Η ένταση Αθήνας-Λευκωσίας για το υποθαλάσσιο καλώδιο GSI κορυφώνεται, ενόψει της κρίσιμης συνάντησης με τον Επίτροπο Ενέργειας

Η αντιπαράθεση γύρω από το μεγάλο ενεργειακό στοίχημα που λέγεται GSI (Great Sea Interconnector), το υποβρύχιο καλώδιο που θα διασυνδέσει τα ηλεκτρικά δίκτυα Ελλάδας και Κύπρου (και σε μελλοντικό στάδιο και του Ισραήλ), έχει εισέλθει σε φάση κρίσης εμπιστοσύνης. Τρεις ημέρες πριν από την τηλεδιάσκεψη που είχε ζητηθεί με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν, η οποία τελικώς μετατέθηκε για την Πέμπτη, ο κύπριος υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός επέστρεψε στο προσκήνιο θέτοντας εκ νέου εν αμφιβόλω τη βιωσιμότητα του έργου και προκαλώντας νέα ένταση στο διμερές πλαίσιο.

Στη Βουλή της Λευκωσίας, ο κ. Κεραυνός τόνισε πως δεν είναι αντίθετος σε έργα που θα ωφελούν οικονομικά την Κύπρο, αλλά υπενθύμισε το ρόλο του ως υπουργού Οικονομικών: «Πρέπει να προστατεύω τα δημοσιονομικά», είπε, σημειώνοντας ότι η αρμόδια μελέτη είχε παραδοθεί στον υπουργό Ενέργειας της χώρας, κ. Παπαναστασίου, ήδη από τον Νοέμβριο του 2024. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι μελέτες αυτές μεταφέρθηκαν επίσης στην Ελλάδα.

Στον αντίποδα, ο κ. Κεραυνός απάντησε με σφοδρό τρόπο στον Έλληνα υπουργό Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, καταγγέλλοντας «fake news» και αμφισβητώντας δημόσιες δηλώσεις περί μη παράδοσης των μελετών από την κυπριακή πλευρά. Η ένταση κορυφώθηκε μετά από δηλώσεις του κ. Παπασταύρου ότι ο κ. Κεραυνός «κρατούσε τις μελέτες και δεν τις έδινε» στην Ελλάδα, κάτι που ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών αποσιώπησε ως εσκεμμένη, ασαφή διατύπωση.

Παράλληλα, ο βουλευτής του κυβερνώντος ΔΗΣΥ Χάρης Γεωργιάδης κάλεσε τον κ. Κεραυνό να ξεκαθαρίσει τη θέση του και να επιλύσει τυχόν παρεξηγήσεις ώστε να μην διαταραχθούν οι σχέσεις με την Ελλάδα.

Απόπειρες αποκλιμάκωσης, αλλά και νέες κινήσεις

Παρότι οι αναταράξεις ήταν ορατές, πριν λίγες ημέρες σημειώθηκε κίνηση επαναπροσέγγισης: η κυπριακή Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (RAEK) εξέδωσε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας την απόφαση για τον μεταβιβαστικό των αδειών ιδιοκτησίας και διαχείρισης του GSI στον ΑΔΜΗΕ, έναν κρίσιμο θεσμικό κύκλο που λειτούργησε ως σημείο σύγκλισης με την ελληνική πλευρά.

Η κίνηση αυτή ήρθε μία μόλις ημέρα μετά την επίσκεψη του Έλληνα υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου στην Αθήνα, όπου συνάντησε τον Κύπριο ομόλογό του Γιώργο Παπαναστασίου και συμφώνησαν να αντιμετωπιστούν άμεσα όλα τα εκκρεμή ζητήματα γύρω από το έργο. Και οι δύο υπουργοί δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τις τεχνικές, ρυθμιστικές και θεσμικές διαβουλεύσεις και να ενισχύσουν τη συνεργασία των αρμόδιων αρχών, μεταξύ των οποίων η ΡΑΕΚ, η ΡΑΕ (ελληνική ρυθμιστική αρχή), και ο ΑΔΜΗΕ.

Το έργο έχει χαρακτηριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έργο κοινού ενδιαφέροντος (PCI) και έχει λάβει επιχορήγηση ύψους €657 εκατ. από το πρόγραμμα Connecting Europe Facility. Μετά τη μεταβίβαση των αδειών, το έργο αποκτά ένα σημαντικό θεσμικό «καθαρό χαρτί» και μειώνει κάποιους από τους βασικούς επιχειρήσιμους προβληματισμούς.

Αναζητώντας τη μοίρα του έργου, γεωπολιτικά και οικονομικά διλήμματα

Ακόμη όμως και με αυτές τις θετικές ενδείξεις, η μοίρα του GSI παραμένει αβέβαιη. Το έργο αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις — οικονομικές, τεχνολογικές και γεωπολιτικές.

Οι δύο χώρες έχουν συγκρουσθεί ουκ ολίγες φορές για την κατανομή του κόστους και την υποχρέωση πληρωμών. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η Κύπρος έχει συμφωνήσει να καλύψει ποσοστό έως 63% του κόστους (με την Ελλάδα να πληρώνει το υπόλοιπο 37 %). Ο ΑΔΜΗΕ, ως υλοποιητής, υποστηρίζει ότι έχει ήδη δαπανήσει ποσά άνω των €250 εκατ. για προεργασίες, ενώ η Κύπρος αμφισβητεί αυτή την εκτίμηση, έχοντας αναγνωρίσει μόλις €82 εκατ. δαπανών της πλευράς της.

Περαιτέρω εμπλοκή προήλθε από έρευνα που διενεργεί η Ευρωπαϊκή Δημόσια Εισαγγελία (EPPO) για πιθανά ποινικά θέματα στο έργο, την οποία αποκάλυψε ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης. Το άνοιγμα αυτής της διαδικασίας πυροδότησε ανησυχίες για τον τρόπο υλοποίησης και διαχείρισης του GSI.

Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Τουρκία έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη χάραξη των υποθαλάσσιων ερευνών, ιδίως κοντά στο νησί της Κάσου, όπου φέρονται να υπάρχουν προστριβές στην επίτευξη των θαλάσσιων οριοθετήσεων.  Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή ερευνών με πλοία στην περιοχή και την επανειλημμένη παρεμπόδιση από τουρκικά πολεμικά σκάφη.

Παρά αυτά, η υποστήριξη του Ισραήλ στο έργο παραμένει σταθερή. Ισραηλινές πηγές επανέλαβαν τη σημασία του GSI για τη σύνδεση της ηλεκτρικής του δικτύου με την ευρωπαϊκή αγορά μέσω Κύπρου και Ελλάδας.  Το συνολικό μήκος του καλωδίου, αν προχωρήσει, εκτιμάται στα ~1.208 χιλιόμετρα, με ικανότητα μετάδοσης στην πρώτη φάση 1.000 MW και με προοπτική επέκτασης σε 2.000 MW.

Η επόμενη κρίσιμη εβδομάδα

Η Πέμπτη καθίσταται κρίσιμο διακύβευμα: οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου θα συναντηθούν με τον Επίτροπο Νταν Γιόργκενσεν, σε μία προσπάθεια να γεφυρωθούν οι εκκρεμότητες και να επαναφερθεί η διαδικασία υλοποίησης. Το ζήτημα της βιωσιμότητας -οικονομικής και τεχνικής- θα τεθεί στο επίκεντρο, αλλά ακόμα πιο κρίσιμη θα είναι η πολιτική βούληση και η συναίνεση της κυπριακής πλευράς.

Το στοίχημα είναι μεγάλο: να μην χαθεί μία ευκαιρία στρατηγικού ενεργειακού ρόλου με έρεισμα την Ευρωπαϊκή Ένωση και να μην μεταβληθεί το GSI σε μια νέα διπλωματική διαμάχη αντί για ένα έργο σύνδεσης και προόδου. Εάν η Κύπρος και η Ελλάδα καταφέρουν να υπερκεράσουν τις διαφωνίες -κυρίως για το κόστος, τις μελέτες και την ένταξη- τότε το υποθαλάσσιο καλώδιο μπορεί να γίνει το σημείο καμπής για την ενεργειακή απεξάρτηση της Κύπρου. Αν όχι, το GSI θα παραμείνει σύμβολο μιας υπόσχεσης που έγινε αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Διαβάστε επίσης: Συνάντηση Παπασταύρου–Παπαναστασίου: Προχωρά η ηλεκτρική διασύνδεση GSI