Καμπανάκι από τον ESM: Χρέος, αμυντικές δαπάνες και ενεργειακά σοκ δοκιμάζουν την Ευρωζώνη – «Τα δύσκολα ίσως είναι μπροστά»
Η Ευρωζώνη διαθέτει σήμερα ισχυρότερες άμυνες απέναντι στις κρίσεις σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, όμως το περιβάλλον στο οποίο καλείται να λειτουργήσει γίνεται ολοένα πιο σύνθετο και απρόβλεπτο. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της πρώτης έκθεσης Euro Area Stability Watch 2026 του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), η οποία σκιαγραφεί ένα σκηνικό αυξημένων κινδύνων για την ανάπτυξη, τα δημόσια οικονομικά και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της Ευρωζώνης.
Παρά τη χαμηλή ανεργία, την ενισχυμένη κεφαλαιακή θέση των τραπεζών και τη συγκράτηση των spreads, ο ESM επισημαίνει ότι η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, οι αυξανόμενες αμυντικές δαπάνες και η στενή διασύνδεση με τις αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές δημιουργούν νέες πηγές αστάθειας που απαιτούν συνεχή επαγρύπνηση.
Τα δύο σενάρια που αλλάζουν τις ισορροπίες
Στην καρδιά της έκθεσης βρίσκονται δύο πιθανοί εξωτερικοί κίνδυνοι που, εάν εκδηλωθούν ταυτόχρονα, μπορούν να ανατρέψουν τις οικονομικές προβλέψεις για την Ευρωζώνη. Ο πρώτος αφορά την παράταση ή κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων, με επίκεντρο τη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας. Ο δεύτερος σχετίζεται με μια απότομη διόρθωση στις αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές, η οποία θα μπορούσε να μεταφερθεί γρήγορα στην Ευρώπη μέσω των διεθνών κεφαλαιαγορών.
Στο βασικό σενάριο, ο ESM εκτιμά ότι η οικονομία της Ευρωζώνης θα αναπτυχθεί με μέσο ετήσιο ρυθμό 1,1% την περίοδο 2026-2027, ενώ ο πληθωρισμός θα κινηθεί στο 2,7%, υπό την προϋπόθεση ότι οι ενεργειακές πιέσεις θα αποκλιμακωθούν.
Στο δυσμενές σενάριο, όμως, η εικόνα αλλάζει δραστικά. Η ανάπτυξη περιορίζεται μόλις στο 0,1%, φέρνοντας την Ευρωζώνη στα όρια της ύφεσης, ενώ ο πληθωρισμός επιταχύνεται στο 3,6%, με πιθανές εξάρσεις που θα μπορούσαν προσωρινά να προσεγγίσουν ακόμη και το 5%.
Το δημόσιο χρέος επιστρέφει στο επίκεντρο
Η έκθεση προειδοποιεί ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στη βραχυπρόθεσμη επιβράδυνση της ανάπτυξης. Η παρατεταμένη αβεβαιότητα, οι υψηλές τιμές της ενέργειας και η υποχώρηση των επενδύσεων μπορούν να προκαλέσουν μόνιμες απώλειες στην παραγωγική δυναμική της Ευρωζώνης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ESM, το πραγματικό ΑΕΠ θα μπορούσε να παραμείνει μακροπρόθεσμα περίπου 2% χαμηλότερα από το βασικό σενάριο, ενώ το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης ενδέχεται έως το 2035 να διαμορφωθεί περίπου 20 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από τις σημερινές προβλέψεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επισήμανση ότι σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη θα κινηθούν σε ανοδική τροχιά χρέους, με εξαίρεση την Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίες εμφανίζονται να διατηρούν καθοδική δυναμική στους δείκτες χρέους τους.
Ο ESM τονίζει, πάντως, ότι οι κίνδυνοι σήμερα δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από το ύψος του δημόσιου χρέους. Καθοριστικό ρόλο παίζουν πλέον η ενεργειακή εξάρτηση κάθε οικονομίας, η έκθεσή της στο διεθνές εμπόριο και η ευαισθησία της απέναντι σε εξωτερικά σοκ.
Οι αγορές απαιτούν αξιοπιστία και οι αμυντικές δαπάνες πρέπει να αποδώσουν
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία στις κυβερνήσεις, όμως αυτή η ευελιξία προϋποθέτει αξιοπιστία. Οι αγορές είναι διατεθειμένες να δώσουν χρόνο στα κράτη-μέλη, όχι όμως απεριόριστη ανοχή σε δημοσιονομικές αποκλίσεις.
Στο δυσμενές σενάριο, οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ευρωζώνης αυξάνονται στο 19% του ΑΕΠ, ενώ η απαιτούμενη δημοσιονομική προσαρμογή έως το 2035 υπερβαίνει σε αρκετές περιπτώσεις όσα έχουν επιτύχει ιστορικά οι ευρωπαϊκές οικονομίες. Για τον λόγο αυτό, ο ESM εισηγείται προσωρινά και απολύτως στοχευμένα μέτρα στήριξης αντί γενικευμένων παρεμβάσεων όπως εκείνες της ενεργειακής κρίσης του 2022.
Ξεχωριστή θέση στην ανάλυση καταλαμβάνει η αύξηση των αμυντικών δαπανών. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας εκτιμά ότι η ενίσχυση της άμυνας μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης, εφόσον οι πόροι κατευθυνθούν σε ευρωπαϊκή βιομηχανία, καινοτομία, έρευνα και τεχνολογία. Σε αυτό το σενάριο, η οικονομική απόδοση μπορεί να φτάσει έως και τα 53 λεπτά για κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης.
Διαβάστε επίσης: ESM: «Η Ελλάδα μπροστά σε ιστορική ευκαιρία ανάπτυξης» – Το μεγάλο στοίχημα της παραγωγικότητας
Μ.Η.Τ. 242183