Έπεσε ο δείκτης μετάδοσης στο 0,5 – Αυστηρότερα μέτρα πριν την άνοιξη: Πώς μπορεί να εξαλειφθεί η ευλογιά και τι σχεδιάζεται για τις εκτροφές

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η μάχη απέναντι στην ευλογιά των αιγοπροβάτων, καθώς τα τελευταία διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν αισθητή επιβράδυνση της μετάδοσης. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί συγκρατημένη αισιοδοξία στον κτηνοτροφικό κόσμο και στις αρμόδιες αρχές, την ίδια στιγμή όμως συνοδεύεται από σαφείς προειδοποιήσεις: αν υπάρξει εφησυχασμός και χαλάρωση των μέτρων βιοασφάλειας, το νόσημα μπορεί να επανέλθει δυναμικά, ειδικά με την έλευση της άνοιξης και την αύξηση των μετακινήσεων ζώων.

Το μήνυμα που εκπέμπεται από την επιστημονική κοινότητα είναι ξεκάθαρο: η κάμψη που καταγράφεται δεν σημαίνει τέλος συναγερμού, αλλά πιθανό «παράθυρο ευκαιρίας» για πλήρη εξάλειψη, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα θα εφαρμοστούν καθολικά και χωρίς εξαιρέσεις.

Τα επικυρωμένα στοιχεία: Πάνω από 472.000 ζώα θανατώθηκαν, 2.061 κρούσματα σε 2.559 εκτροφές

Σύμφωνα με επικυρωμένα στοιχεία που δημοσίευσε η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ), από τον Αύγουστο του 2024 έως και τις 18 Ιανουαρίου έχουν θανατωθεί συνολικά 472.928 αιγοπρόβατα λόγω της ευλογιάς. Στο ίδιο διάστημα, καταγράφηκαν 2.061 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε 2.559 εκτροφές, γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της κρίσης και τις βαθιές επιπτώσεις που έχει ήδη προκαλέσει στην παραγωγική βάση του πρωτογενούς τομέα.

Οι αριθμοί αυτοί μεταφράζονται σε απώλειες εισοδήματος, συρρίκνωση κοπαδιών, αυξημένο κόστος για τις εκμεταλλεύσεις, αλλά και σε μια γενικότερη πίεση στην αλυσίδα παραγωγής γάλακτος και κρέατος. Και αυτό σε μια περίοδο όπου η αγορά παραμένει ευάλωτη σε ανατιμήσεις και διαταραχές προσφοράς.

Στο Μέγαρο Μαξίμου η διαχείριση: «Ναι» στα μέτρα, «όχι» στον εμβολιασμό

Στη διαχείριση της κρίσης έχει εμπλακεί πλέον και το ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο. Σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, η κεντρική κυβέρνηση τάχθηκε υπέρ της αυστηρής εφαρμογής των μέτρων βιοασφάλειας, ενώ έλαβε σαφή θέση κατά του εμβολιασμού.

Η κυβερνητική γραμμή κινείται στην κατεύθυνση της εντατικοποίησης των ελέγχων και της πλήρους επιτήρησης, με την επισήμανση ότι το επόμενο διάστημα θα υπάρξει νέα ενημέρωση για την εξέλιξη της ζωονόσου. Στο παρασκήνιο, η επιλογή αυτή συνδέεται όχι μόνο με τη διαθεσιμότητα και τη νομιμότητα των εμβολίων, αλλά και με τις πιθανές εμπορικές συνέπειες που θα μπορούσαν να πλήξουν εξαγωγές και την εικόνα των ελληνικών προϊόντων.

Η μετάδοση έπεσε, αλλά η άνοιξη μπορεί να ανατρέψει την εικόνα

Καθοριστικές θεωρούνται οι τοποθετήσεις του προέδρου της ΕΕΕΔΕΕ και πρύτανη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Χαράλαμπου Μπιλλίνη, ο οποίος περιγράφει την παρούσα περίοδο ως «σημείο καμπής». Όπως επισημαίνει, ο συνδυασμός χειμερινών καιρικών συνθηκών και ενισχυμένων μέτρων βιοασφάλειας έχει περιορίσει αισθητά την εξάπλωση του νοσήματος.

Η μεγαλύτερη ένδειξη κάμψης αποτυπώνεται στα εβδομαδιαία κρούσματα. Τον Οκτώβριο του 2025, όταν συστάθηκε η ΕΕΕΔΕΕ, καταγράφονταν περίπου 200 νέες μολυσμένες εκτροφές ανά εβδομάδα, με δείκτη μετάδοσης κοντά στο 2, δηλαδή ένα μολυσμένο ζώο μετέδιδε τη νόσο σε δύο ακόμη. Την προηγούμενη εβδομάδα, όπως αναφέρεται, οι νέες μολυσμένες εκτροφές περιορίστηκαν σε περίπου οκτώ και ο δείκτης μετάδοσης υποχώρησε στο 0,5, δηλαδή ένα μολυσμένο ζώο μετέδιδε τη νόσο «σε μισό».

Χαρακτηριστικό είναι ότι στο διάστημα 10-18 Ιανουαρίου σημειώθηκαν μόλις 16 νέα κρούσματα σε έξι περιφέρειες. Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με τους επιστήμονες, έχει δύο αιτίες: ο χειμώνας περιορίζει τη μετακίνηση ζώων και ταυτόχρονα οι έλεγχοι έχουν ενταθεί με αυστηρότερη επιτήρηση και περιορισμό παράνομων μεταφορών.

Παρά το θετικό σήμα, η ανησυχία παραμένει έντονη για την άνοιξη, όταν αυξάνεται η κινητικότητα και η πιθανότητα επαφών μεταξύ ζώων και εκτροφών. Το μήνυμα είναι πως τώρα που φαίνεται να υπάρχει έλεγχος, απαιτείται περαιτέρω αυστηροποίηση, ώστε να μη χαθεί η ευκαιρία εξάλειψης.

Κενά στην εφαρμογή: Διακοπές απολυμαντικών σταθμών και το πρόβλημα στη Θεσσαλία

Την ίδια στιγμή, αναδεικνύεται ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της αντιμετώπισης της ζωονόσου: η εφαρμογή των μέτρων στην πράξη, ειδικά σε τοπικό επίπεδο. Επιστημονικές πηγές κάνουν ειδική αναφορά σε περιφέρειες όπου έχουν διακοπεί οι απολυμαντικοί σταθμοί λόγω λήξης συμβάσεων προσωπικού.

Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η Θεσσαλία, όπου η διακοπή αυτή δημιουργεί κενά στις απολυμάνσεις, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε μια περίοδο όπου απαιτείται αυστηρή υγειονομική «περίφραξη» των εκτροφών. Επιπλέον, επισημαίνεται και λειτουργική δυσκολία: οι σταθμοί απολύμανσης λειτουργούσαν με ωράριο δημοσίου, το οποίο δεν ταυτίζεται πάντα με τις πραγματικές ανάγκες, καθώς οι μετακινήσεις ζώων μπορεί να πραγματοποιούνται σε διαφορετικές ώρες της ημέρας.

Η παράμετρος αυτή θεωρείται κρίσιμη, γιατί ακόμη και μικρές «ρωγμές» στην εφαρμογή μπορεί να λειτουργήσουν ως διαδρομή αναζωπύρωσης της νόσου.

Η συζήτηση για το εμβόλιο και ο κίνδυνος για φέτα και γαλακτοκομικά

Στο επίκεντρο παραμένει και η συζήτηση για πιθανή χρήση εμβολίων. Ο πρόεδρος της ΕΕΕΔΕΕ ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για την ευλογιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτι που ενισχύει το σκεπτικό των αρχών υπέρ της στρατηγικής περιορισμού και όχι εμβολιασμού.

Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η επισήμανση του αρμόδιου Επιτρόπου Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων Όλιβερ Βάρχελι, ότι η χρήση μη εγκεκριμένων εμβολίων θα οδηγούσε σε περιορισμούς στη διακίνηση ζώων και ζωικών προϊόντων. Σε αυτό το πλαίσιο, επισημαίνεται ότι αν εφαρμοστεί σχέδιο εμβολιασμού στην Ελλάδα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα από εγκαταστάσεις που θα υπάγονται στο σχέδιο θα υπόκεινται σε μέτρα και περιορισμούς, όπως προβλέπεται από συγκεκριμένους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του επιστημονικού επιτελείου, μια τέτοια εξέλιξη θα είχε σοβαρές συνέπειες ειδικά για τα ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα και κυρίως για τη φέτα, τόσο εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε τρίτες αγορές, καθώς θα ενισχυόταν το ρίσκο εμπορικών περιορισμών και επιτήρησης.

«Η ευλογιά μπορεί να εξαλειφθεί»: Το επόμενο βήμα και η ανασύσταση εκτροφών

Το βασικό συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι η εξάλειψη είναι εφικτή, αν εφαρμοστούν καθολικά τα μέτρα περιορισμού και δεν υπάρξουν «παραθυράκια». Το ζητούμενο είναι να μην υπάρξει το γνωστό φαινόμενο της χαλάρωσης όταν οι δείκτες βελτιώνονται, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να ακυρώσει όσα έχουν επιτευχθεί και να οδηγήσει σε νέα κύματα μετάδοσης.

Στην επόμενη ημέρα, το μεγάλο ζήτημα θα είναι η ανασύσταση των εκτροφών. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επεξεργάζεται σχέδιο στήριξης των κτηνοτρόφων, ώστε να μπορέσουν να επιστρέψουν στην παραγωγή με ευνοϊκούς όρους, μετά τις τεράστιες απώλειες ζωικού κεφαλαίου.

Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη να αποφεύγεται η διάδοση ψευδών πληροφοριών για παράνομα εμβόλια, καθώς τέτοιες πρακτικές δεν αντιμετωπίζουν το πρόβλημα και μπορεί να προκαλέσουν επιπρόσθετες επιπτώσεις στον πρωτογενή τομέα και στην εμπορική διακίνηση ελληνικών προϊόντων.

Διαβάστε επίσης; Ευλογιά αιγοπροβάτων: Κλείνουν οι μετακινήσεις ζώων στην Κρήτη