Το μερίδιο των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο ελληνικό λιανεμπόριο έπεσε από 82% σε 65% μέσα σε δέκα χρόνια, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ

Η εικόνα του ελληνικού λιανεμπορίου αλλάζει με ταχύτητα και βάθος που δεν έχει προηγούμενο. Μέσα σε δέκα χρόνια, το μερίδιο των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στο λιανεμπόριο υποχώρησε από το 82% στο 65%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη απώλεια σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για μια μεταβολή που δεν είναι απλώς στατιστική, αλλά αποτυπώνει μια δομική αναδιάρθρωση της αγοράς, με νικητές τις μεγάλες αλυσίδες και χαμένους χιλιάδες μικρούς εμπόρους.

Τα στοιχεία προκύπτουν από πρόσφατη έκθεση του Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, η οποία εξετάζει πώς η ψηφιοποίηση, η πράσινη μετάβαση και οι δεξιότητες αναδιαμορφώνουν το τοπικό εμπόριο στις ευρωπαϊκές πόλεις. Για την Ελλάδα, τα συμπεράσματα είναι ιδιαίτερα αιχμηρά: η δεκαετία 2013-2023 συνδύασε την οικονομική κρίση, την πανδημία και τη ραγδαία άνοδο των μεγάλων λιανεμπορικών σχημάτων, συμπιέζοντας τον χώρο των μικρομεσαίων όσο σε καμία άλλη χώρα της Ε.Ε.

Από τα «λουκέτα» στην απώλεια ισχύος

Καθοριστικό ρόλο στη συρρίκνωση του μεριδίου έπαιξαν τα μαζικά «λουκέτα» της προηγούμενης δεκαετίας. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις λιανεμπορίου στην Ελλάδα είναι σήμερα λιγότερες κατά περίπου 12% σε σχέση με το 2013, γεγονός που αποδυνάμωσε τη συνολική παρουσία τους στην αγορά. Ωστόσο, η εικόνα δεν εξαντλείται στον αριθμό των επιχειρήσεων. Ακόμη και όσες επιβίωσαν, βρέθηκαν να ανταγωνίζονται σε ένα περιβάλλον όπου το μέγεθος, η διαπραγματευτική ισχύς και η πρόσβαση στην τεχνολογία παίζουν πλέον καθοριστικό ρόλο.

Η τάση δεν είναι αποκλειστικά ελληνική. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μερίδιο των μικρομεσαίων στο λιανεμπόριο μειώθηκε από το 57% στο 50% την ίδια περίοδο. Ωστόσο, η ελληνική αγορά ξεχωρίζει αρνητικά, καθώς οι απώλειες ήταν σχεδόν τριπλάσιες από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Εξαίρεση στον ευρωπαϊκό χάρτη αποτέλεσαν μόνο η Ιρλανδία και η Σλοβενία, όπου το μερίδιο των ΜμΕ ενισχύθηκε.

Μεγαλύτερος τζίρος, μικρότερο μερίδιο

Το παράδοξο, όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ, είναι ότι σε απόλυτους αριθμούς ο κύκλος εργασιών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αυξήθηκε μέσα στη δεκαετία. Η συνολική πίτα μεγάλωσε, αλλά το μεγαλύτερο κομμάτι της κατέληξε στις μεγάλες λιανεμπορικές αλυσίδες, εγχώριες και πολυεθνικές. Η συγκέντρωση είναι ιδιαίτερα εμφανής στο λιανεμπόριο τροφίμων, όπου τα σούπερ μάρκετ και οι εκπτωτικές αλυσίδες έχουν επεκταθεί δυναμικά, αλλά και στο ηλεκτρονικό εμπόριο, το οποίο κυριαρχείται από μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες.

Αντίστοιχη, αν και ηπιότερη, εικόνα καταγράφεται και στο χονδρεμπόριο. Στην Ελλάδα, το μερίδιο των μικρομεσαίων επιχειρήσεων υποχώρησε στο 90% το 2023 από 95% το 2013, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση η πτώση ήταν εντονότερη, με το ποσοστό να διαμορφώνεται στο 73% από 81%.

Η συγκέντρωση της αγοράς αποτυπώθηκε και στην απασχόληση. Παρότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να απασχολούν το 75% των εργαζομένων στο ελληνικό λιανεμπόριο, το ποσοστό αυτό ήταν περίπου 85% πριν από δέκα χρόνια. Οι μεγάλες αλυσίδες δεν ενίσχυσαν μόνο το μερίδιο αγοράς τους, αλλά και το αποτύπωμά τους στην αγορά εργασίας.

Το ψηφιακό χάσμα ως διαρθρωτικό εμπόδιο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το χαμηλό επίπεδο ψηφιακής ενσωμάτωσης των ελληνικών λιανεμπορικών ΜμΕ. Σύμφωνα με την έκθεση, μόλις το 41% αξιοποιεί βασικά ψηφιακά εργαλεία, ποσοστό που κατατάσσει την Ελλάδα στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης. Η σύγκριση με χώρες όπως η Φινλανδία, όπου το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 90%, αναδεικνύει ένα βαθύ χάσμα που δυσκολεύει τον εκσυγχρονισμό και περιορίζει την ανταγωνιστικότητα των μικρών επιχειρήσεων.

Το συμπέρασμα του ΟΟΣΑ είναι σαφές: χωρίς στοχευμένες παρεμβάσεις σε ψηφιακές δεξιότητες, πράσινες επενδύσεις και προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού, το μερίδιο του μικρού εμπορίου κινδυνεύει να συρρικνωθεί περαιτέρω. Η δεκαετία που πέρασε δεν ήταν απλώς μια περίοδος κρίσεων, αλλά ένα σημείο καμπής που επαναχάραξε τους κανόνες του παιχνιδιού στο ελληνικό λιανεμπόριο.

Διαβάστε επίσης: Ρευστότητα τώρα: Πώς σχεδιάζει η κυβέρνηση να ελαφρύνει τις μικρομεσαίες