Σε κρίσιμη φάση εισέρχεται η διαμόρφωση του πλαισίου για την ανακύκλωση φωτοβολταϊκών πάνελ και μπαταριών στην Ελλάδα, με τις αρμόδιες αρχές να αναμένεται να καθορίσουν εντός ενός μήνα το κατώτατο ύψος εισφοράς, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης.
Προς οριστικοποίηση η ελάχιστη εισφορά για τα φωτοβολταϊκά
Στην τελική ευθεία βρίσκεται η διαδικασία καθορισμού του κατώτατου ύψους εισφοράς για την ανακύκλωση φωτοβολταϊκών πάνελ, με τον γενικό γραμματέα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μανώλη Γραφάκο, να υπογραμμίζει την αρχή της διευρυμένης ευθύνης παραγωγού: κάθε φορέας που διαθέτει προϊόν στην αγορά οφείλει να μεριμνά για τη συλλογή και ανακύκλωσή του, με κεντρικό συντονιστή τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ).
Παρά τη θεσμική πρόοδο, παραμένει ανοικτό το ζήτημα των παλαιών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, οι οποίες δεν είχαν επιβαρυνθεί με εισφορές. Το ΥΠΕΝ εξετάζει το εύρος του χρηματοδοτικού κενού και τα πιθανά σενάρια κάλυψής του σε βάθος χρόνου.
Η μετάβαση σε ένα λειτουργικό μοντέλο κυκλικής οικονομίας συνεπάγεται αναπόφευκτα κόστος, το οποίο ενδέχεται να μετακυλιστεί εν μέρει στον τελικό καταναλωτή. Ωστόσο, η εμπειρία από άλλους τομείς, όπως η ανακύκλωση ηλεκτρονικού εξοπλισμού, καταδεικνύει ότι τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
Ασυμβατότητες κόστους και ανάγκη εξορθολογισμού
Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΟΑΝ, μέχρι σήμερα έχουν ανακυκλωθεί περίπου 500 τόνοι φωτοβολταϊκών πάνελ, ενώ εκτιμάται ότι στην ελληνική αγορά έχουν διατεθεί περί τα 650.000 τεμάχια. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2040 θα απαιτηθεί η διαχείριση περίπου 330.000 τόνων αποβλήτων, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία έγκαιρης προσαρμογής των μηχανισμών χρηματοδότησης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ εκτιμώμενου κόστους ανακύκλωσης (290–470 ευρώ/τόνο) και προτεινόμενων εισφορών (80–240 ευρώ/τόνο), δημιουργώντας κίνδυνο υποχρηματοδότησης και υπονόμευσης της αξιοπιστίας του συστήματος.
Για τον λόγο αυτό, ο ΕΟΑΝ έχει αναθέσει εξειδικευμένη μελέτη προσδιορισμού του ελάχιστου βιώσιμου επιπέδου εισφοράς, με τα αποτελέσματα να αναμένονται εντός 3–4 εβδομάδων.
Χρηματοδοτικό έλλειμμα και επενδυτικές ανάγκες
Η αγορά εμφανίζει σημαντική υστέρηση ως προς τη συμμετοχή της στην ανακύκλωση, με εκτιμώμενες εκκρεμότητες που φθάνουν τους 2.500 τόνους φωτοβολταϊκών προς διαχείριση. Το υψηλό κόστος λειτουργεί αποτρεπτικά για τις επιχειρήσεις, ενώ καθίσταται σαφής η ανάγκη για νέες επενδύσεις σε υποδομές επεξεργασίας εντός της χώρας.
Μπαταρίες αποθήκευσης: Νέο πεδίο με υψηλό ρίσκο κόστους
Ιδιαίτερα σύνθετο αναδεικνύεται το ζήτημα της διαχείρισης μπαταριών αποθήκευσης ενέργειας, που αποτελούν αναδυόμενη αλλά ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά. Ο ΕΟΑΝ αξιολογεί ήδη νέες προτάσεις εισφορών που έχουν κατατεθεί από τα αρμόδια συστήματα διαχείρισης.
Στόχος είναι να αποφευχθεί η υπερβολική οικονομική επιβάρυνση της αγοράς, καθώς οι συνολικές εισφορές ενδέχεται να αγγίξουν τα 30 εκατ. ευρώ για έργα που έχουν ήδη υποβληθεί στη ΡΑΑΕΥ.
Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζονται εναλλακτικοί μηχανισμοί χρηματοδότησης, όπως η χρήση εγγυητικών επιστολών, που θα μπορούσαν να κατανέμουν το κόστος σε βάθος χρόνου και να διευκολύνουν τη συμμόρφωση των επενδυτών.
Προτάσεις για θεσμική θωράκιση της αγοράς
Φορείς της αγοράς επισημαίνουν την ανάγκη πρόληψης των στρεβλώσεων που καταγράφηκαν στα φωτοβολταϊκά, ώστε να μην επαναληφθούν στον τομέα των μπαταριών, όπου το τεχνικό και οικονομικό αποτύπωμα είναι ακόμη πιο απαιτητικό.
Μεταξύ των προτάσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται:
η υποχρεωτική εγγραφή των έργων σε μητρώα πριν την ηλεκτροδότησή τους,
η απόδειξη σύμβασης με εγκεκριμένο σύστημα διαχείρισης,
η αξιοποίηση υφιστάμενων εγγυητικών επιστολών σε εμπορικά έργα για την κάλυψη υποχρεώσεων ανακύκλωσης.
Προοπτικές εξορθολογισμού
Παρά τις σημερινές προκλήσεις, εκτιμάται ότι η αγορά μπαταριών θα οδηγηθεί σε σταδιακό εξορθολογισμό κόστους εντός των επόμενων 2–6 ετών, καθώς αυξάνεται η κλίμακα εγκαταστάσεων και ωριμάζουν οι σχετικές τεχνολογίες και υποδομές.
Η διαμόρφωση ενός βιώσιμου και αξιόπιστου πλαισίου για την ανακύκλωση φωτοβολταϊκών και μπαταριών αποτελεί κρίσιμο στοίχημα για την ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας, με το επόμενο διάστημα να θεωρείται καθοριστικό για την ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών στόχων και οικονομικής βιωσιμότητας της αγοράς.
Μ.Η.Τ. 242183