Nέες αλλαγές στις εκθέσεις βιωσιμότητας 2025-2026: Πώς η «quick-fix» παρέμβαση δίνει αναπνοή στο πρώτο κύμα εταιρειών υπό CSRD

Από την 1η Ιανουαρίου 2023 η Ευρώπη άνοιξε μια νέα εποχή στην εταιρική διαφάνεια με την εφαρμογή της Οδηγίας CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive). Στόχος της: οι επιχειρήσεις να δημοσιοποιούν εκθέσεις βιωσιμότητας (sustainability reports), ώστε οι επενδυτές, οι καταναλωτές και το ευρύ κοινό να γνωρίζουν τον πραγματικό αντίκτυπο των εταιρικών δράσεων στο περιβάλλον, στην κοινωνία και στη διακυβέρνηση.

Το 2024 αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης. Οι εταιρείες του πρώτου κύματος (μεγάλες εισηγμένες με > 500 εργαζομένους) υπέβαλαν τις πρώτες εκθέσεις τους βάσει των προτύπων ESRS. Όμως η ταχύτητα των απαιτήσεων προκάλεσε ανησυχίες. Επιχειρήσεις σε χώρες-κλειδιά, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, άρχισαν να πιέζουν για απλοποιήσεις, επισημαίνοντας ότι το ρυθμιστικό βάρος μπορεί να πλήξει ανταγωνιστικότητα.

Έτσι, στα τέλη Φεβρουαρίου 2025 ήρθε η πρόταση Omnibus για την απλούστευση του συστήματος CSRD. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αξιοποίησε κατεπείγουσα διαδικασία και, μετά την έγκριση της οδηγίας «stop the clock» τον Απρίλιο, αναβλήθηκαν οι υποχρεώσεις για εταιρείες που θα εντασσόταν στα κύματα 2 και 3.

Αλλά το μεγάλο ζήτημα έμενε: τι θα γινόταν με τις εταιρείες του πρώτου κύματος, οι οποίες ήδη υποβάλλουν εκθέσεις; Αυτές έμειναν έξω από το «stop the clock». Η λύση ήρθε στις 11 Ιουλίου 2025, με την υιοθέτηση του quick-fix, μιας κατ’ εξουσιοδότηση ρύθμισης που δίνει «ανάσα» για το 2025 και 2026.

Quick-fix: ανάσα για τις εκθέσεις του «πρώτου κύματος»

Η πράξη «γρήγορης επιδιόρθωσης» παρέχει σταθερότητα στις υποχρεώσεις των εταιρειών του πρώτου κύματος. Συγκεκριμένα:

• Οι εταιρείες μπορούν να παραλείψουν τις ίδιες πληροφορίες που παραλείπονταν στο 2024, όπως τις εκτιμώμενες οικονομικές επιπτώσεις κινδύνων βιωσιμότητας, και για την περίοδο 2025-2026.

• Τα μεταβατικά μέτρα που ισχύουν για μικρότερες επιχειρήσεις (με έως 750 υπαλλήλους) επεκτείνονται προσωρινά και στις εταιρείες με πάνω από 750 υπαλλήλους του πρώτου κύματος.

• Έτσι, για 2025 και 2026, οι εταιρείες του πρώτου κύματος δεν θα χρειαστεί να προσθέσουν νέο reporting πέρα από ό,τι είχαν στο 2024.

Αυτή η ρύθμιση αντιμετωπίζει το παράδοξο όπου οι εταιρείες που είχαν υποχρεώσεις από το 2024 θα έπρεπε να εφαρμόσουν αυστηρότερα πρότυπα νωρίτερα σε σχέση με τις εταιρείες των επόμενων κυμάτων. Το quick-fix συμβάλλει στη δημιουργία πιο ισότιμων όρων.

Παράλληλα, η Επιτροπή εργάζεται στην ευρύτερη αναθεώρηση των προτύπων ESRS, με στόχο τη μείωση του όγκου των απαιτήσεων, αποσαφήνιση των ασαφειών και καλύτερη συνάφεια με άλλες νομοθεσίες, μια αναθεώρηση που προβλέπεται να ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2026.

Ελλάδα: οι ρυθμίσεις, οι προκλήσεις και το τι πρέπει να κάνουν οι επιχειρήσεις

Στην Ελλάδα, με τον Νόμο 5164/2024 ενσωματώθηκε η CSRD στην εθνική έννομη τάξη, τροποποιώντας διατάξεις των νόμων 4548/2018, 4449/2017 και 3556/2007.

Ο νόμος καθορίζει ότι οι εκθέσεις βιωσιμότητας πρέπει να περιλαμβάνουν δείκτες ESG κατά τα πρότυπα ESRS, και εισάγει την προσέγγιση «Comply or Explain» για την περίπτωση αποκλίσεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη των κυρώσεων: σε περίπτωση ψευδούς γνώμης ή παραβίασης, ο νόμος ορίζει φυλάκιση έως 3 έτη ή χρηματική ποινή 10.000 € έως 100.000 €, ή και τα δύο.

Επιπλέον, για την οικονομική χρήση που ξεκινά το 2024, δόθηκε η δυνατότητα στη διασφάλιση της έκθεσης βιωσιμότητας να γίνεται από τον ίδιο ορκωτό ή ελεγκτική εταιρεία που έχει διοριστεί για τον έλεγχο των οικονομικών καταστάσεων.

Παρά ταύτα, ορισμένα σημεία παραμένουν αμφιλεγόμενα. Ο κλάδος επισημαίνει ότι πρέπει να διευκρινιστεί η απαλλαγή θυγατρικών από solo υποβολές (όταν υπάρχει ενοποιημένη έκθεση) και να ξεκαθαριστούν οι διαδικασίες για τον απολογισμό αποκλίσεων.

Τι πρέπει να κάνουν οι επιχειρήσεις από σήμερα

• Να εξετάσουν προσεκτικά αν ανήκουν στο πρώτο κύμα και αν επωφελούνται από το quick-fix

• Να εντοπίσουν ποιες απαιτήσεις μπορούν νόμιμα να παραλειφθούν για τα έτη 2025-2026

• Να προετοιμαστούν για την προσαρμογή στα αναθεωρημένα πρότυπα ESRS, μόλις ολοκληρωθούν

• Να λάβουν υπόψη το νέο ελληνικό πλαίσιο, τις απαιτήσεις διασφάλισης, δημοσίευσης και τις πιθανές κυρώσεις

• Να παρακολουθούν τις εξελίξεις σε επίπεδο Ε.Ε. και εθνικής νομοθεσίας, καθώς το τοπίο είναι δυναμικό

Η CSRD και οι αντίστοιχες ρυθμίσεις δεν είναι απλώς ένα θέμα συμμόρφωσης· είναι ένας κρίσιμος δείκτης της βιωσιμότητας, της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης προς τους stakeholders, και στην αξία των επιχειρήσεων στην εποχή που η «πράσινη απόδοση» ζυγίζει όλο και πιο πολύ στην αγορά.