Τα 35 ευρώ από τα 100 ευρώ του διαθέσιμου  εισοδήματος δαπανούν τα νοικοκυριά στην Ελλάδα για στεγαστικά έξοδα (ενοίκια –στεγαστικά δάνεια) φόρους και για το ενεργειακό κόστος όταν το μέσο ευρωπαίο νοικοκυριό δαπανά μόλις τα 19 ευρώ στα 100 ευρώ , σύμφωνα με έρευνα διαΝΕΟσις, με την οποία αναζητά νέα εργαλεία γα τη συγκράτηση των εξόδων των νοικοκυριών.

Έτσι η Ελλάδα βρίσκεται στη χειρότερη θέση καθώς οι Έλληνες δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος για στεγαστικά έξοδα (ενοίκια, στεγαστικά δάνεια, φόρους και ενεργειακό κόστος) – ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (19,2%).Η υπέρμετρη επιβάρυνση πλήττει ιδιαίτερα τους ενοικιαστές, τα νεαρά νοικοκυριά και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Η διαΝεΟσις εκτιμά ότι πρέπει να αναχαιτιστεί η στεγαστική κρίση η οποία εκδηλώνεται με …ράλι των τιμών των ενοικίων.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η εκρηκτική άνοδος των ενοικίων δεν αποτελεί παροδικό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα συσσωρευμένων στρεβλώσεων στην αγορά κατοικίας: περιορισμένη προσφορά, αυξημένη ζήτηση στα μεγάλα αστικά κέντρα, εκτεταμένη χρήση ακινήτων για βραχυχρόνια μίσθωση, αλλά και πολιτικές που επί χρόνια ευνόησαν την ιδιοκτησία έναντι της ενοικίασης.

Ο έλεγχος των τιμών

Η διαΝΕΟσις προκρίνει την εξέταση ενός ευέλικτου πλαισίου ελέγχου των ενοικίων, με στόχο την αποφυγή απότομων αυξήσεων σε περιοχές όπου το στεγαστικό πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ.
Η πρόταση δεν αφορά οριζόντια «παγώματα» τιμών, αλλά μηχανισμούς που θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς την αγορά, λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές συνθήκες και την ανάγκη διατήρησης κινήτρων για τους ιδιοκτήτες.

Σύσταση Ταμείου Ασφάλισης Εκμισθώσεων

Σύμφωνα με την έρευνα ένα σύγχρονο πλαίσιο ελέγχου ενοικίων δεν μπορεί να αγνοεί την ανάγκη προστασίας των ιδιοκτητών. Αντίθετα, προτείνει έναν συνδυασμό μέτρων που θα εξισορροπεί τα συμφέροντα ιδιοκτητών και ενοικιαστών.
Ενδεικτική είναι η πρόταση για τη σύσταση ενός Ταμείου Ασφάλισης Εκμισθώσεων, το οποίο θα αποζημιώνει ιδιοκτήτες σε περιπτώσεις αθέτησης πληρωμών, ζημιών ή δικαστικών εξόδων.
Το Ταμείο θα μπορούσε να χρηματοδοτείται από τον ίδιο τον φόρο εισοδήματος από ενοίκια, μειώνοντας έτσι το ρίσκο της μακροχρόνιας μίσθωσης. Παρόμοια συστήματα λειτουργούν ήδη σε χώρες όπως ο Καναδάς, όπου το κράτος παρεμβαίνει ώστε να διασφαλίζεται μια μορφή «δίκαιης κοινωνικής διατίμησης» της κατοικίας, χωρίς να αποθαρρύνεται η προσφορά ακινήτων προς ενοικίαση.
Η έρευνα επισημαίνει ότι, παρά την ύπαρξη επιδομάτων στέγασης και επιστροφών ενοικίου, η στήριξη προς τους ενοικιαστές παραμένει συχνά ανεπαρκής και ασύνδετη από το πραγματικό κόστος στέγασης. Ένα νέο σύστημα θα μπορούσε να συνδέει το ύψος του επιδόματος με το ποσοστό του εισοδήματος που δαπανάται για ενοίκιο.
Ωστόσο, η ύπαρξη αδήλωτων ή «σκιωδών» εισοδημάτων καθιστά δύσκολη την ακριβή στόχευση.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η θέσπιση κατώτατων εισοδηματικών τεκμηρίων, με βάση αντικειμενικούς δείκτες όπως η ακίνητη περιουσία ή οι καταθέσεις, ώστε τα επιδόματα να κατευθύνονται πιο δίκαια και αποτελεσματικά. Καθοριστικής σημασίας θεωρείται και η ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης του ιδιοκτησιακού και στεγαστικού χάρτη της χώρας, ώστε το κράτος να γνωρίζει τι ακίνητα υπάρχουν, πού και με ποιους όρους αξιοποιούνται.

Κλειστές κατοικίες, βραχυχρόνιες μισθώσεις.

Η ενεργοποίηση των χιλιάδων κενών κατοικιών αποτελεί ακόμα έναν κρίσιμο άξονα. Προγράμματα όπως το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» κρίνονται χρήσιμα αλλά ανεπαρκή, καθώς δεν συνδέονται με δεσμεύσεις για προσιτά ενοίκια.
Η διαΝΕΟσις προτείνει μελλοντικές επιδοτήσεις να συνοδεύονται από ανώτατα όρια μίσθωσης και ελάχιστη διάρκεια συμβολαίων, καθώς και φοροελαφρύνσεις για όσους προσφέρουν κατοικίες σε χαμηλότερες τιμές, στα πρότυπα της Γαλλίας και της Ισπανίας.
Στο μέτωπο των βραχυχρόνιων μισθώσεων, η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη για πιο στοχευμένες και γεωγραφικά διαφοροποιημένες παρεμβάσεις. Ανώτατα όρια ημερών μίσθωσης, δημοτικές ποσοστώσεις, αυξημένα τέλη σε κορεσμένες περιοχές και ενδεχόμενη διαφοροποίηση της φορολογίας μπορούν να μειώσουν την πίεση στη μακροχρόνια αγορά χωρίς να «δαιμονοποιούν» την οικονομία διαμοιρασμού.
Αντίστοιχα, για τη Χρυσή Βίζα προτείνεται περαιτέρω περιορισμός της σύνδεσής της με την αγορά κατοικίας, ακόμη και πλήρης εξαίρεση των οικιστικών ακινήτων, όπως έκανε η Πορτογαλία.
Το επενδυτικό ενδιαφέρον θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε νέες κατασκευές, ανακαινίσεις μη κατοικήσιμων κτιρίων ή σε σχήματα κοινωνικής στέγασης με συμμετοχή του Δημοσίου.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη φοιτητική και νεανική στέγαση, όπου η έλλειψη προσιτών επιλογών μεταφράζεται σε άμεση οικονομική επιβάρυνση των οικογενειών.
Παρά τα ΣΔΙΤ για νέες φοιτητικές εστίες, η διαΝΕΟσις κρίνει αναγκαία την περαιτέρω ενίσχυση των υποδομών και των επιδοτήσεων.

Η αποκέντρωση  είναι  η λύση;

Παράλληλα, προτείνεται μια στρατηγική αποκέντρωσης, με κίνητρα για τηλεργασία, ενίσχυση τοπικών υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης και φοροελαφρύνσεις σε επιχειρήσεις που μεταφέρουν δραστηριότητες εκτός Αθήνας. Η μείωση της αστικής υπερσυγκέντρωσης θα μπορούσε να λειτουργήσει αποσυμφορητικά και για την αγορά κατοικίας.
Η έρευνα της διαΝΕΟσις καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η στεγαστική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα. Απαιτείται ένα νέο θεσμικό πλαίσιο κοινωνικής στέγασης, καλύτερη αξιοποίηση του ανενεργού αποθέματος, ρύθμιση της ζήτησης και ταυτόχρονη ενίσχυση της προσφοράς. Ο έλεγχος των ενοικίων, με κοινωνικά και οικονομικά αντίβαρα, δεν παρουσιάζεται ως πανάκεια, αλλά ως ένα από τα εργαλεία που οφείλει πλέον να εξετάσει σοβαρά η Πολιτεία.

Διαβάστε επίσης: Eπαγγελματικά ενοίκια: Τι αλλάζει το 2026