Snapback στην Τεχεράνη: Ευρωπαϊκές και διεθνείς πιέσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, λόγω μη συμμόρφωσης με το JCPoA

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε στην επανενεργοποίηση των περιοριστικών μέτρων κατά του Ιράν, σε πλήρη ευθυγράμμιση με την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, κλιμακώνοντας τις πιέσεις προς την Τεχεράνη για την επιστροφή στη συμμόρφωση με την πυρηνική συμφωνία του 2015 (JCPoA).

Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί επιστροφή στο καθεστώς κυρώσεων που είχε αρθεί με τη συμφωνία του 2015, καθώς η διεθνής κοινότητα θεωρεί ότι το Ιράν έχει παραβεί καίριες δεσμεύσεις του.

Πώς ενεργοποιήθηκε το «snapback»

Στις 28 Αυγούστου 2025, η αποκαλούμενη E3 (Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο) κοινοποίησε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ότι το Ιράν δεν εκπληρώνει κρίσιμες δεσμεύσεις του στο πλαίσιο του JCPoA, ειδικά όσον αφορά τον εμπλουτισμό ουρανίου και το βαλλιστικό του πρόγραμμα.
Η κίνηση αυτή ενεργοποίησε τον μηχανισμό «snapback» που προβλέπει την αυτόματη επαναφορά όλων των κυρώσεων του ΟΗΕ μετά την πάροδο 30 ημερών, εφόσον δεν εκδοθεί νέο ψήφισμα που να αναστέλλει το μέτρο.

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2025, μη υπάρχοντος νέου ψηφίσματος, οι κυρώσεις επιβλήθηκαν εκ νέου.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική μαζί με Γαλλία και Γερμανία απηύθυναν σύσταση στο Συμβούλιο της ΕΕ για την επανενεργοποίηση όλων των σχετικών μέτρων.

Το νέο καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ

Η απόφαση της ΕΕ πλήττει άτομα, εταιρείες και οντότητες που θεωρείται ότι συμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα:

• στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν,

• στην ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων,

• στην παροχή εξοπλισμού, τεχνογνωσίας ή χρηματοδότησης σε αυτούς τους τομείς.

Τα μέτρα περιλαμβάνουν:

• Ταξιδιωτικές απαγορεύσεις,

• Δέσμευση περιουσιακών στοιχείων σε ευρωπαϊκές τράπεζες,

• Απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων και οικονομικών υπηρεσιών προς εμπλεκόμενα φυσικά ή νομικά πρόσωπα.

Στο χρηματοπιστωτικό πεδίο, η ΕΕ επαναφέρει τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν και μεγάλων ιρανικών εμπορικών τραπεζών.

Στον τομέα του εμπορίου επανέρχονται οι απαγορεύσεις:

• στις εξαγωγές όπλων,

• στη μεταφορά υλικών και τεχνολογίας σχετικής με εμπλουτισμό ουρανίου και βαλλιστικούς πυραύλους,

• στις εισαγωγές και αγορές ιρανικού αργού πετρελαίου, φυσικού αερίου, πετροχημικών και πετρελαϊκών προϊόντων,

• καθώς και στις συναφείς ναυτιλιακές και ασφαλιστικές υπηρεσίες.

Στον τομέα των μεταφορών, τα μέτρα αφορούν:

• Απαγόρευση πρόσβασης σε αεροδρόμια της ΕΕ για ιρανικές εμπορευματικές πτήσεις,

• Απαγόρευση συντήρησης ιρανικών αεροσκαφών και πλοίων που μεταφέρουν απαγορευμένα υλικά.

Γεωπολιτικές και ενεργειακές επιπτώσεις

Η επαναφορά των κυρώσεων ενισχύει τη διπλωματική απομόνωση του Ιράν και αυξάνει τις πιέσεις στην οικονομία του, καθώς περιορίζεται η πρόσβαση στις διεθνείς αγορές και η δυνατότητα εξαγωγών ενεργειακών προϊόντων.

Για την Ευρώπη, η εξέλιξη αυτή μπορεί να επιφέρει περαιτέρω αναταράξεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ιδίως σε μια περίοδο όπου οι τιμές ενέργειας παραμένουν ευμετάβλητες.
Παράλληλα, ενδέχεται να επηρεάσει τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης εντάσεων στη Μέση Ανατολή, καθώς η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι οι κυρώσεις θα οδηγήσουν σε νέα κλιμάκωση.

Αναλυτές εκτιμούν ότι το διπλωματικό αδιέξοδο γύρω από το JCPoA ενδέχεται να παραταθεί, καθώς οι ΗΠΑ, αν και δεν συμμετείχαν επισήμως στη διαδικασία «snapback», χαιρέτισαν την απόφαση της ΕΕ και του ΟΗΕ.

Μια κρίσιμη δοκιμασία για την ευρωπαϊκή διπλωματία

Η επανενεργοποίηση των κυρώσεων δείχνει τη στροφή της ΕΕ σε σκληρότερη στάση απέναντι στο Ιράν, επιδιώκοντας να ασκήσει πίεση για επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα όμως δημιουργεί προκλήσεις για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και για τις σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου που επιδιώκουν αποκλιμάκωση.

Η υπόθεση του Ιράν εξελίσσεται σε δοκιμασία αξιοπιστίας για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ, η οποία καλείται να συνδυάσει διπλωματική πίεση με ρεαλιστική στρατηγική για τη σταθερότητα στην περιοχή.

Διαβάστε επίσης: Ιράν-Ευρώπη: Η τελευταία διπλωματική «ζαριά» για το πυρηνικό πρόγραμμα