Το οικονομικό επιτελείο αναμένει επιβεβαίωση νέου δημοσιονομικού χώρου 1,5 δισ.€, ανοίγοντας τον δρόμο ελαφρύνσεων ενόψει ΔΕΘ

Προς ένα νέο πακέτο ελαφρύνσεων, με επίκεντρο κυρίως τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες, προσανατολίζεται το οικονομικό επιτελείο, καθώς αναμένει την επιβεβαίωση ότι δημιουργείται πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος της τάξης του 1,5 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μια εξέλιξη που, αν οριστικοποιηθεί, ανοίγει τον δρόμο για παρεμβάσεις με φορολογικό και εισοδηματικό χαρακτήρα, με χρονικό ορίζοντα ανακοινώσεων τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης και φόντο το πολιτικά φορτισμένο 2026.

Η κυβέρνηση επιλέγει να κινηθεί με προσεκτικά βήματα. Πρώτα η επιβεβαίωση των στοιχείων, μετά η κατάρτιση σεναρίων και, στο τέλος, η επιλογή του μίγματος μέτρων και του χρόνου εφαρμογής. Στο οικονομικό επιτελείο είναι σαφές ότι οι τελικές αποφάσεις δεν θα είναι μόνο λογιστικές αλλά και πολιτικές, καθώς κάθε νέα ελάφρυνση «γράφει» στο δημόσιο πεδίο και επηρεάζει την ατζέντα του επόμενου έτους.

Πλεόνασμα πάνω από 4% του ΑΕΠ και «όπλο» τα έσοδα από φοροδιαφυγή

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται οι ανεπίσημες προβλέψεις που θέλουν το πρωτογενές πλεόνασμα του προηγούμενου έτους να ξεπερνά για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά το 4% του ΑΕΠ, επίπεδο που αντιστοιχεί περίπου σε 10 δισ. ευρώ. Σε αυτό το πλαίσιο, ειδικό βάρος αποκτούν τα πρόσθετα έσοδα από τη φοροδιαφυγή, τα οποία ήδη για το 12μηνο Ιανουαρίου–Δεκεμβρίου έχουν βεβαιωθεί σε 683 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι την ολοκλήρωση του δημοσιονομικού έτους, στο τέλος Φεβρουαρίου, εκτιμάται ότι θα φθάσουν τα 800–900 εκατ. ευρώ.

Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο το ύψος των εσόδων αλλά ο τρόπος που αυτά επηρεάζουν το πλαίσιο των δαπανών. Τα έσοδα από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής λειτουργούν μειωτικά για τις οροφές αύξησης των πρωτογενών δαπανών. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να δημιουργείται πρόσθετο περιθώριο χωρίς να παραβιάζονται οι κανόνες που καθορίζουν την πορεία των δημοσίων οικονομικών.

Ενδεικτική είναι η εμπειρία του 2024, όταν είχε συμφωνηθεί με την Κομισιόν αύξηση δαπανών 2,6%, όμως η υπεραπόδοση εσόδων περίπου 2 δισ. ευρώ από τη μείωση της φοροδιαφυγής οδήγησε τελικά σε εικόνα αντίστροφης κίνησης, με τις δαπάνες να εμφανίζονται μειωμένες κατά 0,2%. Το ίδιο μοντέλο φαίνεται ότι μπορεί να επαναληφθεί, με τα φετινά δεδομένα να «χτίζουν» νέο χώρο της τάξης των 900 εκατ. έως 1 δισ. ευρώ.

Νέος χώρος έως 2 δισ. ευρώ, αλλά όχι όλος διαθέσιμος για μέτρα

Οι εκτιμήσεις εντός του ΥΠΕΘΟ αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο, μέχρι το τέλος Απριλίου, να δημιουργηθεί νέος δημοσιονομικός χώρος που να πλησιάζει τα 1,8 έως 2 δισ. ευρώ, ως αποτέλεσμα όχι μόνο της υπεραπόδοσης από φοροδιαφυγή αλλά και της υπέρβασης των τακτικών εσόδων.

Ωστόσο, εδώ μπαίνει ένας σαφής «κόφτης»: δεν θα μπορεί να αξιοποιηθεί ολόκληρο το ποσό για νέα μέτρα. Αυτό συμβαίνει γιατί μεγάλο μέρος της υπέρβασης προέρχεται από έσοδα που σχετίζονται με τη φοροδιαφυγή, τα οποία επηρεάζουν διαφορετικά το πλαίσιο δαπανών. Έτσι, το καθαρό ποσό που θα μπορούσε ρεαλιστικά να διατεθεί για ελαφρύνσεις εκτιμάται περίπου στο 1 δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ένα τμήμα του υψηλότερου πρωτογενούς πλεονάσματος αποδίδεται και σε συγκράτηση δαπανών, όχι όμως στον στενό πυρήνα του κρατικού Προϋπολογισμού, αλλά στους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. Καλύτερα του αναμενομένου αποτελέσματα σε αυτούς τους φορείς εκτιμάται ότι μπορούν να προσθέσουν έμμεσα επιπλέον δημοσιονομικό χώρο περίπου 500 εκατ. ευρώ.

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η κυβέρνηση φαίνεται να μπαίνει σε ένα παράθυρο αποφάσεων, όπου τα ταμειακά δεδομένα ενισχύουν τη δυνατότητα πολιτικών παρεμβάσεων, αρκεί να «κουμπώσουν» σωστά με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και τη συνολική στρατηγική.

ΔΕΘ 2026: Στο επίκεντρο οι επιχειρήσεις

Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι η φετινή ΔΕΘ αναμένεται να έχει ως κεντρικό άξονα τις φορολογικές ελαφρύνσεις για τις επιχειρήσεις. Το οικονομικό επιτελείο φαίνεται να εξετάζει ένα πακέτο που θα αυξάνει ρευστότητα και θα μειώνει φορολογικά βάρη, με στόχο να βελτιωθεί η λειτουργία κυρίως των μικρομεσαίων.

Παράλληλα, στο τραπέζι παραμένουν και εισοδηματικές παρεμβάσεις που δεν υλοποιήθηκαν στο προηγούμενο πακέτο λόγω περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου. Η φιλοσοφία που διαμορφώνεται είναι ότι η κυβέρνηση θέλει να κρατήσει διαθέσιμη μια «δεύτερη γραμμή» κοινωνικών ενισχύσεων, ώστε το τελικό πακέτο να έχει μεγαλύτερη κοινωνική διείσδυση, ειδικά αν οι πολιτικές εξελίξεις επιταχύνουν αποφάσεις.

Οι φοροελαφρύνσεις που εξετάζονται

Σε επίπεδο μέτρων για επιχειρήσεις, το πιο ισχυρό σήμα αφορά την προοπτική πλήρους κατάργησης του τέλους επιτηδεύματος και για τα νομικά πρόσωπα. Πρόκειται για μια πάγια επιβάρυνση που επιβάλλεται ανεξαρτήτως κερδοφορίας και θεωρείται «κόκκινο πανί» ειδικά για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Εξίσου ψηλά στις προτεραιότητες φέρεται να βρίσκεται η μείωση της προκαταβολής φόρου, η οποία σήμερα φθάνει στο 80% του φόρου του επόμενου έτους. Η συγκεκριμένη προκαταβολή επηρεάζει αρνητικά τη ρευστότητα, ειδικά σε επιχειρήσεις με ασταθή κύκλο εργασιών ή αυξημένο κόστος.

Παράλληλα, εξετάζεται αύξηση του ακατάσχετου περιθωρίου στον επαγγελματικό λογαριασμό. Το μέτρο θεωρείται εργαλείο στήριξης της λειτουργίας επιχειρήσεων και ελεύθερων επαγγελματιών, καθώς επιτρέπει να παραμένει διαθέσιμο μέρος των εσόδων για κάλυψη βασικών αναγκών ακόμη και σε περίπτωση οφειλών προς το Δημόσιο ή τα ασφαλιστικά ταμεία.

Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη η αλλαγή στον τρόπο φορολόγησης των νομικών προσώπων σε επίπεδο ομίλου εταιρειών, σε μια προσπάθεια να υιοθετηθεί ένα πιο αποδοτικό σύστημα. Η Ελλάδα δεν διαθέτει ακόμη καθεστώς ενδοομιλικής φορολόγησης όπως πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ εφαρμόζει εδώ και χρόνια κανόνες τεκμηρίωσης ενδοομιλικών συναλλαγών βάσει των κατευθυντήριων οδηγιών του ΟΟΣΑ για τις τιμές μεταβίβασης.

Τα σενάρια για εισοδηματικές ενισχύσεις: Επίδομα συνταξιούχων, τεκμαρτό και ΟΠΕΚΑ

Παρότι η έμφαση φαίνεται να πέφτει στις επιχειρήσεις, υπό εξέταση παραμένουν και σενάρια εισοδηματικών ενισχύσεων.

Μεταξύ αυτών, συζητείται ενδεχόμενη αύξηση του μόνιμου επιδόματος των 250 ευρώ που έχει ανακοινωθεί για συνταξιούχους άνω των 65 ετών με εισοδηματικά κριτήρια, αλλά και το ενδεχόμενο διεύρυνσης των δικαιούχων. Το υφιστάμενο σχήμα αφήνει εκτός περίπου 1 εκατομμύριο συνταξιούχους, κάτι που έχει προκαλέσει αντιδράσεις και ασκεί πίεση για διορθώσεις.

Επιπλέον, προετοιμάζονται αλλαγές ώστε να γίνει πιο δίκαιη η τεκμαρτή φορολόγηση των μη μισθωτών, η οποία –σύμφωνα με τις προβλέψεις– θα διατηρηθεί και το 2026. Ήδη έχει δρομολογηθεί μείωση κατά 50% του τεκμαρτού εισοδήματος για μη μισθωτούς σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους, ωστόσο οι επαγγελματικοί φορείς ζητούν περαιτέρω παρεμβάσεις.

Τέλος, επανέρχεται στο τραπέζι το ενδεχόμενο αυξήσεων στα επιδόματα του ΟΠΕΚΑ, θέμα που είχε προαναγγελθεί αλλά «πάγωσε» λόγω του κόστους άλλων μεταρρυθμίσεων. Με δεδομένο ότι έχει τεθεί επανειλημμένα, είναι πιθανό να ανοίξει ξανά μόλις υπάρξουν οριστικά στοιχεία για το κλείσιμο του 2025.

Πότε ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις με Βρυξέλλες

Οι συζητήσεις αναμένεται να ξεκινήσουν ουσιαστικά στο τέλος Φεβρουαρίου, όταν θα οριστικοποιηθούν τα δημοσιονομικά στοιχεία του προηγούμενου έτους. Τότε το οικονομικό επιτελείο θα έχει τη δυνατότητα να προσεγγίσει τις Βρυξέλλες και να ανοίξει τον κύκλο διαπραγματεύσεων, ώστε να «κλειδώσει» το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν οι ελαφρύνσεις.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι το πακέτο δεν θα είναι απλώς μια λίστα μέτρων, αλλά μια πολιτική και οικονομική επιλογή που θα στηριχθεί στις επιδόσεις του προϋπολογισμού, στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής και στη δυνατότητα της κυβέρνησης να μετατρέψει τον δημοσιονομικό χώρο σε στοχευμένη ανακούφιση για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.