Τα στρατηγικά συμφέροντα της ΕΕ ενδέχεται να μην εξυπηρετούνται πλέον καλύτερα από τη συμμαχία της με τις ΗΠΑ – ειδικά υπό την ολοένα και πιο επικίνδυνη ατζέντα του Τραμπ. Σήμερα, η οικονομική και εμπορική συνεργασία Κίνας-ΕΕ παραμένει σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματική, και η Ευρώπη δεν μπορεί να ενισχύσει την οικονομία της χωρίς τη συμμετοχή της Κίνας. Oι αναδυόμενες ασιατικές οικονομίες, γίνονται η πιο σταθερή περιοχή για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη. Η συνεργασία Κίνας-ΕΕ δεν περιορίζεται πλέον στην παραδοσιακή μεταποίηση και το εμπόριο, αλλά επεκτείνεται σε τομείς όπως η πράσινη οικονομία, η ψηφιακή οικονομία και η επιστημονική και τεχνολογική καινοτομία.
Η Κίνα διαθέτει ένα ισχυρό παραγωγικό σύστημα, ιδιαίτερα στον τομέα της παραγωγής χαμηλού επιπέδου, όπου έχει σημαντικό πλεονέκτημα. Αντίστοιχα, η Ευρώπη υπερέχει στη κατασκευή προϊόντων υψηλών προδιαγραφών, στις υπηρεσίες και στην τεχνολογική καινοτομία. Οι τεχνολογικές καινοτομίες της Ευρώπης, καθώς και οι προσπάθειές της στον τομέα της πράσινης οικονομίας και της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής, την καθιστούν πολύτιμο εταίρο για το Πεκίνο.
Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ διανύει τη δεύτερη θητεία του στον Λευκό Οίκο, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα ερώτημα που επί χρόνια απέφευγε : Πρέπει να συνεχίσει να προσκολλάται στη συμμαχία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή μήπως είναι καιρός να χαράξει μια νέα πορεία – ίσως προς τα ανατολικά;
Τον Απρίλιο, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ κάλεσε τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ να ενθαρρύνει την ΕΕ να «αντισταθεί από κοινού» στον «μονομερή καταναγκασμό» της Ουάσινγκτον, ο οποίος εκτείνεται πέρα από το εμπόριο, αγγίζοντας την πολιτική, τον πολιτισμό και τη διεθνή στρατηγική. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν οι ΗΠΑ παραμένουν ισχυρός σύμμαχος, αλλά αν παραμένουν ο σωστός.
Μια στενότερη σχέση με την Κίνα προσφέρει πλέον σαφή πλεονεκτήματα – μια ιδέα που πιθανότατα θα συζητηθεί στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας τον Ιούλιο. Ενώ η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Κίνα παραμένει επιφυλακτική, όπως αποδεικνύεται από τους πρόσφατους δασμούς που στοχεύουν σε εισαγωγές χαμηλού κόστους από πλατφόρμες όπως η Temu και η Shein, η στρατηγική αντανάκλαση της Ευρώπης εξακολουθεί να είναι προς τις ΗΠΑ, ειδικά στον τομέα των χρηματοοικονομικών και της άμυνας. Αυτή η αντανάκλαση, που γεννήθηκε από την ιστορία, είναι ολοένα και πιο ασύμβατη με τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Ευρώπης.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν εδώ και καιρό έναν συνεπή παγκόσμιο στόχο: να διατηρήσουν τη θέση τους ως η μοναδική υπερδύναμη στον κόσμο. Αλλά υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, οι Βασικές δημοκρατικές αρχές διαβρώνονται. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ακαδημαϊκή ελευθερία και η κοινωνική δικαιοσύνη έχουν δεχθεί συνεχείς επιθέσεις, τις μαζικές απελάσεις και την κατάργηση της χρηματοδότησης των πανεπιστημίων, οι Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ υπονομεύουν ενεργά τις αξίες που κάποτε ισχυρίζονταν ότι υπερασπίζονταν.
Η Κίνα, φυσικά, απέχει από τα δυτικά δημοκρατικά πρότυπα – έλλειψη ελευθερίας Τύπου, λογοκρισία, αυστηρός έλεγχος δημόσιου λόγου. Αλλά είναι η δημοκρατική Δύση ακόμα τόσο διαφορετική;
Σε ένα τοπίο πληροφόρησης που κυριαρχείται από μια χούφτα δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας, πλατφόρμες όπως το X και το Facebook ενισχύουν την παραπληροφόρηση και τις θεωρίες συνωμοσίας, ενώ περιθωριοποιούν τον σοβαρό δημόσιο διάλογο ώστε να μην διασφαλιστεί η προστασία των ευρωπαϊκών αξιών και των δημοκρατικών συστημάτων. Η μεταχείριση πληροφοριοδοτών όπως ο Τζούλιαν Ασάντζ ( Wikileaks διαρροή 250.000 αμερικανικών απόρρητων διπλωματικών εγγράφων στα ΜΜΕ), η Τσέλσι Μάνινγκ (διέρρευσε απόρρητα έγγραφα του αμερικανικού στρατού) και ο Έντουαρντ Σνόουντεν (διοχέτευσε στον τύπο απόρρητες πληροφορίες από την NSA σχετικά με τα πρoγράμματα μαζικής παρακολούθησης) υποδηλώνει περαιτέρω ότι η ίδια η αλήθεια έχει γίνει απειλή .
Η Ευρώπη πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει το οικονομικό και πολιτικό μοντέλο που μοιράζεται με τις ΗΠΑ. Η δημοκρατία, κάποτε πηγή υπερηφάνειας, λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως ιδεολογική κάλυψη για την ολιγαρχία – διακυβέρνηση για τους λίγους. Ο Τραμπ ενσαρκώνει αυτή τη μετατόπιση, αντιμετωπίζοντας τους δημοκρατικούς κανόνες ως εμπόδια στην ατελείωτη συσσώρευση. Αλλά δεν είναι μόνος σε αυτό. Σε όλη τη Δύση, ο πλούτος συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο σε λίγους και η πολιτική δεν ανταποκρίνεται ολοένα και περισσότερο στις ανάγκες του μεγαλύτερου μέρους του λαού της.
Η Κίνα γίνεται επίσης ένας ολοένα και πιο ελκυστικός προορισμός για την εκπαίδευση. Με περισσότερα από 3.000 πανεπιστήμια που εξυπηρετούν πάνω από 40 εκατομμύρια φοιτητές, το σύστημά της είναι τόσο εκτεταμένο όσο και προσβάσιμο. Τα δίδακτρα κυμαίνονται από 1.500 έως 3.000 δολάρια ετησίως, σε έντονη αντίθεση με τα 40.000 δολάρια που χρεώνουν πολλά ιδρύματα των ΗΠΑ. Πανεπιστήμια όπως το Tsinghua κερδίζουν παγκόσμια αναγνώριση για την έρευνα υψηλού αντίκτυπου. Και ενώ αυτά τα ιδρύματα λειτουργούν υπό αυστηρή λογοκρισία, παραμένουν μια σοβαρή εναλλακτική λύση – ειδικά καθώς οι πανεπιστημιουπόλεις των ΗΠΑ αντιμετωπίζουν πλέον καταστολή των φοιτητών, καταστολή των θεωρήσεων και αυξανόμενες πολιτικές παρεμβάσεις.
Η αντίθεση μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου στις εξωτερικές υποθέσεις χρήζει επίσης προσοχής. Η Κίνα διατηρεί μία μόλις υπερπόντια βάση, στο Τζιμπουτί, και μικρά φυλάκια υποστήριξης. Οι ΗΠΑ, αντίθετα, λειτουργούν περισσότερες από 750 στρατιωτικές εγκαταστάσεις παγκοσμίως.
Γιατί, λοιπόν, η ΕΕ επιμένει σε μια συμμαχία που φαίνεται να υπονομεύει τα ίδια της τα συμφέροντα;
Η απάντηση έγκειται στην ελλιπή πολιτική κυριαρχία της Ευρώπης. Της λείπει η ενιαία οικονομία, ο στρατός, το φορολογικό σύστημα και η αγορά εργασίας. H ήπειρος παραμένει κατακερματισμένη γλωσσικά, πολιτισμικά και πολιτικά. Το 2017, στη Σορβόννη, ο Εμανουέλ Μακρόν μίλησε για «ευρωπαϊκή κυριαρχία» – ακριβώς αυτό που λείπει: η ικανότητα της Ευρώπης να αξιολογεί ανεξάρτητα τα συμφέροντά της και να διαμορφώνει συμμαχίες αναλόγως.
Μ.Η.Τ. 242183