Ιδιωτικό χρέος: Αναλυτικά το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για δάνεια, Εφορία, κατασχέσεις και πρώτη κατοικία – Το μήνυμα Πιερακκάκη
Νέο τοπίο για περισσότερους από 2 εκατομμύρια οφειλέτες διαμορφώνει το πακέτο παρεμβάσεων για το ιδιωτικό χρέος, το οποίο ψηφίστηκε στη Βουλή και τίθεται σταδιακά σε εφαρμογή. Οι αλλαγές αγγίζουν κρίσιμα μέτωπα: τις δικαστικές ρυθμίσεις του πρώην νόμου Κατσέλη, τον εξωδικαστικό μηχανισμό, τις οφειλές προς την Εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία, το ακατάσχετο όριο και τις κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι διπλή. Από τη μία, επιχειρεί να μειώσει το βάρος της μηνιαίας εξυπηρέτησης για νοικοκυριά που βρίσκονται ήδη σε μακροχρόνιες ρυθμίσεις. Από την άλλη, ανοίγει νέες δυνατότητες για μικροοφειλέτες, επαγγελματίες και επιχειρήσεις που αναζητούν βιώσιμη διέξοδο από χρέη προς Δημόσιο, ταμεία, τράπεζες και servicers.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης περιγράφει το ιδιωτικό χρέος ως «ένα από τα πιο σύνθετα κοινωνικά αποτυπώματα της κρίσης», τονίζοντας ότι η στόχευση των μέτρων είναι να δημιουργηθούν πραγματικές δεύτερες ευκαιρίες για πολίτες που εξακολουθούν να αισθάνονται ότι το παρελθόν καθορίζει το οικονομικό τους μέλλον.
Μειώνονται οι δόσεις στις δικαστικές ρυθμίσεις και «κλειδώνουν» οι τόκοι
Η σημαντικότερη παρέμβαση αφορά τις ενεργές δικαστικές ρυθμίσεις του ν. 3869/2010, του πρώην νόμου Κατσέλη. Με τη νέα διάταξη αποσαφηνίζεται ότι ο τόκος στις απαιτήσεις που έχουν ρυθμιστεί με δικαστική απόφαση θα υπολογίζεται πλέον μόνο επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού ανεξόφλητου υπολοίπου.
Η αλλαγή αυτή οδηγεί σε ουσιαστική μείωση της μηνιαίας επιβάρυνσης για χιλιάδες δανειολήπτες. Στην πράξη, κάθε μηνιαία καταβολή θα αποπληρώνει απευθείας μέρος του κεφαλαίου της οφειλής, ενώ ο τόκος θα υπολογίζεται μόνο για το διάστημα των 30 ημερών που μεσολαβεί από δόση σε δόση.
Η διαφορά μπορεί να είναι εντυπωσιακή. Σε περίπτωση οφειλής 144.500 ευρώ, με αποπληρωμή σε 25 χρόνια και επιτόκιο 3,6%, ο παλαιός τρόπος υπολογισμού οδηγούσε σε μηνιαία δόση 731 ευρώ και συνολικούς τόκους 74.852 ευρώ. Με τον νέο τρόπο, η δόση πέφτει περίπου στα 483 ευρώ, ενώ οι συνολικοί τόκοι περιορίζονται σε περίπου 430 ευρώ σε όλη τη διάρκεια της ρύθμισης.
Το μέτρο εφαρμόζεται και αναδρομικά για ενεργές ρυθμίσεις που δεν έχουν περατωθεί και δεν έχουν καταστεί έκπτωτες. Τα ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί ως υπερβάλλοντες τόκοι θα συμψηφιστούν με μελλοντικές δόσεις, μειώνοντας τη διάρκεια αποπληρωμής. Έτσι, οφειλέτες μπορεί να εξοφλήσουν νωρίτερα από τον χρόνο που είχε ορίσει αρχικά το δικαστήριο.
Για ρυθμίσεις που έχουν ήδη ολοκληρωθεί ή έχουν χαθεί, τα ποσά που καταβλήθηκαν επιπλέον δεν επιστρέφονται.
Παράλληλα, με ξεχωριστή διάταξη προστατεύονται και όσοι έχουν υπαχθεί σε διοικητικές ή εξωδικαστικές ρυθμίσεις, όπως αυτές του ν. 4605/2019 ή του εξωδικαστικού μηχανισμού του ν. 4738/2020. Η μηνιαία δόση που έχει συμφωνηθεί θα θεωρείται τοκοχρεολυτική και δεν θα επιτρέπεται πρόσθετη επιβάρυνση ή επανυπολογισμός πέραν των όρων της εγκεκριμένης ρύθμισης. Η πρόβλεψη ισχύει αναδρομικά από την 1η Απριλίου 2019 και αφορά περισσότερους από 60.000 οφειλέτες με ρυθμισμένα χρέη άνω των 19 δισ. ευρώ.
Έκτακτη ρύθμιση 72 δόσεων και υψηλότερο ακατάσχετο
Ξεχωριστή σημασία έχει η νέα έκτακτη ρύθμιση έως 72 δόσεων για παλαιές οφειλές προς το Δημόσιο και τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης. Η ρύθμιση αφορά χρέη που δημιουργήθηκαν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023 και δεν βρίσκονταν σε ενεργή ρύθμιση στις 21 Απριλίου 2026.
Πρόκειται για παρέμβαση που αφορά μεγάλο αριθμό φορολογουμένων και ασφαλισμένων, καθώς περισσότεροι από 1 εκατομμύριο οφειλέτες είχαν χρέη από 500 ευρώ και άνω προς την Εφορία. Στην πράξη, θα λειτουργήσουν δύο παράλληλες διαδικασίες: μία για τις οφειλές προς την ΑΑΔΕ και μία για τις οφειλές προς το ΚΕΑΟ και τον ΕΦΚΑ.
Οι αιτήσεις θα γίνονται ηλεκτρονικά, μόλις ανοίξουν οι σχετικές πλατφόρμες. Η ρύθμιση θα ενεργοποιείται με την πληρωμή της πρώτης δόσης, η οποία για τις φορολογικές οφειλές θα πρέπει να καταβάλλεται εντός τριών ημερών από την αίτηση. Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026, ενώ απαραίτητη προϋπόθεση είναι να τακτοποιούνται και τυχόν νεότερες οφειλές που έχουν δημιουργηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.
Ταυτόχρονα αυξάνεται, για πρώτη φορά μετά από μία δεκαετία, το μηνιαίο ακατάσχετο όριο για χρέη προς το Δημόσιο. Από τα 1.250 ευρώ ανεβαίνει στα 1.600 ευρώ, απελευθερώνοντας επιπλέον 350 ευρώ τον μήνα για περίπου 1,7 εκατομμύρια οφειλέτες στους οποίους έχουν επιβληθεί κατασχέσεις.
Αντίστοιχη αύξηση προβλέπεται και για χρέη προς ιδιώτες και τράπεζες. Για ατομικούς τραπεζικούς λογαριασμούς, το ακατάσχετο ανεβαίνει από τα 1.500 στα 1.600 ευρώ τον μήνα, ενώ για κοινούς λογαριασμούς αυξάνεται από τα 2.000 στα 2.200 ευρώ. Η αλλαγή αυτή αφήνει μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα σε νοικοκυριά που βρίσκονται υπό πίεση και αντιμετωπίζουν δεσμεύσεις στους λογαριασμούς τους.
Στο ίδιο πλαίσιο, εισάγεται και μόνιμη δυνατότητα άρσης κατάσχεσης τραπεζικών λογαριασμών για χρέη προς την Εφορία, εφόσον ο οφειλέτης έχει εξοφλήσει τουλάχιστον το 25% της οφειλής για την οποία επιβλήθηκαν τα αναγκαστικά μέτρα. Με την καταβολή του ενός τετάρτου του χρέους, ο οφειλέτης μπορεί να ανακτήσει τον έλεγχο των τραπεζικών του λογαριασμών και να λειτουργήσει οικονομικά με μεγαλύτερη κανονικότητα.
Η δυνατότητα αυτή θα ενεργοποιηθεί μέσα στο καλοκαίρι, αλλά θα παρέχεται μόνο μία φορά σε κάθε οφειλέτη. Αν χαθεί, δεν θα μπορεί να ζητηθεί εκ νέου.
Διευρύνεται ο εξωδικαστικός και μπαίνει «ασπίδα» για την πρώτη κατοικία
Καθοριστική είναι και η διεύρυνση του εξωδικαστικού μηχανισμού, καθώς το ελάχιστο όριο οφειλής για ένταξη μειώνεται από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ. Με τον τρόπο αυτό, ανοίγει η πόρτα για περισσότερους μικροοφειλέτες που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός μηχανισμού, παρότι είχαν ανάγκη οργανωμένης ρύθμισης.
Μέσω του εξωδικαστικού, οι οφειλές προς το Δημόσιο μπορούν να ρυθμίζονται σε έως 240 δόσεις, ενώ οι οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς μπορούν να φθάνουν έως τις 420 δόσεις, με ελάχιστη μηνιαία καταβολή τα 50 ευρώ. Για χρέος 7.000 ευρώ, για παράδειγμα, μπορεί να προκύψει ρύθμιση ακόμη και σε περίπου 150 δόσεις, μειώνοντας σημαντικά το μηνιαίο βάρος για τον οφειλέτη.
Η νέα δυνατότητα αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στα τέλη Ιουλίου, έναν μήνα μετά τη δημοσίευση του νόμου σε ΦΕΚ.
Η πιο ουσιαστική αλλαγή, ωστόσο, αφορά την πρώτη κατοικία. Για πρώτη φορά θεσπίζεται δυνατότητα διαχωρισμού της κύριας κατοικίας από την υπόλοιπη περιουσία στο πλαίσιο του εξωδικαστικού. Ο οφειλέτης θα μπορεί να δηλώνει ποιο ακίνητο επιθυμεί να προστατεύσει από ρευστοποίηση και, εφόσον διαθέτει άλλο περιουσιακό στοιχείο προς αξιοποίηση ή ρευστοποίηση, να πετυχαίνει ευνοϊκότερη ρύθμιση.
Η ρύθμιση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερο «κούρεμα» οφειλής και χαμηλότερες μηνιαίες δόσεις, μετατρέποντας τον εξωδικαστικό σε εργαλείο όχι μόνο ρύθμισης χρεών αλλά και προστασίας κατοικίας. Η εφαρμογή της αναμένεται τον Σεπτέμβριο, τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση του νόμου.
Το νέο πλαίσιο δεν εξαφανίζει το πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους, το οποίο παραμένει ένα από τα πιο βαριά κατάλοιπα της οικονομικής κρίσης, της πανδημίας και της ενεργειακής αναταραχής. Δημιουργεί όμως ένα πιο ευέλικτο σύστημα διαχείρισης, με χαμηλότερες δόσεις, μεγαλύτερα περιθώρια ρύθμισης, προστασία βασικού εισοδήματος και νέες δυνατότητες για όσους επιδιώκουν να επανέλθουν σε οικονομική κανονικότητα.
Το ζητούμενο πλέον είναι η ταχεία ενεργοποίηση των ηλεκτρονικών διαδικασιών, η καθαρή ενημέρωση των οφειλετών και η αποτελεσματική εφαρμογή των νέων εργαλείων, ώστε οι ρυθμίσεις να μη μείνουν στα χαρτιά αλλά να μετατραπούν σε πραγματική δεύτερη ευκαιρία για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Διαβάστε επίσης: Έρχονται μέτρα για το ιδιωτικό χρέος τον Ιούνιο: Το σχέδιο Πιερρακάκη για την επόμενη 3ετία
Μ.Η.Τ. 242183