Η Ελλάδα γερνά με ταχύτητα και μπαίνει σε τροχιά δημογραφικής πίεσης έως το 2050, με σοβαρές επιπτώσεις για οικονομία και κοινωνικό κράτος
Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο έντονης δημογραφικής πίεσης, με τα επόμενα 25 χρόνια να αναδιαμορφώνουν ριζικά τη σύνθεση του πληθυσμού. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2050 οι πολίτες άνω των 65 ετών θα αυξηθούν κατά περίπου 650.000, την ώρα που ο συνολικός πληθυσμός εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 1,25 εκατομμύρια.
Τα στοιχεία προέρχονται από μελέτη του Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, με επικεφαλής τον καθηγητή του Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Βύρωνα Γκοτζαμάνη, και αποτυπώνουν μια σταδιακή αλλά σταθερή μετατόπιση της χώρας προς μια κοινωνία υψηλής γήρανσης.
Από το 7% στο 23% – Η μεταμόρφωση της πληθυσμιακής πυραμίδας
Η δημογραφική εικόνα της Ελλάδας έχει αλλάξει δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Το 1951 οι πολίτες άνω των 65 ετών αντιστοιχούσαν μόλις στο 7% του πληθυσμού. Σήμερα το ποσοστό αγγίζει το 23%, ενώ σε απόλυτους αριθμούς η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα έχει εξαπλασιαστεί, όταν ο συνολικός πληθυσμός αυξήθηκε μόλις κατά 40% στο ίδιο διάστημα.
Η κύρια αιτία είναι η υπογεννητικότητα. Οι γεννήσεις κατέγραψαν έντονη επιτάχυνση της πτώσης μετά το 2006. Από περίπου 117.000 γεννήσεις το 2007-2008, ο αριθμός έχει περιοριστεί σε περίπου 65.500 το 2025. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη μείωση των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών, από τις οποίες προέρχεται σχεδόν το 90% των γεννήσεων.
Ο πληθυσμός των γυναικών αυτής της ηλικιακής ομάδας μειώθηκε κατά 27% από το 2007 έως το 2025. Η κατάρρευση των γεννήσεων μετά το 1980 και η μαζική μετανάστευση νέων στο εξωτερικό μετά το 2010 επιτάχυναν τη συρρίκνωση της αναπαραγωγικής βάσης της χώρας.
Οι οικονομικές συνέπειες: Ασφαλιστικό και κοινωνικό κράτος
Η δημογραφική γήρανση δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα. Έχει σαφείς οικονομικές προεκτάσεις. Η αύξηση του δείκτη γήρανσης σημαίνει λιγότερους εργαζόμενους για τη χρηματοδότηση συντάξεων και συστημάτων υγείας. Η πίεση στα δημόσια οικονομικά αναμένεται να ενταθεί, καθώς το ενεργό εργατικό δυναμικό θα περιορίζεται.
Το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι για να ανακοπεί η πτωτική πορεία των γεννήσεων απαιτείται δέσμη παρεμβάσεων που θα μειώνει το υψηλό κόστος ανατροφής παιδιών, ιδιαίτερα σε εκπαίδευση και υγεία, θα διευκολύνει τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και θα αντιμετωπίζει το οξύ στεγαστικό πρόβλημα μέσω δημιουργίας αποθέματος προσιτής κατοικίας.
Κομβικός θεωρείται επίσης ο παράγοντας της οικονομικής ασφάλειας. Η αβεβαιότητα για το μέλλον λειτουργεί αποτρεπτικά στη λήψη μακροπρόθεσμων αποφάσεων, όπως η δημιουργία οικογένειας.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη
Η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο, με μεγάλες ωστόσο διαφοροποιήσεις. Στη Δυτική Αφρική οι άνω των 65 ετών αντιστοιχούν περίπου στο 3% του πληθυσμού. Στην Ανατολική Ασία το ποσοστό φθάνει το 10%, στην Ευρώπη το 21% και στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 27,5%.
Η πιο «γηρασμένη» χώρα δεν βρίσκεται στην Ευρώπη αλλά στην Ασία. Η Ιαπωνία εμφανίζει ποσοστό άνω των 65 ετών που αγγίζει το 30%, ξεπερνώντας κατά 6 έως 7 μονάδες χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία, όπου το ποσοστό κινείται μεταξύ 23% και 24%.
Εντυπωσιακή είναι και η περίπτωση της Κίνα. Ενώ στην Ελλάδα χρειάστηκαν 58 χρόνια για να αυξηθεί το ποσοστό των άνω των 65 από 9% το 1965 σε 23% το 2024, στην Κίνα η αντίστοιχη μετάβαση εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί σε μόλις 25 χρόνια, λόγω της ραγδαίας πτώσης της γονιμότητας.
Μια κρίση με ορίζοντα δεκαετιών
Η δημογραφική κρίση δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο αλλά διαρθρωτική μεταβολή με ορίζοντα δεκαετιών. Η αύξηση κατά 650.000 των πολιτών άνω των 65 ετών έως το 2050 και η παράλληλη μείωση του συνολικού πληθυσμού συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα για την οικονομία, την αγορά εργασίας και το κοινωνικό κράτος.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ελλάδα γερνά. Το ερώτημα είναι με ποια ταχύτητα θα προσαρμοστεί σε αυτή τη νέα δημογραφική εξίσωση.
Διαβάστε επίσης: Παπαθανάσης: Μετά τον Προϋπολογισμό, έρχεται το νομοσχέδιο για δημογραφικό και στεγαστικό
Μ.Η.Τ. 242183