Το 2026 κλείνει ο κύκλος του λιγνίτη στην Ελλάδα με την απόσυρση των τελευταίων μονάδων σε Πτολεμαΐδα και Άγιο Δημήτριο

Το 2026 καταγράφεται ως το έτος που κλείνει οριστικά το κεφάλαιο της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα, με τις τελευταίες ενεργές μονάδες να σταματούν τη λειτουργία τους στη Δυτική Μακεδονία. Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΑΚΟΕ, η χώρα έχει εισέλθει στο «τελικό χιλιόμετρο» της απολιγνιτοποίησης, με τον λιγνίτη να κατέχει πλέον μόλις 4% έως 5% στο ενεργειακό μίγμα και με σαφές χρονοδιάγραμμα πλήρους εξόδου έως το τέλος του επόμενου έτους.

Οι ημερομηνίες που σβήνουν τα φουγάρα

Η Πτολεμαΐδα V, ισχύος περίπου 660 MW, το τελευταίο μεγάλο λιγνιτικό έργο της ΔΕΗ, αποσύρεται από τη λιγνιτική λειτουργία μέσα στο 2026. Η μονάδα έχει ήδη δρομολογηθεί να μετατραπεί σε σταθμό φυσικού αερίου ανοικτού κύκλου, με προοπτική αναβάθμισης σε συνδυασμένου κύκλου, ώστε να επιστρέψει στο σύστημα από το 2027 και μετά, αυτή τη φορά χωρίς καύση λιγνίτη.

Την ίδια ώρα, στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, όπου λειτουργούσαν ιστορικά πέντε μονάδες, η αντίστροφη μέτρηση ολοκληρώνεται έως τον Μάιο του 2026. Οι παρατάσεις που είχαν δοθεί τα προηγούμενα χρόνια, κυρίως για την κάλυψη των αναγκών τηλεθέρμανσης της Κοζάνης και για λόγους επάρκειας ισχύος, παύουν να ισχύουν. Από την άνοιξη του 2026 και μετά, ο λιγνίτης δεν θα καίγεται ούτε εκεί.

Από κυρίαρχο καύσιμο σε στατιστικό υπόλειμμα

Η εικόνα της ελληνικής ηλεκτροπαραγωγής έχει αλλάξει δραματικά μέσα σε τρεις δεκαετίες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο λιγνίτης κάλυπτε σχεδόν το 80% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το 2024 είχε ήδη περιοριστεί κοντά στο 4%, ενώ τους πρώτους επτά μήνες του 2025 η λιγνιτική παραγωγή έφτασε μόλις τις 1.739 GWh, καλύπτοντας περίπου το 5,2% της ζήτησης, το χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας.

Την ίδια στιγμή, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας έχουν αναδειχθεί στον βασικό πυλώνα του συστήματος, καλύπτοντας σχεδόν το 46% της κατανάλωσης, ενώ το φυσικό αέριο κινείται κοντά στο 40%, παίζοντας τον ρόλο του καυσίμου βάσης στην περίοδο μετάβασης.

Υγεία, κόστος και η βαριά κληρονομιά του λιγνίτη

Το ΠΑΚΟΕ τονίζει ότι η έξοδος από τον λιγνίτη δεν είναι μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά και ζήτημα δημόσιας υγείας και οικονομικής βιωσιμότητας. Οι λιγνιτικές περιοχές έχουν επί δεκαετίες επιβαρυνθεί με αυξημένα ποσοστά αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων, ενώ το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έχει καταστήσει την παραγωγή από λιγνίτη οικονομικά ασύμφορη. Στην πράξη, ακόμη και αν δεν υπήρχαν οι κλιματικοί στόχοι, η λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή θα είχε οδηγηθεί σε έξοδο λόγω κόστους.

Η επόμενη μέρα στη Δυτική Μακεδονία

Η απολιγνιτοποίηση συνοδεύεται από ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μεταλιγνιτικής μετάβασης. Ήδη μέχρι το τέλος του 2024 είχαν αποκατασταθεί περίπου 79.000 στρέμματα πρώην ορυχείων, ενώ μεγάλες εκτάσεις μεταβιβάζονται στο Δημόσιο για νέες χρήσεις. Στις περιοχές αυτές αναπτύσσονται φωτοβολταϊκά πάρκα, αγροτικές καλλιέργειες, λίμνες και υποδομές αναψυχής, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια για τις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης.

Παράλληλα, όμως, παραμένει ανοιχτό το μεγάλο στοίχημα της απασχόλησης και της πραγματικής οικονομικής διαφοροποίησης. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια της Δίκαιης Μετάβασης δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας, αλλά οι τοπικές κοινωνίες εξακολουθούν να ανησυχούν για το αν οι νέες δραστηριότητες θα μπορέσουν να αντικαταστήσουν το χαμένο παραγωγικό και εισοδηματικό αποτύπωμα του λιγνίτη.

Το 2026 θα σημάνει, τυπικά και ουσιαστικά, το τέλος μιας εποχής που σφράγισε την ενεργειακή και οικονομική ιστορία της χώρας. Με την Πτολεμαΐδα και τον Άγιο Δημήτριο να αποχαιρετούν το καφέ κάρβουνο, η Ελλάδα περνά σε ένα νέο ενεργειακό κεφάλαιο, όπου ο λιγνίτης θα ανήκει οριστικά στο παρελθόν.

Διαβάστε επίσης: Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση: 186,7 εκατ. ευρώ για τη μετά-λιγνίτη εποχή σε Δυτική Μακεδονία και Πελοπόννησο