Νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για νησιά και παράκτιες περιοχές – Στο επίκεντρο η νησιωτικότητα, η στέγαση και η κλιματική ανθεκτικότητα
Μια νέα, πιο ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για τις νησιωτικές και παράκτιες περιοχές παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιχειρώντας να απαντήσει στις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια πολίτες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι δύο νέες στρατηγικές που ανακοινώθηκαν αφορούν περισσότερα από 4.000 νησιά και περίπου 70.000 χιλιόμετρα ευρωπαϊκής ακτογραμμής, όπου κατοικούν συνολικά πάνω από 112 εκατομμύρια πολίτες. Στόχος είναι η καλύτερη ενσωμάτωση των αναγκών των περιοχών αυτών στις ευρωπαϊκές πολιτικές, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, της δημογραφικής συρρίκνωσης και της αυξανόμενης πίεσης στις τοπικές οικονομίες.
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για χώρες όπως η Ελλάδα, η οποία διαθέτει τη μεγαλύτερη νησιωτική γεωγραφία στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αντιμετωπίζει διαχρονικά τις προκλήσεις που συνδέονται με το υψηλό κόστος μεταφορών, τη συνδεσιμότητα, την πρόσβαση σε υπηρεσίες και τη διατήρηση του πληθυσμού στα νησιά.
Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής για τα νησιά, η Επιτροπή δίνει προτεραιότητα στην οικονομική ανάπτυξη και την καινοτομία, στην ενεργειακή ασφάλεια, στην κλιματική ανθεκτικότητα, στην κοινωνική συνοχή και στην ενίσχυση της ετοιμότητας απέναντι σε φυσικές καταστροφές και άλλες κρίσεις.
Παράλληλα, η στρατηγική για τις παράκτιες περιοχές επικεντρώνεται στη βιώσιμη ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας, στην προστασία των ακτών από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και στη δημιουργία ισχυρότερων και κοινωνικά ανθεκτικών τοπικών κοινοτήτων.
Το υψηλό κόστος της νησιωτικότητας και οι μεγάλες αναπτυξιακές ανισότητες
Σημαντικό μέρος της νέας ευρωπαϊκής προσέγγισης αφορά την αναγνώριση του λεγόμενου «κόστους της νησιωτικότητας», ενός προβλήματος που επηρεάζει άμεσα την ανταγωνιστικότητα και την ποιότητα ζωής στις νησιωτικές περιοχές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το κόστος μεταφορών σε ορισμένα νησιά μπορεί να είναι έως και 300% υψηλότερο σε σχέση με αντίστοιχες ηπειρωτικές περιοχές, ενώ οι δημόσιες δαπάνες ανά κάτοικο εμφανίζονται αυξημένες κατά 30% έως 50%.
Αντίστοιχα, το στεγαστικό πρόβλημα αποκτά ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις, καθώς σε αρκετούς νησιωτικούς δήμους οι τιμές των κατοικιών καταγράφουν αυξήσεις που φτάνουν ακόμη και το 75% έως 130% σε σύγκριση με άλλες περιοχές.
Οι ανισότητες αποτυπώνονται και στα οικονομικά στοιχεία. Παρότι χώρες όπως η Ιρλανδία, η Μάλτα και η Κύπρος εμφανίζουν κατά κεφαλήν ΑΕΠ κοντά ή πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, στα περισσότερα ευρωπαϊκά νησιά η οικονομική δραστηριότητα παραμένει σημαντικά χαμηλότερη, με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ να φτάνει μόλις στο 70% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται και στην αγορά εργασίας, όπου τα ποσοστά απασχόλησης στα περισσότερα νησιά παραμένουν αισθητά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενισχύοντας το φαινόμενο της φυγής νέων ανθρώπων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής βιωσιμότητας των τοπικών κοινωνιών.
Χωρίς νέο ταμείο αλλά με 12,5 δισ. ευρώ και έμφαση στην πράσινη μετάβαση
Παρά το γεγονός ότι οι νέες στρατηγικές δεν συνοδεύονται από τη δημιουργία ξεχωριστού ευρωπαϊκού ταμείου, η Κομισιόν επιδιώκει να αξιοποιήσει πιο αποτελεσματικά τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Ο Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιος για τη Συνοχή, Raffaele Fitto, επισήμανε ότι στο τρέχον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027 προβλέπονται περίπου 12,5 δισ. ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές μέσω των προγραμμάτων συνοχής.
Παράλληλα, σημαντικό μέρος των διαθέσιμων πόρων των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών της ΕΕ, συνολικού ύψους περίπου 218 δισ. ευρώ, μπορεί να αξιοποιηθεί και για έργα που αφορούν νησιά και παράκτιες κοινότητες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στις επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης στις νησιωτικές οικονομίες. Ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Κάδης, υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει ειδικές προβλέψεις για τη διατήρηση της συνδεσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας των νησιών στο πλαίσιο των επερχόμενων αναθεωρήσεων του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), του κανονισμού FuelEU Maritime και των πολιτικών για τα εναλλακτικά καύσιμα.
Όπως τόνισε, οι παράκτιες και νησιωτικές περιοχές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, αλλά ταυτόχρονα διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης μέσα από τη γαλάζια οικονομία, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη θαλάσσια βιοοικονομία και τον βιώσιμο τουρισμό.
Για την Ελλάδα, η νέα στρατηγική αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αναγνωρίζει θεσμικά τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο στοχευμένες πολιτικές σε κρίσιμα ζητήματα όπως η στέγαση, οι μεταφορές, η ενεργειακή επάρκεια, η ανθεκτικότητα στις φυσικές καταστροφές και η διατήρηση του πληθυσμού στα νησιά.
Μ.Η.Τ. 242183