Η Τουρκία επαναφέρει σταδιακά τη στρατηγική της έντασης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αξιοποιώντας τη ρευστότητα που επικρατεί στο διεθνές περιβάλλον και τις εξελίξεις από τη Μέση Ανατολή έως την Ουκρανία.
Με νέες NAVTEX, αυξημένες παραβιάσεις, στρατιωτικές ασκήσεις μεγάλης κλίμακας και τη συζήτηση για νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», η Άγκυρα δείχνει αποφασισμένη να διευρύνει το πεδίο των διεκδικήσεών της, δημιουργώντας συνθήκες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα δύσκολο και απρόβλεπτο καλοκαίρι για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, από τα Στενά του Ορμούζ έως την Ουκρανία, δημιουργούν ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο η Άγκυρα φαίνεται διατεθειμένη να αξιοποιήσει, εγκαταλείποντας σταδιακά την πολιτική των «ήρεμων νερών» και επιστρέφοντας σε μία πιο επιθετική στρατηγική αμφισβήτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Οι δηλώσεις Γκιουλέρ και τα μηνύματα προς Αθήνα και Ουάσιγκτον
Οι πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, από την Αδριανούπολη, οι οποίες προκάλεσαν άμεση απάντηση από το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας, θεωρούνται ενδεικτικές των προθέσεων της Άγκυρας να διατηρήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η Τουρκία ακολουθεί τη γνωστή τακτική της «δοκιμής αντιδράσεων», τόσο από την Ελλάδα όσο και από τους διεθνείς παράγοντες. Δεν πέρασε απαρατήρητο το γεγονός ότι σχεδόν ταυτόχρονα με τις τουρκικές δηλώσεις, η πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, υπογράμμισε από την Αλεξανδρούπολη ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμείνουν σταθερός σύμμαχος της Ελλάδας».
Η στρατηγική της Άγκυρας και η επιδίωξη γεωπολιτικών ανταλλαγμάτων
Σύμφωνα με διπλωματικές και αμυντικές εκτιμήσεις, η Άγκυρα επιχειρεί να διαμορφώσει μία άτυπη αλλά παρατεταμένη διαπραγμάτευση για τον ρόλο της στην ευρύτερη περιοχή, χρησιμοποιώντας την ένταση ως μέσο πίεσης.
Η συγκεκριμένη στρατηγική δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, αλλά απευθύνεται και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση ενόψει των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και της επόμενης ημέρας στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Τεχεράνης.
Παράλληλα, η Άγκυρα επιχειρεί να καθορίσει τα όρια της ισραηλινής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο και να αποτρέψει την περαιτέρω ενίσχυση του άξονα συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Οι νέες επιθέσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά του Μπέντζαμιν Νετανιάχου καταδεικνύουν ότι το Ισραήλ παραμένει κεντρικός παράγοντας στον τουρκικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Οι παράνομες NAVTEX και το νέο κύμα αμφισβήτησης
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έκδοση νέων τουρκικών NAVTEX για περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, την ίδια περίοδο που βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγάλη ναυτική άσκηση «Θαλασσόλυκος».
Παράλληλα, παραμένουν ενεργές δύο NAVTEX μακράς διάρκειας με ισχύ έως το τέλος του 2027. Η πρώτη αμφισβητεί το καθεστώς ελληνικών νησιών, ενώ η δεύτερη προβάλλει τουρκικές διεκδικήσεις σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας στο Αιγαίο.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η διεξαγωγή των ασκήσεων, αλλά η πρακτική της Τουρκίας να εκδίδει NAVTEX μέσω σταθμών που η Ελλάδα θεωρεί αναρμόδιους, αμφισβητώντας εμπράκτως τις ελληνικές αρμοδιότητες σε περιοχές διεθνούς ευθύνης.
Ο διπλός κίνδυνος για την Ελλάδα
Η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού ναυτικών μονάδων στο Αιγαίο αυξάνει τον κίνδυνο ενός ατυχήματος ή ενός ανεξέλεγκτου θερμού επεισοδίου.
Παράλληλα, η Αθήνα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρήσει τη δημιουργία τετελεσμένων σε ζητήματα έρευνας και διάσωσης, αξιοποιώντας πιθανό πραγματικό ή κατασκευασμένο περιστατικό για να εμφανιστεί ως αρμόδια δύναμη σε περιοχές ελληνικής ευθύνης.
Αυξημένες παραβιάσεις και «σκιώδης στόλος» στο Αιγαίο
Σημαντική ανησυχία προκαλεί και η διαρκής αύξηση των παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων από μονάδες του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού και της τουρκικής Ακτοφυλακής.
Ταυτόχρονα, η έντονη παρουσία τουρκικών αλιευτικών σκαφών στο Αιγαίο δημιουργεί συνθήκες ενός άτυπου «σκιώδους στόλου», ενώ καταγράφεται αυξημένος αριθμός διελεύσεων τουρκικών πολεμικών πλοίων μέσω ελληνικών χωρικών υδάτων στο πλαίσιο του δικαιώματος αβλαβούς διέλευσης.
Η ελληνική απάντηση και οι επόμενες κινήσεις
Η Αθήνα διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί τετελεσμένα και παραμένει προσηλωμένη στη θέση ότι η μοναδική διαφορά προς επίλυση με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, αποκλειστικά με βάση το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Στο διπλωματικό πεδίο, η Ελλάδα εξετάζει την ανάδειξη του ζητήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ παράλληλα ενισχύει τα σχήματα συνεργασίας με την Κύπρο και το Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις διατηρούν υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας απέναντι σε οποιαδήποτε πιθανή κλιμάκωση στην περιοχή.
Μ.Η.Τ. 242183