Η ελληνική οικονομία έχει αφήσει οριστικά πίσω της την εικόνα της βαθιάς κρίσης, όμως η κοινωνία δεν έχει αφήσει πίσω της το αίσθημα της φτώχειας. Αυτό είναι το μεγάλο ελληνικό παράδοξο του 2026: οι μακροοικονομικοί δείκτες στέλνουν μήνυμα σταθερής προόδου, αλλά η καθημερινότητα των νοικοκυριών εξακολουθεί να παραμένει πιεσμένη. Η χώρα αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από πολλούς εταίρους της Ευρωζώνης, το δημόσιο χρέος αποκλιμακώνεται, οι επενδύσεις αυξάνονται και η απασχόληση έχει ενισχυθεί σημαντικά. Παρ’ όλα αυτά, ο μέσος πολίτης δεν συγκρίνει τη ζωή του με τα spreadsheets των Βρυξελλών, αλλά με τον λογαριασμό του σούπερ μάρκετ, το ενοίκιο, το ρεύμα και το τι μένει στο τέλος του μήνα. Εκεί ακριβώς εξηγείται γιατί η βελτίωση της οικονομίας δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αίσθημα ευημερίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει πράγματι πρόοδο. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat για το 2025, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης αντιστοιχεί στο 68% του μέσου όρου της Ε.Ε., ποσοστό αισθητά βελτιωμένο σε σχέση με τα χαμηλά της μεταμνημονιακής περιόδου, αλλά ακόμη χαμηλό για μια χώρα της Ευρωζώνης και μακριά από πραγματική σύγκλιση. Το ΔΝΤ από την πλευρά του αναγνωρίζει ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ έχει αυξηθεί σημαντικά μετά το 2020, όμως επιμένει ότι το εισόδημα σε όρους αγοραστικής δύναμης παραμένει περίπου κατά ένα τρίτο χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Με άλλα λόγια, η οικονομία ανέβηκε, αλλά όχι τόσο ώστε να κλείσει το χάσμα που άνοιξε η δεκαετής κρίση.
Το ουσιαστικότερο, όμως, είναι ότι το ΑΕΠ δεν λέει όλη την αλήθεια. Αυτό που μετρά στο σπίτι είναι το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, δηλαδή το ποσό που απομένει μετά τους φόρους και τις μεταβιβάσεις και που μπορεί να μετατραπεί σε κατανάλωση. Εκεί η ανάκαμψη είναι πιο αργή και πιο άνιση. Τα στοιχεία που αποτυπώνουν την πραγματική αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών δείχνουν ότι, παρά τη σαφή βελτίωση των τελευταίων ετών, η Ελλάδα εξακολουθεί να κουβαλά βαριά υστέρηση σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η κοινωνία δεν αισθάνεται ακόμη ότι «επανήλθε», παρότι η οικονομία έχει επιστρέψει σε θετικό έδαφος.
Ο πληθωρισμός, η στέγη και οι χαμηλοί μέσοι όροι που κρύβουν τη δυσκολία
Ο βασικός λόγος που οι πολίτες αισθάνονται ότι η ανάκαμψη δεν τους αγγίζει όσο θα έπρεπε είναι ότι η τελευταία πενταετία δεν ήταν μια καθαρή ιστορία βελτίωσης, αλλά μια ταυτόχρονη πορεία ανόδου εισοδημάτων και διάβρωσης της αξίας τους. Η αγορά εργασίας πράγματι βελτιώθηκε, οι μισθοί αυξήθηκαν, ο κατώτατος μισθός ενισχύθηκε και η ανεργία έχει επιστρέψει σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης. Όμως ο επίμονος πληθωρισμός, ειδικά στα τρόφιμα, στην ενέργεια και στη στέγαση, λειτούργησε σαν μηχανισμός αφαίρεσης αγοραστικής δύναμης, κυρίως για τα χαμηλότερα και μεσαία στρώματα. Το ΔΝΤ μιλά ανοιχτά για πιέσεις στο πραγματικό εισόδημα από το υψηλό κόστος ζωής, ενώ και η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι, παρά τη συνολική πρόοδο, οι πιέσεις στις τιμές υπηρεσιών και κατοικίας παραμένουν ουσιαστικός ανασταλτικός παράγοντας για το βιοτικό επίπεδο.
Γι’ αυτό και οι μέσοι όροι συχνά παραπλανούν. Μπορεί σε μακροοικονομικό επίπεδο το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα να ακολουθεί ανοδική πορεία, όμως οι πιο αδύναμοι δαπανούν πολύ μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε βασικά αγαθά. Όταν η ενέργεια, τα ενοίκια και τα τρόφιμα απορροφούν δυσανάλογο κομμάτι του οικογενειακού προϋπολογισμού, τότε η βελτίωση στους αριθμούς δεν μεταφράζεται σε αίσθημα άνεσης. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 19,6% του πληθυσμού βρισκόταν το 2024 σε κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, ενώ η Eurostat κατέγραψε για την ίδια χρονιά 26,9% του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική πρόοδος είναι υπαρκτή, αλλά κοινωνικά διαχέεται αργά και άνισα.
Στο μεταξύ, η στέγη έχει εξελιχθεί σε δεύτερο μεγάλο τραύμα για το διαθέσιμο εισόδημα. Η άνοδος των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων, σε συνδυασμό με τη χαμηλή προσφορά και τη συσσώρευση πίεσης στα αστικά κέντρα, έχει μετατρέψει το κόστος κατοικίας σε μόνιμο πονοκέφαλο. Έτσι, ακόμη και όταν ο μισθός ανεβαίνει, το πραγματικό περιθώριο κατανάλωσης παραμένει περιορισμένο. Αυτή είναι η βαθύτερη εξήγηση του γιατί οι Έλληνες δεν «αγοράζουν» εύκολα το αφήγημα της ευημερίας: επειδή για μεγάλο μέρος της κοινωνίας το διαθέσιμο εισόδημα εξακολουθεί να μην αρκεί για να δημιουργήσει αίσθημα ασφάλειας.
Τα ευρωπαϊκά κονδύλια βοήθησαν, αλλά δεν αρκούν χωρίς παραγωγικό άλμα
Το Ταμείο Ανάκαμψης έδωσε στην Ελλάδα μια ιστορική ευκαιρία και ουδείς σοβαρός αναλυτής το αμφισβητεί. Το αναθεωρημένο ελληνικό σχέδιο φτάνει τα 35,95 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 16% του ΑΕΠ, και μέχρι τα τέλη του 2025 είχαν ήδη εκταμιευθεί περίπου 23,4 δισ. ευρώ. Πρόκειται για τεράστιο πακέτο ρευστότητας και μεταρρυθμιστικής πίεσης, που ενίσχυσε τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, έδωσε ώθηση στην ψηφιοποίηση, στην πράσινη μετάβαση και στις υποδομές και λειτούργησε ως καταλύτης ανάπτυξης σε μια περίοδο που η οικονομία είχε ανάγκη από καύσιμο. Ωστόσο, η πραγματική αδυναμία της Ελλάδας δεν ήταν μόνο η έλλειψη κεφαλαίων. Ήταν και παραμένει η αργή παραγωγική αναβάθμιση. Γι’ αυτό και το βασικό πρόβλημα, όπως λένε ευρωπαϊκές πηγές, δεν είναι αν θα υπάρχουν χρήματα, αλλά αν η χώρα μπορεί να τα μετατρέψει έγκαιρα και αποτελεσματικά σε παραγωγικό αποτέλεσμα.
Εκεί ακριβώς σκοντάφτει η σύγκλιση. Η Κομισιόν και το ΔΝΤ συγκλίνουν σε ένα βασικό σημείο: η Ελλάδα έχει ακόμη μπροστά της σοβαρά διαρθρωτικά εμπόδια. Το επιχειρηματικό περιβάλλον έχει βελτιωθεί, αλλά όχι όσο χρειάζεται για να απογειώσει την παραγωγικότητα. Οι συνολικές επενδύσεις εξακολουθούν να υπολείπονται των αναγκών, η καινοτομία δεν έχει ακόμη αποκτήσει την απαιτούμενη κλίμακα, η δικαιοσύνη και η διοικητική ταχύτητα συνεχίζουν να επιβαρύνουν την οικονομική δραστηριότητα και οι δημογραφικές πιέσεις περιορίζουν ήδη το δυνητικό εργατικό δυναμικό. Το ΔΝΤ τονίζει ότι για να στηριχθεί υψηλότερο εισόδημα σε μόνιμη βάση απαιτούνται περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, ισχυρότερη παραγωγικότητα, μείωση των κανονιστικών βαρών, μεγαλύτερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και βαθύτερος ψηφιακός μετασχηματισμός του ιδιωτικού τομέα.
Αυτός είναι και ο λόγος που η σύγκλιση με την Ευρώπη θα παραμείνει αργή ακόμη κι αν η Ελλάδα συνεχίσει να αναπτύσσεται. Η χώρα δεν χρειάζεται απλώς άλλη μια διετία καλών ρυθμών μεγέθυνσης. Χρειάζεται ένα πιο βαθύ και πιο ανθεκτικό άλμα παραγωγικότητας, ώστε η ανάπτυξη να μετατραπεί σε σταθερά υψηλότερους πραγματικούς μισθούς και σε πιο ισχυρή αγοραστική δύναμη. Μέχρι να συμβεί αυτό, οι Έλληνες θα συνεχίσουν να ακούν ότι η οικονομία πάει καλύτερα, αλλά θα δυσκολεύονται να το νιώσουν στην καθημερινότητά τους. Και αυτή είναι ίσως η πιο αληθινή αποτύπωση της σημερινής οικονομικής πραγματικότητας: η Ελλάδα ανακάμπτει, αλλά το βιοτικό της επίπεδο δεν έχει ακόμη φτάσει εκεί που θα έκανε την κοινωνία να αισθανθεί πραγματικά πιο πλούσια.
Διαβάστε επίσης: UBS: Επιβράδυνση με αντοχές για την ελληνική οικονομία – Τι αλλάζει στις προβλέψεις
Μ.Η.Τ. 242183