζονται κατηγορίες όπως:

• οι μισθωτοί, που επιβαρύνθηκαν με 1,16 δισ. ευρώ,

• οι συνταξιούχοι, με 1,07 δισ. ευρώ,

• οι εισοδηματίες, με 1,45 δισ. ευρώ,

• οι ελεύθεροι επαγγελματίες, με 253,8 εκατ. ευρώ,

• και οι αγρότες, με 241,3 εκατ. ευρώ.

Η εικόνα δείχνει πως τα τεκμήρια, θεσμοθετημένα αρχικά για να περιορίσουν τη φοροδιαφυγή, καταλήγουν να επιβαρύνουν δυσανάλογα ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και να λειτουργούν ως «τεκμαρτή» παγίδα φόρου.

Το ισχύον πλαίσιο και οι στρεβλώσεις

Σήμερα, τα τεκμήρια διαβίωσης υπολογίζονται με βάση το είδος και το μέγεθος περιουσιακών στοιχείων και δαπανών:

• Κατοικίες: το τεκμήριο κλιμακώνεται από 40 ευρώ/τ.μ. για τις μικρές επιφάνειες, έως 400 ευρώ/τ.μ. για ακίνητα άνω των 300 τ.μ., με προσαυξήσεις για ακριβές περιοχές και μονοκατοικίες.

• Αυτοκίνητα: το τεκμήριο ξεκινά από 4.000 ευρώ και αυξάνεται με βάση τα κυβικά, ενώ μειώνεται ανάλογα με την παλαιότητα (30% μετά τα 5 χρόνια, 50% μετά τα 10).

• Λοιπά τεκμήρια: περιλαμβάνουν σκάφη αναψυχής, πισίνες, δίδακτρα ιδιωτικών σχολείων, οικιακό προσωπικό, δαπάνες για δάνεια και πιστωτικές κάρτες, καθώς και αγορές ακινήτων και κινητών μεγάλης αξίας.

Στο ισχύον καθεστώς προβλέπονται επίσης ελάχιστα ποσά τεκμηρίων: 3.000 ευρώ για άγαμους και 5.000 ευρώ για έγγαμους ή συνάψαντες σύμφωνο συμβίωσης. Ακόμα και πολίτες με ελάχιστα ή μηδενικά εισοδήματα, βρίσκονται να φορολογούνται εξαιτίας αυτών των «ελάχιστων ορίων».

Τι αλλάζει από το 2026

Η μεταρρύθμιση προβλέπει γενναία μείωση των τεκμηρίων κατά 30%, με στόχο:

• να περιοριστούν οι αδικίες που προκύπτουν από τον τεκμαρτό προσδιορισμό εισοδήματος,

• να εναρμονιστεί το σύστημα με τα πραγματικά εισοδήματα,

• και να μειωθεί το κίνητρο τεχνητής επιβάρυνσης μικρομεσαίων και ευάλωτων φορολογουμένων.

Το νέο πλαίσιο θα επηρεάσει κυρίως όσους διαθέτουν μεσαίες κατοικίες ή παλαιά αυτοκίνητα, κατηγορίες που σήμερα συχνά οδηγούνται σε εξωπραγματικές φορολογικές επιβαρύνσεις. Αντίθετα, για υψηλής αξίας ακίνητα και πολυτελή περιουσιακά στοιχεία, αναμένεται διατήρηση ή και αυστηρότερος έλεγχος, καθώς στόχος είναι η αναλογικότερη κατανομή των βαρών.

Η μεγάλη εικόνα

Η κυβέρνηση φιλοδοξεί ότι με τις αλλαγές θα κλείσουν «παράθυρα» φοροδιαφυγής, καθώς ορισμένοι φορολογούμενοι εκμεταλλεύονταν τις στρεβλώσεις για να δηλώνουν χαμηλότερα εισοδήματα από τα πραγματικά. Ωστόσο, παραμένει ζητούμενο το πώς το νέο καθεστώς θα συνδυαστεί με τον ψηφιακό έλεγχο συναλλαγών και τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που ήδη εντάσσονται στο οπλοστάσιο της ΑΑΔΕ για την καταπολέμηση της παραοικονομίας.

Η μείωση των τεκμηρίων από το 2026 μπορεί να δώσει ανάσα σε εκατοντάδες χιλιάδες φορολογουμένους που «στραγγαλίζονται» φορολογικά, αλλά θα αποτελέσει και τεστ αξιοπιστίας για το κατά πόσο το φορολογικό σύστημα μπορεί να γίνει πιο δίκαιο, χωρίς να δημιουργεί νέες ανισότητες.

Διαβάστε επίσης: Φορολογική «ντρίμπλα»: Το «παραθυράκι» της ΑΑΔΕ για τεκμήρια διαβίωσης