Νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ αποδομεί το αφήγημα της «οικονομίας του καφέ» και δείχνει μετατόπιση της Ελλάδας σε νέο παραγωγικό υπόδειγμα

Η εικόνα μιας οικονομίας εγκλωβισμένης στις καφετέριες και στη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού αμφισβητείται πλέον με ποσοτικά δεδομένα. Νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, με τίτλο «Η ελληνική οικονομία χωρίς στερεότυπα: παραγωγικό υπόδειγμα και τουρισμός», αποτυπώνει μια δεκαετή μετατόπιση προς ένα πιο εξωστρεφές, ανταγωνιστικό και πολυκλαδικό παραγωγικό πρότυπο.

Μετά το 2015, οι εξαγωγές αγαθών αυξάνονται με μέσο ετήσιο ρυθμό 7,8%, υπερβαίνοντας τόσο την άνοδο των τουριστικών εισπράξεων, που κινούνται στο 4,8%, όσο και τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ, που διαμορφώνεται στο 3,4%. Η τάση αυτή δεν αποτελεί συγκυριακή ανάκαμψη αλλά σταθερή μεταβολή στη δομή της οικονομίας.

Η μεταποίηση εμφανίζει μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 3% την περίοδο 2013-2024, υψηλότερο από τον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ. Παράλληλα, η απασχόληση στον κλάδο αυξάνεται κατά 2,3% ετησίως, διπλάσια από τη συνολική αύξηση της απασχόλησης, ενώ οι επενδύσεις σε μηχανολογικό, μεταφορικό και τεχνολογικό εξοπλισμό ενισχύονται με ρυθμό 8,8%. Πρόκειται για ενδείξεις σταδιακής αναβάθμισης του παραγωγικού κεφαλαίου.

Αγροδιατροφή και ανταγωνιστικότητα: Η σιωπηλή ανατροπή

Ιδιαίτερη σημασία έχει η εξέλιξη του αγροδιατροφικού τομέα. Σύμφωνα με στοιχεία του ΚΕΠΕ, το εμπορικό ισοζύγιο του κλάδου μεταστράφηκε από έλλειμμα 3 δισ. ευρώ το 2008 σε πλεόνασμα 460 εκατ. ευρώ το 2023. Η μεταβολή αυτή αντανακλά ενίσχυση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας σε έναν τομέα με υψηλή προστιθέμενη αξία.

Στο ίδιο πλαίσιο, η βελτίωση της Πραγματικής Σταθμισμένης Συναλλαγματικής Ισοτιμίας του ευρώ για την Ελλάδα, με βάση το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, αγγίζει το -32,9% σε σχέση με το τέταρτο τρίμηνο του 2009. Η εσωτερική προσαρμογή της προηγούμενης δεκαετίας αποτυπώνεται πλέον σε όρους ανταγωνιστικότητας και εξαγωγικής επίδοσης.

Εμπορικό έλλειμμα: Η λογιστική και η ουσία

Η συζήτηση για το εμπορικό έλλειμμα συχνά λειτουργεί ως επιχείρημα υπέρ του αφηγήματος της «παραγωγικής αποτυχίας». Ωστόσο, η μακροοικονομική ανάλυση δείχνει ότι η διεύρυνσή του συνδέεται λογιστικά με τα πλεονάσματα στο ισοζύγιο υπηρεσιών και τις καθαρές εισροές κεφαλαίων.

Η αύξηση των εισαγωγών τα τελευταία χρόνια συνδέεται με την ενίσχυση των εξωτερικών πλεονασμάτων και των επενδυτικών ροών. Σε αντίθεση με το παρελθόν, η εξωτερική θέση της χώρας δεν στηρίζεται σε εκτεταμένο δημόσιο δανεισμό για τη χρηματοδότηση δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά σε διεθνώς εμπορεύσιμες υπηρεσίες, με αιχμή τον τουρισμό, και σε καθαρές εισροές κεφαλαίων.

Η πρόκληση πλέον μετατοπίζεται στη διατηρήσιμη σύγκλιση με τις οικονομίες της ΕΕ-20, με στόχο την ενίσχυση των πλεονασμάτων στο εξωτερικό ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών και τον περιορισμό της μη παραγωγικής κατανάλωσης εισαγόμενων αγαθών.

Απασχόληση και παραγωγικότητα: Τι δείχνουν τα πραγματικά δεδομένα

Η ανάπτυξη του τουρισμού συνέβαλε καθοριστικά στη μείωση της ανεργίας μετά το 2013. Ωστόσο, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι κλάδοι καταλυμάτων και εστίασης δημιούργησαν περίπου το 19% των νέων θέσεων εργασίας. Το ποσοστό είναι σημαντικό, αλλά απέχει από την αντίληψη ότι «οι μισές νέες δουλειές είναι σε καφετέριες».

Σε περιόδους κανονικότητας, η παραγωγικότητα εμφανίζει θετική δυναμική. Μεταξύ 2017-2019 αυξήθηκε κατά 1,23% ετησίως και την περίοδο 2021-2025 κατά 1,9%. Οι συγκρίσεις με τα έτη της βαθιάς κρίσης παραμορφώνουν την εικόνα, καθώς εκείνη η περίοδος χαρακτηριζόταν από ακραίες δημοσιονομικές συνθήκες και διαρθρωτικές αναθεωρήσεις του ΑΕΠ.

Τουρισμός: Από στερεότυπο σε στρατηγικό μοχλό ανάπτυξης

Το κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι ο τουρισμός δεν υποκατέστησε τη μεταποίηση ή τη διεθνώς ανταγωνιστική γεωργία. Οι τομείς αναπτύχθηκαν παράλληλα. Η αξιοποίηση ενός ισχυρού συγκριτικού πλεονεκτήματος δεν αποτελεί ένδειξη διαρθρωτικής αδυναμίας, αλλά στρατηγική επιλογή.

Η περαιτέρω αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, με έμφαση στην ποιότητα, στην τεχνολογική ενσωμάτωση και στη σύνδεσή του με την εγχώρια παραγωγή, μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη συνολική παραγωγικότητα. Σε ένα διεθνές περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού, οι οικονομίες που μεγιστοποιούν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα τείνουν να επιτυγχάνουν υψηλότερους ρυθμούς διατηρήσιμης ανάπτυξης.

Η ελληνική οικονομία φαίνεται να κινείται σταδιακά προς ένα πιο σύνθετο και ισορροπημένο παραγωγικό πρότυπο. Η πρόκληση δεν είναι να αποδομηθεί ο τουρισμός ως «εύκολη λύση», αλλά να ενσωματωθεί σε ένα συνεκτικό στρατηγικό πλαίσιο που θα ενισχύει τη μεταποίηση, την αγροδιατροφή, τις εξαγωγές και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Διαβάστε επίσης; Τουρισμός 2015-2024: Αυξήθηκε η ημερήσια δαπάνη, μειώθηκε το «κατά κεφαλήν» ποσό – Τι δείχνει η νέα μελέτη ΙΝΣΕΤΕ