Ελλάδα χάνει σχεδόν 500.000 κατοίκους σε μία δεκαετία, οι γεννήσεις μειώθηκαν στο μισό σε σχέση με τη μεταπολεμική περίοδο

Η νέα ανάλυση του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας επιβεβαιώνει αυτό που εδώ και χρόνια συνιστά ένα από τα μεγαλύτερα εθνικά ζητήματα: το δημογραφικό αδιέξοδο της Ελλάδας. Η μελέτη, υπό την επιστημονική ευθύνη της Ιφιγένειας Κοκκάλη, αποτυπώνει την κατάρρευση των γεννήσεων και την πληθυσμιακή συρρίκνωση, που δεν αποτελούν συγκυριακή εξέλιξη αλλά μακροχρόνια τάση.

Σχεδόν μισό εκατομμύριο λιγότεροι κάτοικοι σε 13 χρόνια

Μεταξύ 2011 και 2024, το ισοζύγιο γεννήσεων–θανάτων παραμένει μόνιμα αρνητικό. Σε αυτό προστέθηκαν και τα αρνητικά μεταναστευτικά ισοζύγια της ίδιας περιόδου, οδηγώντας σε μείωση του πληθυσμού κατά περίπου 500.000 άτομα. Η εξέλιξη αυτή σήμανε την αρχή μιας πληθυσμιακής καμπής που, σύμφωνα με τις προβλέψεις, θα συνεχιστεί τις επόμενες τρεις δεκαετίες.

Οι γεννήσεις του 2023 περιορίστηκαν σε μόλις 72.300, σχεδόν οι μισές σε σύγκριση με την εικοσαετία 1951–1970. Ο δείκτης γονιμότητας κυμαίνεται πλέον στα 1,3–1,4 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αναπαραγωγής (2,07). Παράλληλα, σχεδόν το 23% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, ενώ οι ηλικιωμένοι ξεπερνούν κατά 1 εκατομμύριο τους ανήλικους 0–14 ετών. Στις γενιές που γεννήθηκαν γύρω στο 1980, η ατεκνία αφορά το 20% των ατόμων.

Από τη μετανάστευση των ’90s στην «αιμορραγία» μετά το 2010

Η έρευνα υπενθυμίζει ότι η πληθυσμιακή μείωση ξεκίνησε το 2011. Τις δύο προηγούμενες δεκαετίες, το θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο (+795.000 αλλοδαποί) είχε ανακόψει τη γήρανση και είχε αυξήσει τη γεννητικότητα. Η μεγάλη εισροή μεταναστών μεταξύ 1991 και 2010 συνέβαλε ώστε ο πληθυσμός να αυξηθεί και να ανανεωθεί ηλικιακά.

Η οικονομική κρίση όμως άλλαξε ριζικά το σκηνικό: το ισοζύγιο έγινε και πάλι αρνητικό. Από το 2011 έως το 2021, παρατηρήθηκε επιστροφή μεταναστών στις πατρίδες τους, ενώ χιλιάδες νέοι Έλληνες (25–45 ετών) αναζήτησαν εργασία στο εξωτερικό. Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως «brain drain», συνεχίζει να αποδυναμώνει την παραγωγική και αναπαραγωγική βάση της χώρας.

Η φυγή των νέων και το στεγαστικό αδιέξοδο

Η ανάλυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας τονίζει ότι η φυγή δεν συνδέεται μόνο με την κρίση. Οι βασικοί λόγοι είναι η αναζήτηση αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, η αξιοκρατία που παραμένει ζητούμενο, αλλά και το κοινωνικό πλαίσιο ζωής, με έλλειψη δυναμικής και ασφάλειας. Επιπλέον, η έκρηξη του στεγαστικού κόστους λειτουργεί αποτρεπτικά στη δημιουργία οικογένειας.

Στην Ελλάδα, οι νέοι εγκαταλείπουν αργότερα το πατρικό σπίτι, καθυστερούν τον γάμο και την τεκνοποίηση. Αυτό οδηγεί σε μικρότερο αριθμό παιδιών ανά οικογένεια και σε μια σωρευτική καθυστέρηση που ενισχύει την υπογεννητικότητα. Σε αντίθεση με χώρες της ΕΕ που εφαρμόζουν πολιτικές στέγασης για νέους και οικογένειες, η Ελλάδα υστερεί, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω το πρόβλημα.

Διαβάστε επίσης: Το Δημογραφικό Πρόβλημα Της Ελλάδας