Η ακρίβεια οδηγεί σε περικοπές ακόμη και σε βασικές κατηγορίες, ενώ το καταναλωτικό ρεύμα «Made in Greece» αγγίζει το 87%

Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα εκτοξεύεται η διείσδυση των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας στα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς ο παρατεταμένος κύκλος ακρίβειας συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τις επιλογές των καταναλωτών στα σούπερ μάρκετ. Την ίδια στιγμή, όμως, η στροφή σε οικονομικότερες λύσεις δεν μεταφράζεται σε πλήρη εγκατάλειψη της αναζήτησης ποιότητας. Αντίθετα, ένα δεύτερο ισχυρό ρεύμα διατρέχει την ελληνική αγορά: η προτίμηση σε προϊόντα ελληνικής παραγωγής, το λεγόμενο «Made in Greece», που διατηρεί δυναμική και αποκτά ολοένα πιο συνειδητοποιημένο περιεχόμενο.

Αυτό το «διπλό» μοτίβο -οικονομία μέσω private label και στήριξη της ελληνικής παραγωγής- αποτυπώνεται με έμφαση σε νέα έρευνα που πραγματοποίησε το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τον Ιανουάριο του 2026, με επιστημονικό τυχαίο δείγμα νοικοκυριών.

Private Label: Νέο ιστορικό ρεκόρ για τρίτη συνεχόμενη χρονιά

Σύμφωνα με όσα εξηγεί ο καθηγητής Γεώργος Μπάλτας, για τρίτο συνεχόμενο έτος τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας καταγράφουν νέο ιστορικό ρεκόρ προτίμησης: σχεδόν 4 στα 10 προϊόντα που αγοράζονται από τα ελληνικά νοικοκυριά είναι πλέον κωδικοί Private Label.

Η αύξηση δεν είναι τυχαία ούτε συγκυριακή. Αφενός, οι ανατιμήσεις στα είδη καθημερινής χρήσης ενίσχυσαν την ανάγκη για φθηνότερες επιλογές. Αφετέρου, οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ τα τελευταία χρόνια έχουν επενδύσει σε σημαντικές βελτιώσεις, επέκταση των κωδικών και αναβάθμιση της εικόνας των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, οδηγώντας σε ωρίμανση ενός ολόκληρου segment που παλαιότερα αντιμετωπιζόταν ως «δεύτερη λύση».

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι ότι το καταναλωτικό κίνημα «Made in Greece» όχι μόνο παραμένει ισχυρό, αλλά λειτουργεί και ενισχυτικά για το μερίδιο της ιδιωτικής ετικέτας. Ο λόγος είναι απλός αλλά οικονομικά ουσιαστικός: πολλοί κωδικοί private label παράγονται στην Ελλάδα από εγχώριους παραγωγούς για λογαριασμό των αλυσίδων.

Με αυτό τον τρόπο, για αρκετά νοικοκυριά η επιλογή προϊόντος ιδιωτικής ετικέτας δεν είναι αποκλειστικά επιλογή τιμής, αλλά μπορεί να μεταφράζεται και ως έμμεση ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, ειδικά όταν η ελληνική προέλευση είναι σαφής.

Όπως σημειώνει ο κ. Μπάλτας, πρόκειται για ένα αισιόδοξο στοιχείο που σχετίζεται με συμπεριφορές αλληλεγγύης και αυτοσυντήρησης. Η σταθερή προτίμηση στα ελληνικά προϊόντα, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη της οικονομίας, στη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου και στη μείωση της ανεργίας.

Καταναλωτική ψυχολογία: Αρνητικές αποτιμήσεις για το 2025

Τα στοιχεία της έρευνας αποτυπώνουν επίσης το κλίμα που κυριαρχεί στα νοικοκυριά. Η πλειονότητα αξιολογεί το 2025 αρνητικά και διατηρεί αντίστοιχα αρνητικές προσδοκίες για το 2026. Το εύρημα δεν προκαλεί έκπληξη, καθώς η ακρίβεια επηρεάζει όχι μόνο τις αγορές αλλά και το συνολικό αίσθημα οικονομικής ασφάλειας.

Περισσότεροι από τους μισούς καταναλωτές δηλώνουν ότι μειώνουν τις αγορές τους και στρέφονται σε φθηνότερα προϊόντα, ενώ 4 στους 10 περιορίζουν ακόμη και βασικές ενεργειακές καταναλώσεις στο σπίτι, μειώνοντας θέρμανση και χρήση ηλεκτρικού ρεύματος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η απόδοση ευθύνης για τις υπερβολικές ανατιμήσεις. Η πλειονότητα των ερωτηθέντων θεωρεί ότι σημαντικό μέρος του προβλήματος σχετίζεται με μεγάλες πολυεθνικές, στοιχείο -που όπως ερμηνεύεται- δείχνει ότι οι καταναλωτές αντιλαμβάνονται πλέον πιο καθαρά τον ρόλο των ολιγοπωλίων.

Η ίδια προσέγγιση συνδέεται με χαρακτηριστικά όπως περιορισμένος ανταγωνισμός, εμπόδια εισόδου, ακαμψία τιμών και «στρατηγικές» συμπεριφορές στην αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται και η συζήτηση περί εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, όχι ως επικοινωνιακή έννοια, αλλά ως πρακτική στάση απέναντι σε κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα όπως η ακρίβεια.

Πώς ψωνίζουν πλέον οι Έλληνες: Πιο οργανωμένοι, λιγότερο παρορμητικοί

Η έρευνα καταγράφει ένα ακόμη σαφές μοτίβο: οι καταναλωτές προσπαθούν να ελέγξουν περισσότερο τις αγορές τους. Το 91% δηλώνει ότι έχει προαποφασίσει τι θα αγοράσει πριν πάει στο σούπερ μάρκετ (φυσικό ή ηλεκτρονικό), περιορίζοντας τις παρορμητικές επιλογές σε μια προσπάθεια καλύτερης διαχείρισης του διαθέσιμου εισοδήματος.

Την ίδια στιγμή, η επιλογή μάρκας είναι λιγότερο προκαθορισμένη από ποτέ. Μόλις το 39% των καταναλωτών δηλώνει ότι έχει αποφασίσει από πριν ποια μάρκα θα αγοράσει, ενώ το 61% επιλέγει μάρκα μέσα στο κατάστημα την ώρα των αγορών. Πρόκειται, σύμφωνα με τα στοιχεία, για το χαμηλότερο ποσοστό προαποφασισμένης μάρκας στα 21 χρόνια διεξαγωγής της έρευνας, δείγμα της ισχυρής πίεσης της τιμής και των προσφορών στη λήψη αποφάσεων.

Τιμή, ποιότητα, προσφορές και ελληνική προέλευση: Τα τέσσερα κριτήρια που «γράφουν»

Παρά τις μεταβολές στις συμπεριφορές, τα βασικά κριτήρια επιλογής παραμένουν σταθερά: τιμή, ποιότητα, προσφορές και ελληνική προέλευση. Η ελληνική προέλευση, μάλιστα, δείχνει να αποκτά ισχυρό ψυχολογικό και κοινωνικό φορτίο.

Το 76% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι όταν βρίσκει ελληνικά προϊόντα στο ράφι τα προτιμά έναντι εισαγωγής, το 87% θέλει να αναγράφεται στη συσκευασία ότι ένα προϊόν είναι ελληνικής παραγωγής και το 65% πιστεύει ότι τα ελληνικά προϊόντα έχουν καλύτερη ασφάλεια και ποιότητα.

Παράλληλα, η κοινωνική διάσταση είναι έντονη: το 94% θεωρεί ότι με την επιλογή ελληνικών προϊόντων στηρίζει την εγχώρια παραγωγή και το 88% πιστεύει ότι βοηθά στη μείωση της ανεργίας.

Οι περικοπές γίνονται πλέον «κανονικότητα»… ακόμη και σε βασικές κατηγορίες

Το πιο ανησυχητικό μήνυμα που προκύπτει από την έρευνα είναι ότι οι περιορισμοί κατανάλωσης δεν αφορούν πλέον μόνο τα «περιττά». Διευρύνονται και ακουμπούν βασικές κατηγορίες.

Σχεδόν 4 στους 10 δηλώνουν ότι περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα προϊόντα, ενώ 1 στους 10 αναφέρει ότι δεν μπορεί να αγοράσει ούτε τα στοιχειώδη. Καταγράφεται μάλιστα επιδείνωση σε πολλές κατηγορίες: μεγαλύτερος περιορισμός στο κρέας, στα τυποποιημένα τρόφιμα, στα αναψυκτικά, στα αλκοολούχα ποτά, ακόμη και σε ψωμί και αρτοσκευάσματα, με τα ποσοστά περικοπών να εμφανίζουν αύξηση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Το εύρημα αυτό δείχνει ότι το βάρος του πληθωρισμού δεν μετατρέπεται απλώς σε αλλαγή μάρκας, αλλά σε αλλαγή διατροφικών και καθημερινών συνηθειών.

Η ιδιωτική ετικέτα ωρίμασε: Από «φθηνό» έγινε «ισοδύναμο»

Παρά το γεγονός ότι το βασικό κίνητρο για την ιδιωτική ετικέτα παραμένει η τιμή, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι καταναλωτές δεν τη βλέπουν πια ως υποδεέστερη επιλογή.

Το 74% θεωρεί ότι τα private label έχουν καλύτερη τιμή. Στο θέμα της ποιότητας, μόνο το 28% τα θεωρεί χειρότερης ποιότητας, ενώ η πλειονότητα τα αξιολογεί ως ίδια ή και ανώτερη επιλογή. Η συνολική εικόνα είναι ότι η ιδιωτική ετικέτα έχει περάσει σε φάση ωρίμανσης, λειτουργώντας για μεγάλο μέρος των καταναλωτών ως ισοδύναμη λύση με τις μάρκες προμηθευτών.

Ωστόσο, η πρόθεση αγοράς διαφοροποιείται έντονα ανά κατηγορία: πολύ υψηλή για χαρτικά ιδιωτικής ετικέτας και πολύ χαμηλότερη για κατηγορίες όπως κρασιά, μπύρες και οινοπνευματώδη, όπου η σχέση μάρκας-ταυτότητας είναι πιο ισχυρή.

Αγορά δύο ταχυτήτων και ένα νέο «συμβόλαιο» καταναλωτή

Η εικόνα που προκύπτει είναι μιας αγοράς δύο ταχυτήτων. Από τη μία, η ακρίβεια αναγκάζει τα νοικοκυριά να αναζητούν οικονομικότερες επιλογές και να περιορίζουν κατανάλωση ακόμη και σε βασικά αγαθά. Από την άλλη, η προτίμηση στο «Made in Greece» λειτουργεί ως σταθερό αντίβαρο, όχι μόνο για λόγους ποιότητας, αλλά και ως κοινωνική επιλογή στήριξης.

Στην πράξη, ο Έλληνας καταναλωτής του 2026 δεν ψωνίζει πια όπως πριν. Δεν κυνηγά απλώς «μια χαμηλή τιμή», αλλά δοκιμάζει να ισορροπήσει ανάμεσα σε οικονομία, ποιότητα και μια νέα αίσθηση ευθύνης για το τι στηρίζει με το καλάθι του.

Διαβάστε επίσης; Τράπεζα της Ελλάδος: Ακρίβεια σε τρόφιμα και ενοίκια έως το 2028