Νέα ανάλυση της Greenpeace αποκαλύπτει πώς κατανέμονται οι επιδοτήσεις της ΚΑΠ στην ΕΕ και ποιοι δικαιούχοι απορροφούν τα μεγαλύτερα ποσά

Η συζήτηση για το μέλλον της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής επιστρέφει δυναμικά στο ευρωπαϊκό προσκήνιο, αυτή τη φορά με στοιχεία που φωτίζουν όχι μόνο το ύψος των επιδοτήσεων αλλά και τη διαδρομή τους. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες επανασχεδιάζουν τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, νέα ανάλυση της Greenpeace έρχεται να αναδείξει το βασικό ερώτημα που αποφεύγεται συχνά: ποιοι τελικά καρπώνονται τα κονδύλια της Κοινή Αγροτική Πολιτική και με ποιο κόστος για τη μικρή αγροτική παραγωγή.

Η μελέτη, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Who CAPtures the cash?», εξετάζει στοιχεία πληρωμών της ΚΑΠ σε έξι κράτη-μέλη της ΕΕ – Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία και Ισπανία – και σκιαγραφεί μια εικόνα έντονης συγκέντρωσης των ενισχύσεων. Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: όσο μεγαλύτερη η εκμετάλλευση, τόσο δυσανάλογα μεγαλύτερο και το μερίδιο από τα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που αναλύθηκαν, σε χώρες όπως η Ολλανδία το ανώτερο 1% των δικαιούχων απορροφά περίπου το 40% των επιδοτήσεων της ΚΑΠ. Στο σύνολο των έξι χωρών, το 10% των δικαιούχων λαμβάνει κατά μέσο όρο σχεδόν τα δύο τρίτα των ενισχύσεων, ενώ το 20% συγκεντρώνει περίπου το 80% των πόρων. Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη ότι η ΚΑΠ εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε περίπου ένα τρίτο του συνολικού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, αποτελώντας το μεγαλύτερο ενιαίο πεδίο δημόσιων δαπανών της ΕΕ.

Πίεση στους μικρούς, συγκέντρωση στους μεγάλους

Η Greenpeace συνδέει άμεσα τη δομή των επιδοτήσεων με τη συρρίκνωση της μικρής αγροτικής παραγωγής στην Ευρώπη. Όπως επισημαίνεται, τα τελευταία χρόνια περίπου δύο εκατομμύρια εμπορικά αγροκτήματα είτε έκλεισαν είτε αναγκάστηκαν να αυξήσουν δραστικά το μέγεθός τους, σε μια προσπάθεια επιβίωσης. Το αποτέλεσμα είναι μια αγροτική οικονομία λιγότερο πολυδιάστατη και περισσότερο συγκεντρωμένη, με τις μικρές εκμεταλλεύσεις να δυσκολεύονται να αντέξουν τον ανταγωνισμό.

Η ελληνική περίπτωση εντάσσεται σε αυτό το ευρωπαϊκό μοτίβο, με ορισμένες ιδιαιτερότητες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η οργάνωση, τα μεσαία και μεγάλα αγροκτήματα αντιστοιχούν μόλις στο 12% του συνόλου των εκμεταλλεύσεων στη χώρα, αλλά λαμβάνουν περίπου το 34% των άμεσων ενισχύσεων. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα έχει χάσει το 31% των αγροκτημάτων της, με τη μείωση να αφορά κυρίως τις μικρής κλίμακας εκμεταλλεύσεις, οι οποίες υποχώρησαν κατά 37%, παραμένοντας ωστόσο η συντριπτική πλειονότητα του αγροτικού χάρτη.

Τα μεγάλα ονόματα και τα μεγάλα ποσά

Η έρευνα παραθέτει και συγκεκριμένα παραδείγματα μεγάλων αποδεκτών επιδοτήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενισχύοντας τη συζήτηση γύρω από τη διαφάνεια και την κοινωνική αποδοχή της ΚΑΠ. Ανάμεσα σε αυτούς περιλαμβάνονται ο όμιλος AGROFERT του Andrej Babiš, η ιταλική Bonifiche Ferraresi και η οικογένεια Moltke στη Δανία. Ενδεικτικά, για τον όμιλο AGROFERT αναφέρεται ότι έλαβε το 2024 ενισχύσεις ύψους 16,6 εκατ. ευρώ, ποσό που από μόνο του αποτυπώνει την κλίμακα της συγκέντρωσης.

Το πολιτικό διακύβευμα της επόμενης ΚΑΠ

Η χρονική συγκυρία της δημοσιοποίησης της μελέτης δεν θεωρείται τυχαία. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και τα κράτη-μέλη βρίσκονται ήδη σε διαπραγμάτευση για τον επόμενο προϋπολογισμό και, κατ’ επέκταση, για το νέο πλαίσιο της ΚΑΠ. Σε αυτό το περιβάλλον, η Greenpeace θέτει στο τραπέζι την ανάγκη ενός ουσιαστικού επανασχεδιασμού του συστήματος ενισχύσεων, ώστε να περιοριστεί η λογική της αυτόματης επιδότησης βάσει έκτασης, η οποία όπως υποστηρίζει, ευνοεί τη συγκέντρωση των πόρων.

Η οργάνωση προκρίνει ένα μοντέλο με αυστηρότερα ανώτατα όρια στις επιδοτήσεις, φθίνουσα κλίμακα ενισχύσεων και σαφή μετατόπιση των πόρων προς περιβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις. Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται η κατεύθυνση τουλάχιστον του μισού προϋπολογισμού της ΚΑΠ σε δράσεις που ενισχύουν τη βιωσιμότητα, την ανθεκτικότητα των αγροτικών περιοχών και την προστασία του περιβάλλοντος.

Διαβάστε επίσης; Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΚΑΠ ανοίγουν τη «στρόφιγγα» ρευστότητας για αγρότες και μεταποίηση