Τα στοιχεία του Economist για φόρους και αναδιανομή – Τι δείχνουν τα δεδομένα στις χώρες της G7

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την πραγματική επιβάρυνση του 1% και του 0,01% στις ανεπτυγμένες οικονομίες

Οι πλούσιοι δεν φορολογούνται;

Το δημοφιλές αφήγημα λέει ότι οι κυβερνήσεις τους χαρίζονται. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του The Economist, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: τα φορολογικά συστήματα των ανεπτυγμένων οικονομιών είναι σήμερα πιο προοδευτικά απ’ ό,τι πριν από τρεις δεκαετίες.

Η ανισότητα στα προ φόρων εισοδήματα έχει οξυνθεί, όμως μετά τους φόρους και τις μεταβιβάσεις, σε πολλές χώρες, έχει περιοριστεί. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν οι πλούσιοι φορολογούνται, αλλά πόσο, ποιοι πραγματικά πληρώνουν και ποιοι τελικά καταφέρνουν να περιορίσουν την επιβάρυνσή τους.

Ισχυρότερη αναδιανομή σε σχέση με το παρελθόν

Όπως αναφέρει το βρετανικό περιοδικό, αν συγκρίνει κανείς την κατανομή εισοδήματος πριν και μετά τους φόρους, διαπιστώνει ότι η αναδιανομή είναι σήμερα ισχυρότερη σε σχέση με τη δεκαετία του 1960.

Στις ΗΠΑ, η αναδιανεμητική επίδραση του συστήματος είναι περίπου διπλάσια σε σχέση με τότε. Στη Βρετανία, στη Γαλλία, στον Καναδά και στην Ιαπωνία, τα φορολογικά και κοινωνικά συστήματα είναι πιο προοδευτικά απ’ ό,τι το 1990. Στον μέσο όρο της G7, ο δείκτης ανισότητας μετά φόρων έχει μειωθεί ελαφρώς τις τελευταίες δεκαετίες, παρά τη διεύρυνση των ανισοτήτων στα προ φόρων εισοδήματα.

Ο «φοροεισπράκτορας», σχολιάζει το περιοδικό, μοιάζει πλέον λιγότερο με τον Σερίφη του Νότιγχαμ και περισσότερο με τον Ρομπέν των Δασών.

Ο μύθος των υψηλών ονομαστικών συντελεστών

Το κυρίαρχο αφήγημα θέλει τη «νεοφιλελεύθερη εποχή» να έχει αποδυναμώσει τη φορολόγηση των πλουσίων. Πράγματι, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 οι ανώτατοι οριακοί συντελεστές έφταναν ακόμη και το 90%.

Ωστόσο, οι πραγματικοί – αποτελεσματικοί – συντελεστές ήταν σημαντικά χαμηλότεροι. Στις ΗΠΑ της δεκαετίας του 1960, το ανώτατο 1% κατέβαλλε στην πράξη περίπου 14%-20%.

Σήμερα, η φοροαποφυγή είναι δυσκολότερη και οι πραγματικοί συντελεστές έχουν αυξηθεί. Στη Βρετανία το 1% πληρώνει σχεδόν 40% πραγματικό φόρο εισοδήματος, στον Καναδά περίπου 39%, ενώ στις ΗΠΑ ο μέσος ομοσπονδιακός συντελεστής για το 1% φθάνει το 27,6%, κοντά στο ιστορικό υψηλό.

Με άλλα λόγια, το σύστημα έγινε λιγότερο εντυπωσιακό στις ονομαστικές του κλίμακες, αλλά πιο αποτελεσματικό στην είσπραξη.

Οι πραγματικά υπερπλούσιοι και το «0,01%»

Η εικόνα διαφοροποιείται όταν η ανάλυση μεταφέρεται από το 1% στο 0,1% ή ακόμη και στο 0,01%. Οι πολυδισεκατομμυριούχοι αξιοποιούν εργαλεία όπως:

• χαμηλότερη φορολόγηση κεφαλαιακών κερδών
• μετατροπή εισοδήματος σε εταιρικά κέρδη
• δανεισμό έναντι περιουσιακών στοιχείων («buy, borrow, die»)

Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι οι υπερπλούσιοι ενδέχεται, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να πληρώνουν χαμηλότερους αποτελεσματικούς συντελεστές από τους «απλώς πολύ εύπορους». Άλλες μελέτες, ωστόσο, καταλήγουν ότι εάν συνυπολογιστούν όλοι οι φόροι – εισοδήματος, εταιρικών κερδών και κληρονομιών – το κορυφαίο 0,01% στις ΗΠΑ μπορεί να καταβάλλει συνολικά έως και 50% του εισοδήματός του.

Η σχετική βιβλιογραφία παραμένει διχασμένη.

Η δημοσιονομική εξάρτηση από το 1%

Εκεί όπου η εικόνα είναι σαφής αφορά τη συμβολή των υψηλών εισοδημάτων στα κρατικά έσοδα.

Σύμφωνα με το περιοδικό:

• Στη Βρετανία το 1% πληρώνει σχεδόν το 27% του φόρου εισοδήματος.
• Στις ΗΠΑ το 1% πληρώνει περίπου το 40%.
• Στη Νότια Κορέα το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει επίσης το 40%.

Τα κράτη έχουν καταστεί δημοσιονομικά εξαρτημένα από μια σχετικά μικρή ομάδα φορολογουμένων.

Πού κατευθύνονται τα έσοδα

Η αυξημένη φορολόγηση των υψηλών εισοδημάτων δεν περιορίζεται σε επιδόματα φτώχειας. Τα έσοδα χρηματοδοτούν:

• χαμηλότερους φόρους για τα μεσαία και χαμηλά στρώματα
• διεύρυνση κοινωνικών μεταβιβάσεων
• αυξήσεις συντάξεων
• επιδοτήσεις υγείας

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι κοινωνικές μεταβιβάσεις αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 22% του ΑΕΠ, έναντι 17% τη δεκαετία του 1990. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια λαμβάνουν σε παροχές ποσά ίσα ή και μεγαλύτερα από το αρχικό τους εισόδημα.

Έχουν όρια οι αυξήσεις φόρων στους πλούσιους;

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η περαιτέρω αύξηση της φορολόγησης των πλουσίων μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγική. Υπάρχουν ενδείξεις μετακίνησης εύπορων φορολογουμένων σε ορισμένες περιοχές, όπως η Καλιφόρνια ή η Βρετανία.

Παράλληλα, εντείνεται η πολιτική πίεση για φόρους πλούτου και υψηλότερους συντελεστές. Οικονομολόγοι όπως ο Thomas Piketty και ο Emmanuel Saez εκτιμούν ότι ο «βέλτιστος» ανώτατος συντελεστής θα μπορούσε να υπερβαίνει το 80%.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι υφιστάμενοι υψηλοί συντελεστές έχουν αποθαρρύνει ουσιαστικά την εργασία ή την παραγωγικότητα των πολύ πλούσιων.

Το τελικό συμπέρασμα

Η αντίληψη ότι οι πλούσιοι «δεν πληρώνουν» δεν επιβεβαιώνεται πλήρως από τα διαθέσιμα στοιχεία. Τα φορολογικά συστήματα εμφανίζονται σήμερα πιο προοδευτικά απ’ όσο συχνά πιστεύεται. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν «παράθυρα» για τους υπερπλούσιους ή ότι η επιβάρυνση κατανέμεται ομοιόμορφα.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν πρέπει να φορολογούνται οι πλούσιοι. Είναι αν τα κράτη μπορούν να συνεχίσουν να στηρίζονται τόσο έντονα σε αυτούς, χωρίς να διακινδυνεύσουν επενδύσεις, κινητικότητα κεφαλαίων και πολιτική σταθερότητα.