ΟΗΕ: Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν μπορούν να αποκτήσουν τον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν, καθώς οικονομικοί περιορισμοί, η έλλειψη ποιοτικής υγειονομικής περίθαλψης και η ανισότητα των φύλων αποτελούν ορισμένα από τα εμπόδια στις αναπαραγωγικές επιλογές, σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ.
Το Ταμείο Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών (UNFPA) δημοσίευσε την Τρίτη την ετήσια Έκθεση για την Κατάσταση του Παγκόσμιου Πληθυσμού, προειδοποιώντας ότι ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων στερείται την ελευθερία να δημιουργήσει οικογένεια, εξαιτίας του αυξημένου κόστους διαβίωσης, των πολέμων και της έλλειψης κατάλληλων συντρόφων — και όχι λόγω άρνησης της γονεϊκότητας.
Ο πληθυσμός της Κίνας μειώνεται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, εξαιτίας της πτώσης των γεννήσεων.
Περίπου το 40% των ερωτηθέντων ανέφεραν τα οικονομικά εμπόδια — όπως το κόστος ανατροφής των παιδιών, την εργασιακή ανασφάλεια και την ακριβή στέγαση — ως τον κύριο λόγο που έχουν λιγότερα παιδιά απ’ όσα θα επιθυμούσαν, σύμφωνα με την έκθεση, η οποία βασίστηκε σε διαδικτυακή έρευνα που διεξήχθη από τον ΟΗΕ και τη YouGov.
Τα ποσοστά γονιμότητας έχουν μειωθεί κάτω από τις 2,1 γεννήσεις ανά γυναίκα — το όριο που απαιτείται για τη σταθερότητα του πληθυσμού χωρίς μετανάστευση — σε περισσότερες από τις μισές χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα.
Αντίθετα, το προσδόκιμο ζωής συνεχίζει να αυξάνεται σχεδόν σε όλες τις περιοχές του κόσμου, σύμφωνα με την έρευνα, η οποία διεξήχθη σε 14 χώρες που φιλοξενούν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού.
Οι δεξιές εθνικιστικές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ουγγαρίας, αποδίδουν ολοένα και περισσότερο την πτώση των ποσοστών γονιμότητας στην απόρριψη της γονεϊκότητας.
Ωστόσο, η Έκθεση για την Κατάσταση του Παγκόσμιου Πληθυσμού 2025 διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά. Τα ευρήματα δείχνουν πως δεν αντιμετωπίζουμε μια κρίση πτώσης των γεννήσεων, αλλά μια κρίση περιορισμένων αναπαραγωγικών δυνατοτήτων.
Πώς διεξήχθη η μελέτη;
Το UNFPA πραγματοποίησε έρευνα σε 14.000 άτομα από τέσσερις ευρωπαϊκές, τέσσερις ασιατικές, τρεις αφρικανικές και τρεις αμερικανικές χώρες.
Η μελέτη συμπεριέλαβε χώρες με χαμηλό, μεσαίο και υψηλό εισόδημα, καθώς και με ποικίλα ποσοστά γονιμότητας.
Οι χώρες επιλέχθηκαν ώστε να εκπροσωπηθεί ένα ευρύ φάσμα πολιτισμικών πλαισίων, δημογραφικών χαρακτηριστικών και πολιτικών στρατηγικών, όπως εξήγησε η συντάκτρια της έκθεσης, Ρεμπέκα Ζέρζαν.
Η Νότια Κορέα, που συμμετείχε στη μελέτη, έχει το χαμηλότερο ποσοστό γονιμότητας παγκοσμίως, ενώ η Νιγηρία παρουσιάζει ένα από τα υψηλότερα.
Οι υπόλοιπες χώρες που περιλαμβάνονται, κατά σειρά πληθυσμού, είναι: Ινδία, ΗΠΑ, Ινδονησία, Βραζιλία, Μεξικό, Γερμανία, Ταϊλάνδη, Νότια Αφρική, Ιταλία, Μαρόκο, Σουηδία και Ουγγαρία.
Η έρευνα αποτελεί πιλοτικό πρόγραμμα, με στόχο τη διεύρυνσή της σε 50 χώρες αργότερα μέσα στο έτος.
Όσον αφορά τις ηλικιακές ομάδες, τα μεγέθη των δειγμάτων είναι μικρά για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.
Κύρια ευρήματα της έκθεσης:
-
Το 39% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι οι οικονομικοί περιορισμοί τους εμπόδισαν να αποκτήσουν παιδιά.
-
Το 21% ανέφερε την εργασιακή ανασφάλεια και το 19% τον φόβο για το μέλλον — λόγω κλιματικής αλλαγής ή πολέμου — ως λόγους αποχής από την αναπαραγωγή.
-
Το 13% των γυναικών και το 8% των ανδρών επεσήμαναν την άνιση κατανομή της οικιακής εργασίας.
-
Μόνο το 12% ανέφερε υπογονιμότητα ή δυσκολία σύλληψης.
-
Αυτά τα ποσοστά ήταν υψηλότερα στην Ταϊλάνδη (19%), τις ΗΠΑ (16%) και τη Νότια Αφρική (15%).
Η Ναταλία Κάνεμ, εκτελεστική διευθύντρια του UNFPA, τόνισε: «Τα ποσοστά γονιμότητας μειώνονται επειδή πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ανίκανοι να δημιουργήσουν τις οικογένειες που επιθυμούν».
Στη Νότια Κορέα, τρεις στους πέντε ερωτηθέντες ανέφεραν οικονομικούς λόγους. Στη Σουηδία το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 19%, παρά την πολιτική γενναιόδωρης γονικής άδειας (480 ημέρες μετ’ αποδοχών ανά παιδί, δυνατότητα μεταβίβασης και σε παππούδες/γιαγιάδες).
Ωστόσο, ακόμα και στη Σουηδία τα ποσοστά γεννήσεων παραμένουν από τα χαμηλότερα στον κόσμο.
Ο καθηγητής Αρκάντιους Βισνιόφσκι (Πανεπιστήμιο Μάντσεστερ) υπογράμμισε ότι η απόφαση να αποκτήσει κανείς παιδί είναι πολυπαραγοντική: «Δεν είναι μόνο θέμα χρημάτων — είναι και θέμα χρόνου και πρόσβασης στην κατάλληλη φροντίδα».
Μετανάστευση και πληθυσμός
Όταν οι θάνατοι υπερβαίνουν τις γεννήσεις, είναι ένδειξη μείωσης των ποσοστών γονιμότητας. Αν και αυτό δεν ισχύει παγκοσμίως, συμβαίνει σε πολλές πλούσιες χώρες.
«Ορισμένες κυβερνήσεις πρέπει να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα της μείωσης των γεννήσεων, παρά τις αντιδράσεις στη μετανάστευση. Οι μετανάστες μπορούν να καλύψουν τα κενά στην αγορά εργασίας και να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη, αλλά δεν αποτελούν πανάκεια», ανέφερε ο Βισνιόφσκι.
Πολιτικές και λύσεις
Η έκθεση του UNFPA επισημαίνει: «Η λύση βρίσκεται στην ενίσχυση της αναπαραγωγικής αυτονομίας: την ικανότητα ενός ατόμου να κάνει ελεύθερες και ενημερωμένες επιλογές για το σεξ, την αντισύλληψη και τη δημιουργία οικογένειας».
Το UNFPA προειδοποιεί κατά των απλοϊκών ή καταναγκαστικών πολιτικών, όπως τα επιδόματα μωρών ή οι στόχοι γονιμότητας, που ενδέχεται να παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.
«Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι οι επιλογές τους χειραγωγούνται, συχνά αντιδρούν αρνητικά και αποφεύγουν την τεκνοποίηση», δήλωσε η Κάνεμ.
Ο ΟΗΕ συνιστά την άρση των εμποδίων μέσω επενδύσεων σε:
-
προσιτή στέγαση
-
αξιοπρεπή εργασία
-
πληρωμένη γονική άδεια
-
αναπαραγωγική υγεία υψηλής ποιότητας
Ο Βισνιόφσκι σχολίασε: «Όλες αυτές οι πολιτικές είναι θετικές και θα ενδυνάμωναν τους ανθρώπους να υλοποιήσουν τις οικογενειακές τους επιθυμίες. Όμως, απαιτούν σημαντικούς οικονομικούς πόρους».
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πτώση της γονιμότητας απειλεί τη μακροπρόθεσμη ευημερία, αυξάνοντας τις πιέσεις στα δημόσια ταμεία λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.
«Οι κυβερνήσεις ίσως χρειαστεί να αυξήσουν τη φορολογία ή να αναλάβουν περισσότερο χρέος για να διαχειριστούν τη νέα πραγματικότητα», τόνισε. «Η γονιμότητα δεν είναι κάτι με το οποίο μπορεί κανείς να πειραματίζεται. Η αβεβαιότητα είναι μεγάλη».
Μ.Η.Τ. 242183