Οι ΗΠΑ «στήνουν» την ενεργειακή Πύλη της Ανατολικής Μεσογείου: Το νομοσχέδιο που βάζει Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και Αίγυπτο στο νέο παιχνίδι

Με μια κίνηση που ξεπερνά την κλασική διπλωματική ρητορική και πατά καθαρά πάνω στη γεωοικονομία της ενέργειας, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να δώσει θεσμικό «σκελετό» στον ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως νέας πηγής και νέου κόμβου τροφοδοσίας της Ευρώπης. Το νομοσχέδιο του Κογκρέσου με τίτλο “Eastern Mediterranean Gateway Act” (HR 3307) δεν περιορίζεται σε διακηρύξεις. Επιχειρεί να χαράξει γραμμές ισχύος, να ορίσει στρατηγικούς εταίρους και να «κουμπώσει» ενεργειακά και μεταφορικά projects πάνω στο μεγάλο αφήγημα του IMEC, του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης.

Το κείμενο του νομοσχεδίου παρουσιάζει ως βασική επιδίωξη την υποστήριξη της Ανατολικής Μεσογείου ως στρατηγικής πύλης στον IMEC, έναν διάδρομο που ανακοινώθηκε στην G20 του 2023 με στήριξη των G7, ως εναλλακτική στις κινεζικές υποδομές του Belt and Road. Με άλλα λόγια, η ενέργεια μπαίνει στο επίκεντρο ενός πολύ μεγαλύτερου ανταγωνισμού: του ποιος ελέγχει τις ροές, τις διαδρομές, τα δίκτυα και τελικά την πολιτική επιρροή.

Οι «4» στρατηγικοί εταίροι των ΗΠΑ: Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος

Η πιο ουσιαστική διάσταση του νομοσχεδίου είναι ότι ονοματίζει ξεκάθαρα τις χώρες που θεωρούνται κρίσιμοι «πυλώνες» για το αμερικανικό σχέδιο. Ως “Eastern Mediterranean countries” ορίζονται η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ, οι τέσσερις χώρες που συνθέτουν το γεωπολιτικό τόξο της ενεργειακής ασφάλειας στην περιοχή.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο νομοσχέδιο γίνεται ειδική αναφορά στο σχήμα “3+1” (Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ + ΗΠΑ), το οποίο παρουσιάζεται ως υποδομή διπλωματικής και ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η σημασία πρωτοβουλιών όπως το East Mediterranean Gas Forum και η προώθηση αμυντικής συνεργασίας, ασφάλειας και προστασίας κρίσιμων υποδομών, αποτυπώνοντας ότι η ενέργεια αντιμετωπίζεται πλέον ως παράμετρος εθνικής ασφάλειας.

Τα ενεργειακά έργα που «φωτογραφίζει» το Κογκρέσο και ο ρόλος της Ελλάδας ως κόμβος

Η Ουάσιγκτον δεν αρκείται στο “big picture”. Στις διαπιστώσεις του νομοσχεδίου καταγράφονται συγκεκριμένα ενεργειακά έργα ως κρίσιμες υποδομές για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και ως «ραχοκοκαλιά» για τη σύνδεση Ινδίας, Κόλπου και Ευρώπης μέσω της Ανατολικής Μεσογείου. Εκεί περιλαμβάνονται ο Great Sea Interconnector, το έργο GREGY, ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας και οι τερματικοί LNG στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε αυτό το κάδρο η Ελλάδα προβάλλει όχι απλώς ως χώρα-πελάτης ενέργειας, αλλά ως υποδομή. Ως πλατφόρμα μεταφοράς, μετασχηματισμού και επανεξαγωγής, τόσο στην ηλεκτρική ενέργεια όσο και στο φυσικό αέριο. Κι αυτό είναι καθοριστικό: όταν μια χώρα περνά από την κατανάλωση στη διαμετακόμιση, μετατρέπεται αυτόματα σε γεωπολιτικό asset.

LNG: Η μεγάλη πίεση των ΗΠΑ και ο στόχος αντικατάστασης του ρωσικού αερίου

Το υπόβαθρο όλων αυτών είναι προφανές, ακόμη κι όταν δεν λέγεται ευθέως: η Ευρώπη προσπαθεί να κλείσει οριστικά το κεφάλαιο του ρωσικού φυσικού αερίου, ενώ οι ΗΠΑ επιδιώκουν να καλύψουν το κενό με το δικό τους LNG. Η στρατηγική αυτή δεν είναι μόνο εμπορική, είναι και πολιτική: μεταφέρει την εξάρτηση της Ευρώπης από την Ανατολή προς τη Δύση και εγκαθιστά νέο ενεργειακό κανόνα.

Η Ανατολική Μεσόγειος σε αυτό το σενάριο γίνεται το “gateway” που επιτρέπει να συνδεθεί το αμερικανικό LNG, οι νέοι διαδρομοι, οι τερματικοί και οι αγωγοί, με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ο ρόλος του Κάθετου Διαδρόμου και της ελληνικής πύλης προς Βαλκάνια–Ουκρανία αποκτά έτσι ειδικό βάρος, καθώς εκεί κρίνονται οι πραγματικές ποσότητες και το αν η στρατηγική θα γίνει πράξη.

Κάθετος Διάδρομος: Γιατί «σκοντάφτει» και γιατί η Ουάσιγκτον επιμένει

Το αμερικανικό ενδιαφέρον για την περιοχή δεν είναι πλέον θεωρητικό, αλλά εξαιρετικά στοχευμένο και αφορά το αν ο Κάθετος Διάδρομος θα λειτουργήσει ως πραγματική υποδομή μεταφοράς LNG προς την ευρύτερη αγορά της Ανατολικής Ευρώπης. Όταν οι δημοπρασίες χωρητικότητας εμφανίζουν χαμηλή ανταπόκριση, το πρόβλημα μετατρέπεται από εμπορικό σε στρατηγικό: γιατί μια αγορά που χρειάζεται αέριο δεν δεσμεύει capacity;

Εδώ συγκρούονται τρία επίπεδα. Πρώτον, το ρυθμιστικό πλαίσιο και το κατά πόσο οι κανόνες επιτρέπουν εύκολες συναλλαγές. Δεύτερον, το ρίσκο τιμών και η αβεβαιότητα για το κόστος σε βάθος χρόνου. Τρίτον, το πολιτικό σκέλος: η Ευρώπη θέλει ασφάλεια, αλλά συχνά κινείται με βραδύτητα σε θεσμικές αποφάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, η επιμονή της Ουάσιγκτον δείχνει ότι το LNG δεν αντιμετωπίζεται ως ένα προϊόν που απλώς «πουλιέται», αλλά ως εργαλείο αναδιαμόρφωσης της ενεργειακής ισχύος.

Chevron και ExxonMobil: Οι υδρογονάνθρακες επιστρέφουν στο τραπέζι

Παράλληλα, ο αμερικανικός παράγοντας δεν περιορίζεται στο LNG. Η ενίσχυση της θέσης των ΗΠΑ στην περιοχή περνά και μέσα από τον έλεγχο πιθανών αποθεμάτων. Η Chevron και η ExxonMobil έχουν ήδη ενεργό ρόλο ή σχέδια επέκτασης σε Ισραήλ, Κύπρο και Αίγυπτο, ενώ η Ελλάδα επιχειρεί να ενταχθεί πιο ουσιαστικά στον χάρτη μέσα από θαλάσσιες παραχωρήσεις στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης.

Η συζήτηση για τα ελληνικά blocks αποκτά νέα δυναμική σε ένα περιβάλλον όπου η Ευρώπη θέλει τροφοδοσία και οι ΗΠΑ θέλουν αρχιτεκτονική ελέγχου. Και αυτό είναι το σημείο-κλειδί: οι έρευνες υδρογονανθράκων δεν είναι μόνο ενεργειακή υπόθεση. Είναι υπόθεση κυριαρχίας, συμμαχιών και γεωπολιτικών ισορροπιών.

Η ουσία του νομοσχεδίου: Η Ανατολική Μεσόγειος ως «κόμβος τριών ηπείρων»

Στο “Eastern Mediterranean Gateway Act” υπάρχει μια φράση που αποτυπώνει την πραγματική φιλοσοφία: η Ανατολική Μεσόγειος παρουσιάζεται ως περιοχή που μπορεί να λειτουργήσει ως πύλη σύνδεσης τριών ηπείρων και ως κεντρικός κόμβος του IMEC.

Με απλά λόγια, οι ΗΠΑ προσπαθούν να μετατρέψουν μια περιοχή παραδοσιακών εντάσεων σε περιοχή θεσμοθετημένης διασύνδεσης, όπου τα έργα ενέργειας, οι αμυντικές συνεργασίες και οι νέοι διάδρομοι μεταφορών δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα, δύσκολα αναστρέψιμη.

Και σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και η Αίγυπτος εμφανίζονται ως ο τετράπτυχος μηχανισμός μέσω του οποίου η Ουάσιγκτον επιχειρεί να «κλειδώσει» το παιχνίδι.

Eastern Mediterranean Gateway Act: Το νομοσχέδιο που στοχεύει στην υποστήριξη του ρόλου των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου ως στρατηγικής πύλης στον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC)

Διαβάστε επίσης: Αμερικανικό LNG μέσω Ελλάδας: Το μήνυμα Γκίλφοϊλ για το ευρωπαϊκό deadline στο ρωσικό αέριο