Το Ecofin συμφώνησε σε νέο πλαίσιο ενίσχυσης της EPPO και της OLAF κατά της διασυνοριακής απάτης ΦΠΑ, με άμεση πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα
Σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν επειγόντως πρόσθετα έσοδα και αυστηρότερο έλεγχο του οικονομικού εγκλήματος, το Συμβούλιο Ecofin άναψε το «πράσινο φως» για ένα νέο, πιο επιθετικό πλαίσιο αντιμετώπισης της διασυνοριακής απάτης στον ΦΠΑ, ενισχύοντας θεαματικά τις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).
Η προσωρινή πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ των κρατών-μελών θεωρείται από ευρωπαϊκούς κύκλους ένα από τα σημαντικότερα βήματα των τελευταίων ετών στη μάχη κατά των οργανωμένων δικτύων οικονομικού εγκλήματος, τα οποία εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες του διασυνοριακού συστήματος ΦΠΑ για να αποσπούν τεράστια ποσά από τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς.
Στην πράξη, το νέο πλαίσιο επιτρέπει στην EPPO και την OLAF να αποκτούν πολύ πιο άμεση και ταχεία πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες που αφορούν ύποπτες διασυνοριακές συναλλαγές, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων και τα δεδομένα του Eurofisc, του ευρωπαϊκού μηχανισμού ανταλλαγής πληροφοριών για τον ΦΠΑ.
Ο στόχος είναι σαφής: να περιοριστούν οι χρονοβόρες διαδικασίες ανταλλαγής στοιχείων ανάμεσα στις εθνικές αρχές και να επιτραπεί στις ευρωπαϊκές υπηρεσίες να εντοπίζουν, να «χαρτογραφούν» και να διαλύουν ταχύτερα τα κυκλώματα απάτης που λειτουργούν ταυτόχρονα σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πίεση προς αυτή την κατεύθυνση έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, καθώς η απάτη στον ΦΠΑ εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες «μαύρες τρύπες» για τα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης.
Η «carousel fraud» και το τεράστιο οικονομικό πλήγμα στην Ευρώπη
Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ανησυχιών βρίσκεται κυρίως η λεγόμενη «missing trader intra-community fraud», γνωστή και ως «carousel fraud», ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα διασυνοριακής φορολογικής απάτης που αξιοποιεί τα κενά στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Το μοντέλο λειτουργεί μέσω αλυσίδων εταιρειών που πραγματοποιούν αγορές και πωλήσεις αγαθών μεταξύ διαφορετικών κρατών-μελών χωρίς να αποδίδουν ποτέ τον αναλογούντα ΦΠΑ, εξαφανίζοντας εταιρείες, μεταφέροντας κεφάλαια και δημιουργώντας τεχνητές εμπορικές ροές.
Οι απώλειες που προκαλεί το συγκεκριμένο σύστημα θεωρούνται τεράστιες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο Ecofin, η απάτη ΦΠΑ στερεί κάθε χρόνο από τα δημόσια ταμεία των κρατών-μελών και από τον κοινοτικό προϋπολογισμό ποσά που κυμαίνονται από 12,5 έως και 32,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για κεφάλαια που, όπως επισημαίνουν ευρωπαϊκές πηγές, διοχετεύονται συχνά σε οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, χρηματοδοτώντας παράλληλες παράνομες δραστηριότητες και δημιουργώντας σοβαρές στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εντείνει σημαντικά τις παρεμβάσεις της σε υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος, θεωρεί ότι η πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο σε δεδομένα διασυνοριακών συναλλαγών μπορεί να αλλάξει ριζικά την αποτελεσματικότητα των ερευνών. Αντίστοιχα, η OLAF αναμένεται να αποκτήσει ενισχυμένο επιχειρησιακό ρόλο στη συλλογή και διασταύρωση πληροφοριών, επιτρέποντας ταχύτερη συνεργασία με τις εθνικές φορολογικές και δικαστικές αρχές.
Ψηφιοποίηση, real-time έλεγχοι και η νέα εποχή φορολογικής επιτήρησης στην ΕΕ
Η νέα συμφωνία του Ecofin δεν αποτελεί μεμονωμένη παρέμβαση, αλλά μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου πλήρους ψηφιοποίησης των φορολογικών διαδικασιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι νέοι κανόνες συνδέονται άμεσα με τη στρατηγική που έχει ήδη συμφωνηθεί για την πλήρη ψηφιοποίηση έως το 2030 των υποχρεώσεων αναφοράς ΦΠΑ στις διασυνοριακές B2B συναλλαγές, μια μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο παρακολούθησης των ευρωπαϊκών εμπορικών ροών. Η Ευρώπη επιχειρεί να περάσει σε ένα μοντέλο σχεδόν real-time εποπτείας, όπου οι φορολογικές αρχές και οι ευρωπαϊκοί ελεγκτικοί μηχανισμοί θα έχουν άμεση εικόνα των συναλλαγών, περιορίζοντας τα περιθώρια εξαφάνισης εταιρειών, ψεύτικων τιμολογίων και κυκλωμάτων απάτης.
Το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο λαμβάνει τη μορφή τροποποίησης του κανονισμού 904/2010 για τη διοικητική συνεργασία στον τομέα του ΦΠΑ και αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τη διασύνδεση των ευρωπαϊκών φορολογικών μηχανισμών.
Ωστόσο, η διαδικασία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η συμφωνία παραμένει πολιτική και προσωρινή, καθώς απαιτείται πρώτα η γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία αναμένεται μέσα στον Ιούλιο του 2026. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, το Συμβούλιο θα προχωρήσει στην επίσημη έγκριση του κανονισμού και οι νέοι κανόνες θα τεθούν σε ισχύ είκοσι ημέρες μετά τη δημοσίευσή τους στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διαβάστε επίσης; Πιερρακάκης στο ECOFIN: Πολιτικό θάρρος για τον οικονομικό μετασχηματισμό της ΕΕ
Μ.Η.Τ. 242183