ΙΟΒΕ: Η Αττική εξακολουθεί να συγκεντρώνει σχεδόν το μισό ΑΕΠ της χώρας, αναδεικνύουν το μεγάλο στοίχημα της περιφερειακής σύγκλισης
Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όμως η γεωγραφία της ανάπτυξης παραμένει βαθιά άνιση. Η Αττική εξακολουθεί να συγκεντρώνει σχεδόν το μισό της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας, ενώ πολλές περιφέρειες εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά τόσο του ευρωπαϊκού μέσου όρου όσο και των επιδόσεων των μεγάλων αστικών κέντρων.
Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα της τρίτης Έκθεσης Κοινωνικών και Οικονομικών Τάσεων στις Ελληνικές Περιφέρειες του ΙΟΒΕ, η οποία αναδεικνύει ότι η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι μόνο η ανάπτυξη, αλλά κυρίως η σύγκλιση: μεταξύ των ίδιων των περιφερειών και με τις πιο ανεπτυγμένες περιοχές της Ευρώπης.
Δημογραφική συρρίκνωση: Η μεγαλύτερη απειλή για την περιφέρεια
Το πιο ανησυχητικό εύρημα της μελέτης αφορά το δημογραφικό. Οι προβολές δείχνουν ότι η Ελλάδα οδεύει προς μια μακροχρόνια περίοδο πληθυσμιακής συρρίκνωσης και γήρανσης, με τις 12 από τις 13 περιφέρειες να αναμένεται να χάσουν πληθυσμό τις επόμενες δεκαετίες.
Οι μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται στις ηπειρωτικές περιοχές της Βόρειας, Κεντρικής και Δυτικής Ελλάδας, όπου η φυγή νέων ανθρώπων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα και το εξωτερικό, σε συνδυασμό με τη χαμηλή γεννητικότητα, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για την τοπική οικονομία.
Σύμφωνα με τα σενάρια του ΙΟΒΕ, σε περιοχές όπως η Στερεά Ελλάδα, η Ήπειρος και η Δυτική Μακεδονία ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων ενδέχεται να ξεπεράσει το 80% έως το τέλος του αιώνα, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν οκτώ ηλικιωμένοι θα αντιστοιχούν σε κάθε δέκα πολίτες παραγωγικής ηλικίας.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι χωρίς στοχευμένες πολιτικές για τη στήριξη της οικογένειας, την προσέλκυση μεταναστευτικού δυναμικού και τη δημιουργία τοπικών θέσεων εργασίας, οι δημογραφικές πιέσεις θα εξελιχθούν σε βασικό αναπτυξιακό εμπόδιο.
Η οικονομία παραμένει συγκεντρωμένη στην Αττική
Παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών επιδόσεων, η γεωγραφική κατανομή του πλούτου εξακολουθεί να παρουσιάζει έντονες στρεβλώσεις.
Η Αττική παράγει σχεδόν το 49% του συνολικού ΑΕΠ της χώρας, ενώ η Κεντρική Μακεδονία ακολουθεί με περίπου 14%. Οι δύο μεγαλύτερες μητροπολιτικές περιφέρειες συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας, των επενδύσεων και της επιχειρηματικότητας.
Παράλληλα, όλες οι ελληνικές περιφέρειες εξακολουθούν να υπολείπονται του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμη και οι περιφέρειες με ισχυρή τουριστική δραστηριότητα, όπως το Νότιο Αιγαίο και η Κρήτη, δεν έχουν καταφέρει να γεφυρώσουν πλήρως το αναπτυξιακό χάσμα.
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η ένταση των επενδύσεων παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στις περισσότερες περιφέρειες, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες παραγωγικής αναβάθμισης και αύξησης της ανταγωνιστικότητας.
Αγορά εργασίας: Η ανεργία υποχωρεί, αλλά οι αποκλίσεις παραμένουν
Η εικόνα στην αγορά εργασίας παρουσιάζει σαφή βελτίωση, καθώς η ανεργία μειώθηκε περαιτέρω το 2024 στις περισσότερες περιφέρειες της χώρας.
Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν μεγάλες. Τα Ιόνια Νησιά εξακολουθούν να εμφανίζουν το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας, ενώ σημαντικές αποκλίσεις καταγράφονται και μεταξύ των περιφερειών της Βόρειας Ελλάδας και των πιο δυναμικών τουριστικών περιοχών.
Παράλληλα, η Ελλάδα συνεχίζει να χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά αυτοαπασχόλησης, ειδικά στην περιφέρεια, στοιχείο που αντανακλά την κυριαρχία μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Το ΙΟΒΕ θεωρεί κρίσιμη την ενίσχυση της συμμετοχής στην επίσημη αγορά εργασίας, την αναβάθμιση δεξιοτήτων και τη δημιουργία ποιοτικότερων θέσεων απασχόλησης, ειδικά σε περιοχές που επηρεάζονται από την απολιγνιτοποίηση και τις διαρθρωτικές αλλαγές της οικονομίας.
Κοινωνικές ανισότητες και πρόσβαση σε υπηρεσίες
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης σημαντικές αποκλίσεις σε κοινωνικούς δείκτες, όπως το διαθέσιμο εισόδημα, ο κίνδυνος φτώχειας, η πρόσβαση στην υγεία και η ισότητα στην αγορά εργασίας.
Παρά την αύξηση των εισοδημάτων τα τελευταία χρόνια, ο κίνδυνος φτώχειας παραμένει αισθητά υψηλότερος σε αρκετές περιφέρειες σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές μεταβιβάσεις εμφανίζονται λιγότερο αποτελεσματικές στη μείωση της φτώχειας σε σχέση με άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η εικόνα στον τομέα της υγείας, καθώς οι μη εξυπηρετούμενες ιατρικές ανάγκες αυξήθηκαν στην πλειονότητα των περιφερειών την τελευταία εξαετία, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά παραμένουν πολλαπλάσια του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Κλιματική αλλαγή και τουρισμός αλλάζουν τον χάρτη της ανάπτυξης
Η μελέτη καταγράφει ότι το 2024 ήταν το θερμότερο έτος των τελευταίων 75 ετών για την Ελλάδα, επιβεβαιώνοντας ότι η κλιματική αλλαγή μετατρέπεται πλέον σε κρίσιμο οικονομικό παράγοντα.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις θερμοκρασίας παρατηρούνται στη Βόρεια και ηπειρωτική Ελλάδα, επηρεάζοντας την αγροτική παραγωγή, τις υποδομές και την ποιότητα ζωής.
Την ίδια στιγμή, ο τουρισμός συνεχίζει να λειτουργεί ως βασικός αναπτυξιακός πυλώνας. Η τουριστική περίοδος επιμηκύνεται σταδιακά στις περισσότερες περιοχές της χώρας, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για εισόδημα και επενδύσεις πέρα από τους θερινούς μήνες.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η Ελλάδα έχει σημειώσει πρόοδο, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ένα ισχυρό έλλειμμα περιφερειακής σύγκλισης.
Η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, η προσέλκυση επενδύσεων στην περιφέρεια, η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η βελτίωση των κοινωνικών υπηρεσιών και η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών συνιστούν προϋποθέσεις για μια πιο ισόρροπη αναπτυξιακή πορεία.
Σε διαφορετική περίπτωση, το χάσμα μεταξύ των ισχυρότερων και των πιο αδύναμων περιφερειών κινδυνεύει να διευρυνθεί, περιορίζοντας τις μακροπρόθεσμες δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας.
Δείτε παρακάτω αναλυτικά τα αποτελέσματα της Έρευνας του ΙΟΒΕ
Διαβάστε επίσης: ΙΟΒΕ: Οι αριθμοί βελτιώνονται, αλλά οι Έλληνες εξακολουθούν να αισθάνονται φτωχοί
Μ.Η.Τ. 242183