Το 36% των μελετών παραμένει στο αρχικό στάδιο, οκτώ συμβάσεις χωρίς υπογραφή και κίνδυνος απώλειας ευρωπαϊκών πόρων έως τον Απρίλιο 2026
Σε φάση υψηλού κινδύνου εισέρχεται ο εθνικός πολεοδομικός σχεδιασμός, καθώς η προθεσμία του Απριλίου 2026 για την επίτευξη του οροσήμου του Ταμείου Ανάκαμψης πλησιάζει και σημαντικό τμήμα των μελετών παραμένει είτε ανεκκίνητο είτε σε πρώιμο στάδιο. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο τεχνικό ή θεσμικό. Είναι καθαρά δημοσιονομικό. Αν δεν τηρηθούν τα συμφωνημένα χρονοδιαγράμματα, μέρος των ευρωπαϊκών πόρων κινδυνεύει να χαθεί, επιβαρύνοντας τον κρατικό προϋπολογισμό.
Το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», συνολικού ύψους περίπου 600 εκατ. ευρώ, προβλέπει την εκπόνηση 227 Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων για 731 δημοτικές ενότητες, καλύπτοντας σχεδόν το 80% της ελληνικής επικράτειας. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση χωρικού σχεδιασμού των τελευταίων δεκαετιών, με στόχο την οργάνωση χρήσεων γης, την προστασία περιβάλλοντος και τη δημιουργία σταθερού επενδυτικού πλαισίου.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν τεθεί υπόψη του Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, οκτώ συμβάσεις που αφορούν 24 δημοτικές ενότητες δεν έχουν ακόμη υπογραφεί. Με δεδομένο ότι οι μελέτες πρέπει όχι μόνο να ολοκληρωθούν αλλά και να ελεγχθούν και να παραληφθούν από την Αρχή Σχεδιασμού έως τα τέλη Απριλίου 2026, η πιθανότητα να ενταχθούν εμπρόθεσμα θεωρείται εξαιρετικά περιορισμένη.
Η διαπραγμάτευση με την Κομισιόν και το «κούρεμα» του αντικειμένου
Ήδη από το προηγούμενο φθινόπωρο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχώρησε σε διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκοντας να διασφαλίσει ότι το ορόσημο θα θεωρηθεί επιτευχθέν με την παραλαβή των μελετών από την Αρχή Σχεδιασμού και όχι με την έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων. Η τελευταία διαδικασία προϋποθέτει έλεγχο από το Συμβούλιο της Επικρατείας, γεγονός που συνεπάγεται σημαντικές χρονικές καθυστερήσεις.
Στο πλαίσιο αυτής της διαπραγμάτευσης, η ελληνική πλευρά φέρεται να αποδέχθηκε την απένταξη περίπου του 40% των μελετών από τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης, με πρόθεση να καλυφθούν με εθνικούς πόρους. Η επιλογή αυτή λειτούργησε ως «βαλβίδα ασφαλείας» για να μη χαθεί το σύνολο του προγράμματος, ωστόσο περιόρισε τον δημοσιονομικό χώρο.
Το 36% των ενεργών μελετών ακόμη στην αφετηρία
Παρά τις προσαρμογές, η πρόοδος παραμένει ανομοιογενής. Από τις 219 ενεργές μελέτες που αφορούν 707 δημοτικές ενότητες, οι 79 βρίσκονται ακόμη στο αρχικό στάδιο εκπόνησης. Πρόκειται για ποσοστό 36%, το οποίο δημιουργεί εύλογες αμφιβολίες για την έγκαιρη ολοκλήρωση.
Ιδιαίτερα επιβαρυντικό στοιχείο είναι ότι 38 από αυτές ανατέθηκαν εντός του 2025, συμπιέζοντας δραστικά τον διαθέσιμο χρόνο για διαβούλευση, εναλλακτικά σενάρια και τελική πρόταση. Αν και 140 μελέτες έχουν περάσει στη δεύτερη φάση, η είσοδος 18 εξ αυτών μόλις το τελευταίο δίμηνο καθιστά το χρονοδιάγραμμα ασφυκτικό.
Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια: Μόνο η Μύκονος ολοκληρωμένη
Η εικόνα είναι ακόμη πιο περιορισμένη στα 18 Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια που αφορούν περιοχές ιδιαίτερου χαρακτήρα. Μόνο το σχέδιο της Μύκονος έχει ολοκληρωθεί σε επίπεδο μελέτης, χωρίς όμως να έχει εκδοθεί ακόμη το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα. Οκτώ ΕΠΣ ανατέθηκαν μέσα στο 2025, γεγονός που εντείνει τον προβληματισμό για την τήρηση του οροσήμου.
Η καθυστέρηση στα ΕΠΣ δεν είναι απλώς γραφειοκρατική. Σε περιοχές με έντονη τουριστική και επενδυτική δραστηριότητα, η απουσία θεσμοθετημένου πλαισίου διατηρεί την αβεβαιότητα και ενισχύει τον κίνδυνο άναρχης ανάπτυξης.
Εκτός σχεδίου δόμηση: Παγωμένη αγορά και καθυστερήσεις στις οδούς
Παράλληλα, το πρόγραμμα χαρακτηρισμού δημοτικών οδών, κρίσιμο για την οικοδομησιμότητα εκτός σχεδίου, παρουσιάζει επίσης σοβαρές υστερήσεις. Από τις αυτοτελείς μελέτες έχει ολοκληρωθεί μόλις μία σύμβαση που καλύπτει 149 δημοτικές ενότητες, ενώ 22 ακόμη μελέτες για 834 ενότητες βρίσκονται πριν από την υπογραφή.
Το ζήτημα συνδέεται άμεσα με τις ακυρωτικές αποφάσεις του Συμβούλιο της Επικρατείας από το 2023, οι οποίες ουσιαστικά «πάγωσαν» την εκτός σχεδίου δόμηση σε οικόπεδα χωρίς πρόσωπο σε αναγνωρισμένο κοινόχρηστο δρόμο. Η καθυστέρηση στην ολοκλήρωση των μελετών παρατείνει την αβεβαιότητα στην αγορά γης και στις μικρές επενδύσεις.
Καθυστερήσεις καταγράφονται και στις μελέτες καθορισμού ζωνών υποδοχής συντελεστή δόμησης, καθώς και στις 14 μελέτες οριοθέτησης οικισμών, κρίσιμες για τη σταθεροποίηση του θεσμικού πλαισίου.
Οικονομικό στοίχημα με πολλαπλές επιπτώσεις
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός δεν είναι μια τυπική τεχνική άσκηση. Συνδέεται με την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, τη λειτουργία της αγοράς ακινήτων, τη χωρική ισορροπία και την επενδυτική ασφάλεια. Κάθε καθυστέρηση μεταφράζεται σε δημοσιονομικό ρίσκο και σε παράταση θεσμικής αβεβαιότητας.
Με δυόμιση μήνες να απομένουν έως την κρίσιμη προθεσμία, η χώρα βρίσκεται σε αγώνα δρόμου. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα ολοκληρωθούν οι μελέτες. Είναι αν θα ολοκληρωθούν εγκαίρως, ελεγχθούν και παραληφθούν, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα 600 εκατ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης δεν θα μετατραπούν σε χαμένη ευκαιρία.
Διαβάστε επίσης; Ταμείο Ανάκαμψης: ΤτΕ προειδοποιεί για «μποτιλιάρισμα» πληρωμών – Τι φοβάται για το τελικό «σπριντ»
Μ.Η.Τ. 242183