Νέο πακέτο μέτρων στήριξης για καύσιμα–ακρίβεια εξετάζει η κυβέρνηση, με «μαγιά» 200 εκατ. και φόντο πληθωρισμό 4,6%
Η κυβέρνηση μπαίνει ξανά σε φάση έκτακτης διαχείρισης, καθώς η νέα άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας απειλεί να τινάξει στον αέρα την εύθραυστη ισορροπία που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται στην οικονομία. Το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται πρόσθετο πακέτο μέτρων στήριξης, με βασική «μαγιά» τα 200 εκατ. ευρώ που έχουν κρατηθεί ως δημοσιονομική εφεδρεία, ενώ στο τραπέζι μπαίνουν ξανά εργαλεία που είχαν χρησιμοποιηθεί στην προηγούμενη ενεργειακή κρίση, όπως το Fuel Pass, η επιδότηση στο diesel κίνησης και, εφόσον οι πιέσεις διευρυνθούν, ένα νέο σχήμα ενίσχυσης απέναντι στην ακρίβεια.
Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Η Eurostat έδειξε πληθωρισμό 4,6% για την Ελλάδα τον Απρίλιο, από 3,4% τον Μάρτιο, με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης στο 3%. Η επιτάχυνση αυτή λειτουργεί ως καμπανάκι κινδύνου, καθώς οι ανατιμήσεις στα καύσιμα περνούν γρήγορα στις μεταφορές, στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες και τελικά στο καλάθι του νοικοκυριού. Το πρόβλημα για το ΥΠΕΘΟ είναι ότι η ενεργειακή πίεση δεν μένει ποτέ περιορισμένη στο πρατήριο. Μετατρέπεται σε γενικευμένο κόστος για την οικονομία.
Το πακέτο των 200 εκατ. και τα σενάρια για Fuel Pass, diesel και Market Pass
Στο κυβερνητικό επιτελείο εξετάζεται ένα σχήμα άμεσης παρέμβασης, με στόχο να υπάρξει ανάχωμα πριν οι αυξήσεις παγιωθούν μέσα στο καλοκαίρι. Το βασικό σενάριο προβλέπει παράταση ή επαναφορά ενίσχυσης τύπου Fuel Pass για τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο, μαζί με επέκταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης και για τον Ιούνιο. Παράλληλα, δεν αποκλείεται να ενεργοποιηθεί και πιο ευρύ εργαλείο στήριξης, εφόσον η ακρίβεια στα τρόφιμα επιμείνει και ο πληθωρισμός κινηθεί ακόμη υψηλότερα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικό μπορεί να είναι ένα πακέτο 200 εκατ. ευρώ όταν οι διεθνείς τιμές ενέργειας κινούνται σε τόσο υψηλά επίπεδα. Η εμπειρία των προηγούμενων ετών έδειξε ότι οι επιδοτήσεις ανακουφίζουν προσωρινά, αλλά δεν ακυρώνουν τον μηχανισμό των ανατιμήσεων. Όσο το κόστος καυσίμων παραμένει αυξημένο, οι επιχειρήσεις μετακυλίουν μέρος της επιβάρυνσης στις τελικές τιμές και οι καταναλωτές βλέπουν το πραγματικό εισόδημά τους να μειώνεται.
Στο υπουργείο Οικονομικών γνωρίζουν ότι η παρέμβαση πρέπει να είναι στοχευμένη, ώστε να μη χαθεί δημοσιονομικός χώρος χωρίς ισχυρό κοινωνικό αποτέλεσμα. Γι’ αυτό εξετάζονται εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, αλλά και η δυνατότητα αξιοποίησης αδιάθετων κονδυλίων από προηγούμενα προγράμματα στήριξης. Το ζητούμενο είναι να καλυφθούν κυρίως τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα, δηλαδή τα νοικοκυριά που δεν έχουν περιθώριο να απορροφήσουν νέο κύμα ακρίβειας.
Η ενεργειακή αναταραχή απειλεί ανάπτυξη, πληθωρισμό και οικογενειακούς προϋπολογισμούς
Η μεγαλύτερη αγωνία στο οικονομικό επιτελείο δεν αφορά μόνο την τιμή της βενζίνης ή του diesel. Αφορά τον κίνδυνο να ξανανοίξει ένας φαύλος κύκλος πληθωρισμού, όπου η ενέργεια αυξάνει το κόστος παραγωγής και μεταφοράς, οι επιχειρήσεις ανεβάζουν τιμές και οι εργαζόμενοι χάνουν αγοραστική δύναμη. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η κατανάλωση πιέζεται, η ανάπτυξη επιβραδύνεται και η κυβέρνηση υποχρεώνεται να δαπανά περισσότερα για έκτακτες ενισχύσεις.
Το Brent έχει επιστρέψει σε επίπεδα που προκαλούν νευρικότητα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ενώ οι αγορές παραμένουν ευάλωτες σε κάθε νέα γεωπολιτική ένταση. Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο δύσκολη, καθώς η οικονομία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις μεταφορές, στον τουρισμό, στην εφοδιαστική αλυσίδα και στην κατανάλωση. Κάθε αύξηση στα καύσιμα έχει πολλαπλασιαστική επίδραση, από τα ακτοπλοϊκά και τα αεροπορικά εισιτήρια μέχρι τις τιμές στα ράφια των σούπερ μάρκετ.
Η νέα πίεση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα νοικοκυριά έχουν ήδη εξαντλήσει μεγάλο μέρος των αντοχών τους. Τα ενοίκια, τα τρόφιμα, οι υπηρεσίες και οι λογαριασμοί έχουν διαμορφώσει ένα πολύ βαρύτερο κόστος διαβίωσης σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα. Έτσι, ακόμη και μια φαινομενικά μικρή άνοδος στην τιμή των καυσίμων λειτουργεί ως πυροκροτητής για ευρύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια.
Το βλέμμα στη ΔΕΘ και η δύσκολη άσκηση ισορροπίας
Η νέα δέσμη μέτρων δεν εξετάζεται αποκομμένα από τον ευρύτερο δημοσιονομικό σχεδιασμό. Στο παρασκήνιο, το ΥΠΕΘΟ τρέχει ήδη σενάρια για το πακέτο της ΔΕΘ, όπου παραδοσιακά παρουσιάζεται ο βασικός κορμός της οικονομικής πολιτικής για το επόμενο έτος. Οι μειώσεις φόρων, οι παρεμβάσεις στο εισόδημα και τα μέτρα για τη μεσαία τάξη παραμένουν στο τραπέζι, όμως η ενεργειακή κρίση αλλάζει την εξίσωση.
Όσο περισσότερα χρήματα κατευθυνθούν σε έκτακτες επιδοτήσεις για καύσιμα και ακρίβεια, τόσο στενεύουν τα περιθώρια για μόνιμες παρεμβάσεις. Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες ανάγκες. Από τη μία πρέπει να στηρίξει άμεσα τα νοικοκυριά, πριν η πίεση γίνει πολιτικά και κοινωνικά εκρηκτική. Από την άλλη πρέπει να κρατήσει τη δημοσιονομική αξιοπιστία, ειδικά σε μια περίοδο που οι αγορές και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί παρακολουθούν στενά την πορεία των πρωτογενών πλεονασμάτων.
Το βέβαιο είναι ότι η ακρίβεια επιστρέφει στο κέντρο της πολιτικής ατζέντας με τρόπο επιθετικό. Το νέο πακέτο στήριξης μπορεί να δώσει ανάσα, αλλά δεν αρκεί για να λύσει το βαθύτερο πρόβλημα. Αν οι διεθνείς τιμές ενέργειας παραμείνουν υψηλές και ο πληθωρισμός συνεχίσει να τρέχει πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η κυβέρνηση θα χρειαστεί πιο συνεκτικό σχέδιο από προσωρινές επιδοτήσεις. Γιατί αυτή τη φορά το στοίχημα δεν είναι μόνο να πέσει η τιμή στο πρατήριο. Είναι να μη χαθεί ξανά ο έλεγχος στο κόστος ζωής.
Μ.Η.Τ. 242183