Όταν οι εισφορές δεν μεταφράζονται σε συντάξεις: Αναλύοντας την απόδοση της εργασιακής συνέπειας

Ανάλυση της ανταποδοτικότητας και των επιπτώσεων των μεταρρυθμίσεων του 2016 στο ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα

Παρά το αυξημένο χρονικό διάστημα ασφάλισης και τις υψηλότερες εισφορές, η ελληνική κοινωνική ασφάλιση δεν αποδίδει αναλογικά υψηλότερες συντάξεις. Το φαινόμενο αυτό, που παρατηρείται μετά τις μεταρρυθμίσεις του 2016, δημιουργεί διαστρεβλωμένα κίνητρα: οι ασφαλισμένοι με περιορισμένη εισφοροδοτική συμμετοχή ενδεχομένως «ευνοούνται», ενώ η συνέπεια και η μακροχρόνια ασφάλιση παράγουν περιορισμένα οικονομικά οφέλη.

Η σύγχρονη δομή του συστήματος χαρακτηρίζεται από:

• Υπερίσχυση της εθνικής σύνταξης έναντι της ανταποδοτικής, με αποτέλεσμα περιορισμένες διαφοροποιήσεις ανάλογα με τα έτη ασφάλισης.
• Σταδιακή υποχώρηση της ανταποδοτικότητας, γεγονός που περιορίζει τα κίνητρα για συνεχή εργασία και αυξημένες εισφορές.
• Μικρή αύξηση της σύνταξης για επιπλέον έτη εργασίας, που μειώνει την οικονομική απόδοση της παραμονής στο σύστημα.

Η εθνική σύνταξη έχει διαμορφωθεί πλέον σε 446 ευρώ για 20 χρόνια ασφάλισης και σε 401 ευρώ για 15 χρόνια ασφάλισης, ενώ η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τα έτη ασφάλισης και τις μέσες αποδοχές από το 2002 έως την ημερομηνία συνταξιοδότησης. Ωστόσο, τα ποσά παραμένουν περιορισμένα, με αποτέλεσμα τη χαμηλή τελική σύνταξη.

Παραδείγματα αποτύπωσης της ανταποδοτικότητας

Παράδειγμα 1 – Μισθωτός (ΙΚΑ)

25 έτη ασφάλισης, μέσες αποδοχές 1.150€, ηλικία 67 ετών:

Εθνική: 446€

Ανταποδοτική: 236€

Σύνολο: 682€

35 έτη ασφάλισης:

Εθνική: 446€

Ανταποδοτική: 425€

Σύνολο: 871€

Διαφορά για 10 επιπλέον έτη ασφάλισης: 189€ – αναλογικά μικρή απόδοση επιπλέον εργασίας.

Παράδειγμα 2 – Ελεύθερος επαγγελματίας (πρώην ΟΑΕΕ)

35 έτη ασφάλισης, ηλικία 67 ετών, εισφορές μετά 2017 στο ελάχιστο (186€/μήνα):

Εθνική: 446€

Ανταποδοτική: 454€

Σύνολο: 900€

Αν συνέχιζε τις προγενέστερες υψηλότερες εισφορές:

Ανταποδοτική: 536€

Σύνολο: 972€

Οικονομική απόδοση αυξημένων εισφορών: μόλις 82€ μηνιαίως, γεγονός που αποθαρρύνει την υψηλή εισφοροδοτική συμμετοχή.

Παράδειγμα 3 – Μισθωτός με 40 έτη ασφάλισης

Ηλικία 62 ετών, μέσες αποδοχές 1.600€:

Σύνταξη στα 62: κύρια 1.248€, επικουρική 281€

Σύνταξη στα 67: κύρια 1.288€, επικουρική 312€

Απόδοση συνέχισης εργασίας 5 ετών: περιορισμένη, με σημαντική απώλεια σε σχέση με φόρους και παρακρατήσεις, υπογραμμίζοντας την έλλειψη κινήτρων.

Συνολικά, περίπου το 50% των συνταξιοδοτικών δαπανών (31 δισ. €) καλύπτεται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό. Η ενίσχυση της αυτοχρηματοδότησης του συστήματος απαιτεί ανασχεδιασμό της δομής των συντάξεων, με σαφή σύνδεση εισφορών – παροχών, ώστε να αναγνωρίζεται η πραγματική συνεισφορά του ασφαλισμένου και να ενισχύεται η ανταποδοτικότητα.