Ετήσια έκθεση του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ: «Καμπανάκι» για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση, παρά τα δημοσιονομικά πλεονάσματα

Ανισότητες που διευρύνονται, εισοδήματα που δεν επαρκούν, επενδύσεις που εξαρτώνται από εξωτερικά «πακέτα» και μια παραγωγή που δεν στηρίζει την αυτάρκεια της χώρας. Αυτά είναι μερικά μόνο από τα βασικά ευρήματα της ετήσιας έκθεσης του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ για το 2025, η οποία παρουσιάζει με ακρίβεια την πραγματική εικόνα της ελληνικής οικονομίας και της αγοράς εργασίας.

Οριακή μεγέθυνση, φτωχά νοικοκυριά

Το 2024 η ελληνική οικονομία κατέγραψε αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,3%, με την κατανάλωση και τις επενδύσεις να έχουν θετική συνεισφορά. Ωστόσο, σε όρους διαβίωσης, η Ελλάδα παρέμεινε το δεύτερο φτωχότερο κράτος-μέλος της ΕΕ. Παρά την άνοδο του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών κατά 8,3 δισ. ευρώ από το 2019 έως το 2023, οι μισθοί συνέβαλαν ελάχιστα: μόλις 130 εκατ. ευρώ, έναντι 2,6 δισ. από μη μισθωτή εργασία και 4,5 δισ. από εισόδημα πλούτου. Η κατανάλωση των μισθωτών παρέμεινε στάσιμη, ενώ για τους εργοδότες διπλασιάστηκε.

Επενδύσεις με εξαρτήσεις, παραγωγή με ελλείψεις

Αν και ο ρυθμός επενδύσεων ήταν υψηλότερος από την ΕΕ το 2024, υποχώρησε στο πρώτο τρίμηνο του 2025. Οι επενδύσεις στρέφονται κυρίως στις κατασκευές και λιγότερο στη μεταποίηση ή την καινοτομία. Επιπλέον, το 26% των επενδύσεων προέρχεται από επιδοτήσεις, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, υποδηλώνοντας ισχυρή εξάρτηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Το 77% των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων κατευθύνθηκε σε ακίνητα και χρηματοοικονομικά προϊόντα, όχι στην παραγωγή.

Η παραγωγική βάση της χώρας παραμένει αδύναμη. Το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ανήλθε στο 6,4% του ΑΕΠ, ενώ η εξάρτηση από εισαγωγές ενδιάμεσων αγαθών και αγροτικών προϊόντων παραμένει έντονη, ακόμη και σε στρατηγικά είδη όπως φυτικά έλαια και γαλακτοκομικά. Στον αγροδιατροφικό τομέα, η αυτάρκεια έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό.

Δημοσιονομικά πλεονάσματα και ανισότητες

Η Ελλάδα πέτυχε δημοσιονομικό πλεόνασμα 1,3% του ΑΕΠ το 2024 και πρωτογενές πλεόνασμα 4,8%, το υψηλότερο από το 1995. Παρότι αναβαθμίστηκε ο δείκτης φερεγγυότητας του Δημοσίου, το κόστος μεταφέρθηκε στον ιδιωτικό τομέα: το πλεόνασμα χρηματοδοτήθηκε με αύξηση του χρέους των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών.

Η εξωτερική ανταγωνιστικότητα βελτιώθηκε οριακά, αλλά το εμπορικό έλλειμμα διευρύνθηκε, καθώς οι εξαγωγές δεν επαρκούν να καλύψουν τις εισαγωγές. Μόνο 4 από 21 βασικές κατηγορίες αγαθών παρουσιάζουν θετικό εξαγωγικό ισοζύγιο, με δύο εξ αυτών να αφορούν μεταποιημένα προϊόντα.

Απασχόληση με ρωγμές και φτώχεια με μισθό

Η απασχόληση αυξήθηκε στο 63,3% και η ανεργία υποχώρησε στο 10,1%, αλλά η Ελλάδα διατηρεί τη δεύτερη χειρότερη επίδοση στην ΕΕ. Το ποσοστό απασχόλησης των αποφοίτων ΑΕΙ είναι το χαμηλότερο στην Ευρώπη (80,3%). Το μισθολογικό τοπίο παραμένει ασφυκτικό: από το 2009, ο μέσος πραγματικός μισθός έχει μειωθεί κατά 32,8%. Παρά την ανάκαμψη της παραγωγικότητας, τα ωρομίσθια μειώθηκαν σε 9 από τους 11 βασικούς κλάδους. Το μερίδιο κερδών αυξήθηκε στο 50,2% του ΑΕΠ — έναντι 41% στην ΕΕ.

Η αγοραστική δύναμη των μισθών έχει συρρικνωθεί, όχι λόγω αυξήσεων στο κόστος εργασίας αλλά λόγω ανόδου των επιχειρηματικών κερδών. Ενδεικτικά, το 2024, το 8,8% των μισθωτών βίωνε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση, έναντι 3,8% στην ΕΕ. Σχεδόν ένας στους τρεις δήλωνε ότι δεν έχει χρήματα για τον εαυτό του και το 57,1% ανέφερε υποκειμενική φτώχεια, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.

Περιφέρειες με φθίνουσα αντοχή

Η έκθεση καταγράφει και τη γεωγραφική διάσταση των ανισοτήτων. Από το 2009 ως το 2024, ο ενεργός πληθυσμός ηλικίας 15-64 ετών μειώθηκε κατά 6,8% συνολικά, με τη Θεσσαλία να παρουσιάζει πτώση 13,8%. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε 11 από τις 13 Περιφέρειες παραμένει κάτω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, με τις πιο φτωχές να είναι το Βόρειο Αιγαίο, η Ήπειρος και η Ανατολική Μακεδονία-Θράκη. Οι αμοιβές εξαρτημένης εργασίας έχουν μειωθεί πάνω από 25% σε όλες τις Περιφέρειες συγκριτικά με το 2009.

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού αγγίζει το 41,4% στα Ιόνια Νησιά και ξεπερνά το 30% σε πέντε ακόμη Περιφέρειες. Η μοναδική περιοχή με αύξηση πληθυσμού και εργατικού δυναμικού την περίοδο της κρίσης ήταν το Βόρειο Αιγαίο.