Οι επιθέσεις του Σαββατοκύριακου στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Ιράν – που θεωρούνται ευρέως ως μέρος της κλιμάκωσης των εχθροπραξιών μεταξύ Ισραήλ και Ιράν – αντιπροσωπεύουν μια επικίνδυνη στιγμή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Ενώ η φυσική ζημιά στις εγκαταστάσεις παραγωγής του Ιράν εξακολουθεί να αξιολογείται, οι ευρύτερες στρατηγικές επιπτώσεις ήδη επηρεάζουν τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Υπάρχει εκτεταμένη ανησυχία για την ασφάλεια του εφοδιασμού και τις πληθωριστικές συνέπειες τόσο για τις προηγμένες όσο και για τις αναδυόμενες οικονομίες.
Μέση Ανατολή: Το Ισραήλ σφυροκοπά ανελέητα το Ιράν
Ο παγκόσμιος αντίκτυπος
Το Ιράν, το οποίο κατέχει περίπου το 9% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου παγκοσμίως, εξάγει επί του παρόντος μεταξύ 1,5 και 2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, κυρίως στην Κίνα, παρά τις μακροχρόνιες κυρώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ενώ η παραγωγή πετρελαίου της δεν είναι τόσο παγκοσμίως ολοκληρωμένη όσο αυτή της Σαουδικής Αραβίας ή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οποιαδήποτε διαταραχή στην παραγωγή ή στις οδούς εξαγωγής του Ιράν -ιδίως στο Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου- αποτελεί συστημικό κίνδυνο.
Οι αγορές έχουν ήδη αντιδράσει. Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν έως και 12% την Παρασκευή μετά τις πρώτες ισραηλινές επιδρομές, διαμορφούμενες γύρω στα 73 δολάρια (7.000 ρουπίες) ανά βαρέλι.
Ειδικότερα, οι τιμές του πετρελαίου παρουσίασαν σημαντική αστάθεια αυτή την εβδομάδα λόγω της κλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, ιδίως μετά την επίθεση του Ισραήλ σε ιρανικούς στόχους.
Οι τιμές του αργού πετρελαίου WTI σημείωσαν άνοδο άνω του 12% ενδοσυνεδριακά, φτάνοντας στο υψηλό των 77,60 δολαρίων πριν κλείσουν στα 73,18 δολάρια, ενώ το αργό πετρέλαιο Brent έκλεισε στα 74,50 δολάρια.
Το κλίμα στην αγορά παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητο σε περαιτέρω εξελίξεις, με πιθανότητα είτε ανοδικού είτε καθοδικού χάσματος όταν επανεκκινήσουν οι συναλλαγές τη Δευτέρα.
Οι αναλυτές τονίζουν ότι ενώ τα θεμελιώδη μεγέθη της προσφοράς και της ζήτησης πετρελαίου δεν έχουν αλλάξει πολύ, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι οδηγούν επί του παρόντος τις τιμές της αγοράς.
Τι επιτέθηκε το Ισραήλ στο Ιράν;
Βραχυπρόθεσμες ανησυχίες
Αυτές οι κινήσεις των τιμών αντανακλούν όχι μόνο τις βραχυπρόθεσμες ανησυχίες για την προσφορά, αλλά και την προσθήκη ενός γεωπολιτικού ασφαλίστρου κινδύνου λόγω φόβων για ευρύτερες περιφερειακές συγκρούσεις.
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να αυξηθούν περαιτέρω καθώς η σύγκρουση συνεχίζεται. Οι αναλυτές αναμένουν ότι οι τιμές της βενζίνης θα αυξηθούν τις επόμενες εβδομάδες, καθώς το εγχώριο κόστος καυσίμων ανταποκρίνεται στα διεθνή πρότυπα με κάποια καθυστέρηση.
Αναλυτές δήλωσαν στο BBC ότι οι επενδυτές ενέργειας θα παρακολουθούν τώρα πόσο θα επιδεινωθεί η σύγκρουση τις επόμενες ημέρες.
«Πρόκειται για μια εκρηκτική κατάσταση, αν και θα μπορούσε να εκτονωθεί γρήγορα, όπως είδαμε τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του περασμένου έτους, όταν το Ισραήλ και το Ιράν αλληλοεπιτέθηκαν άμεσα», δήλωσε στο BBC η Βαντάνα Χάρι της Vanda Insights (ανάλυση των παγκόσμιων αγορών ενέργειας).
«Θα μπορούσε επίσης να εξελιχθεί σε έναν μεγαλύτερο πόλεμο που θα διαταράξει την προμήθεια πετρελαίου στη Μέση Ανατολή», πρόσθεσε.
Αναλυτές της Capital Economics ανέφεραν ότι εάν στοχοποιηθούν οι εγκαταστάσεις παραγωγής και εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν, η τιμή του αργού πετρελαίου Brent θα μπορούσε να εκτοξευθεί στα 80-100 δολάρια το βαρέλι.
Ωστόσο, πρόσθεσαν ότι μια τέτοια αύξηση των τιμών θα ενθάρρυνε άλλους παραγωγούς πετρελαίου να αυξήσουν την παραγωγή, περιορίζοντας τελικά την αύξηση των τιμών και τις επιπτώσεις στον πληθωρισμό.
Κλιμάκωση και στρατηγικές προθέσεις
Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία ότι αυτή η σύγκρουση θα μπορούσε να κλιμακωθεί περαιτέρω. Συγκεκριμένα, το Ισραήλ ενδέχεται να εντείνει τη στόχευση ιρανικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για την αποδυνάμωση της οικονομικής ικανότητας του Ιράν και την αποτροπή περαιτέρω δραστηριοτήτων δι’ αντιπροσώπων.
Σε περίπτωση που συμβεί αυτό, θα ασκήσει ακόμη μεγαλύτερη ανοδική πίεση στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου. Σε αντίθεση με μεμονωμένα περιστατικά δολιοφθοράς, μια συνεχής εκστρατεία κατά των ιρανικών ενεργειακών υποδομών πιθανότατα θα οδηγήσει σε αυστηρότερες συνθήκες παγκόσμιου εφοδιασμού. Αυτό θα ήταν σχεδόν βέβαιο εάν οι ιρανικές ενέργειες αντιποίνων διαταράξουν τις ναυτιλιακές οδούς ή τους γειτονικούς παραγωγούς.
Χώρες που επηρεάζονται περισσότερο
Οι χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές πετρελαίου – ιδίως στην Ασία – είναι οι πιο εκτεθειμένες σε τέτοιους κραδασμούς βραχυπρόθεσμα.
Η Ινδία, το Πακιστάν, η Ινδονησία και το Μπαγκλαντές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής και είναι ιδιαίτερα ευάλωτες τόσο σε διακοπές εφοδιασμού όσο και σε αυξήσεις τιμών. Αυτές οι οικονομίες έχουν συνήθως περιορισμένα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου και αντιμετωπίζουν πιέσεις στο εξωτερικό ισοζύγιο όταν αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου.
Η Κίνα, παρά το γεγονός ότι είναι ο μεγαλύτερος πελάτης πετρελαίου του Ιράν, έχει μεγαλύτερη μόνωση λόγω των διαφοροποιημένων προμηθευτών της και των σημαντικών αποθεμάτων της.
To Στενό του Ορμούζ
Ωστόσο, η παρατεταμένη αστάθεια στον Περσικό Κόλπο θα αύξανε το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης ακόμη και για τα κινεζικά διυλιστήρια, ειδικά εάν το Στενό του Ορμούζ γίνει αμφισβητούμενη ζώνη. Το στενό, μεταξύ του Περσικού Κόλπου και του Κόλπου του Ομάν, παρέχει τη μόνη θαλάσσια πρόσβαση από τον Περσικό Κόλπο στον ανοιχτό ωκεανό.
Σε ένα ακραίο σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να διαταράξει την προμήθεια εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου την ημέρα εάν στοχεύσει υποδομές ή ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ.
Το στενό είναι μία από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές οδούς στον κόσμο, καθώς περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται από αυτό.
Ανά πάσα στιγμή, υπάρχουν αρκετές δεκάδες δεξαμενόπλοια καθ’ οδόν προς το Στενό του Ορμούζ ή εξέρχονται από αυτό, καθώς οι μεγάλοι παραγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή και οι πελάτες τους μεταφέρουν ενέργεια από την περιοχή.
Οριοθετημένο βόρεια από το Ιράν και νότια από το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), το Στενό του Ορμούζ συνδέει τον Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα.
«Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι μια πολύ αρχική αντίδραση στην ανάληψη κινδύνου. Αλλά μέσα στις επόμενες μία ή δύο ημέρες, η αγορά θα πρέπει να λάβει υπόψη πού θα μπορούσε να κλιμακωθεί αυτό», δήλωσε ο Saul Kavonic, επικεφαλής ενεργειακής έρευνας στην MST Financial.
Σχετικά με το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars
Το Ισραήλ βομβάρδισε το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο στο Ιράν. Το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, που βρίσκεται στην ανοιχτή θάλασσα της επαρχίας Μπουσέρ του Ιράν και μοιράζεται με το Κατάρ (το οποίο αποκαλεί το τμήμα του Βόρειο Κοίτασμα), είναι το μεγαλύτερο απόθεμα φυσικού αερίου στον κόσμο. Παρέχει σχεδόν τα δύο τρίτα (περίπου το 66%) του εγχώριου φυσικού αερίου του Ιράν, το οποίο είναι απαραίτητο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, θέρμανσης και πετροχημικών.
Το Ιράν είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός φυσικού αερίου στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, παράγοντας περίπου 275 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως, περίπου το 6,5% της παγκόσμιας παραγωγής.
Λόγω των διεθνών κυρώσεων, το μεγαλύτερο μέρος αυτού του φυσικού αερίου καταναλώνεται εγχώρια, αν και ένα μέρος εξάγεται σε χώρες όπως το Ιράκ.
Το Κατάρ, με τη βοήθεια παγκόσμιων εταιρειών ενέργειας όπως η Shell και η ExxonMobil, εξάγει 77 εκατομμύρια τόνους υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) κάθε χρόνο από το ίδιο κοίτασμα στην Ευρώπη και την Ασία.
Νέο Μέτωπο σε μια Επικίνδυνη Σύγκρουση
Μέχρι τώρα, οι ισραηλινές επιθέσεις επικεντρώνονταν στα στρατιωτικά και πυρηνικά περιουσιακά στοιχεία του Ιράν. Ωστόσο, η στόχευση ενεργειακών υποδομών όπως το South Pars ξεπερνά μια κόκκινη γραμμή, σηματοδοτώντας ότι πλέον βρίσκεται σε εξέλιξη οικονομικός πόλεμος.
«Αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική επίθεση σε υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου από την εποχή του Abqaiq», δήλωσε ο Jorge Leon, αναλυτής της Rystad Energy, αναφερόμενος στην επίθεση του 2019 σε εγκαταστάσεις πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας που συγκλόνισε τις παγκόσμιες αγορές, σύμφωνα με το Bloomberg .
Απειλή για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό
Το South Pars είναι ένα κοινό κοίτασμα με το Κατάρ, το οποίο είναι ένας σημαντικός παγκόσμιος προμηθευτής LNG.
Παγκόσμιος αντίκτυπος
Αν και ο Νότιος Πάρς τροφοδοτεί το Ιράν εγχώρια, η θέση του στον Περσικό Κόλπο, μια βασική παγκόσμια ενεργειακή οδό, τον καθιστά κρίσιμο. Η ισραηλινή επίθεση δείχνει ότι τα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται πλέον στο πεδίο της μάχης, αυξάνοντας τους κινδύνους για τις αγορές πετρελαίου. Οποιαδήποτε κλιμάκωση θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές των καυσίμων και να πυροδοτήσει τον πληθωρισμό, ειδικά σε ενεργειακά εξαρτώμενες περιοχές όπως η Ευρώπη και η Ασία.
Μ.Η.Τ. 242183