Παρά την άνοδο των ψηφιακών πληρωμών, σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, πάνω από το 50% των συναλλαγών στην Ελλάδα γίνεται ακόμη με μετρητά
Το 2025 καταγράφηκε ως χρονιά καμπής για τις ηλεκτρονικές πληρωμές στην Ελλάδα. Οι κάρτες, τα instant payments και τα ψηφιακά πορτοφόλια μπήκαν οριστικά στην καθημερινότητα, με τον αριθμό των ηλεκτρονικών συναλλαγών να αυξάνεται με διψήφιο ρυθμό. Κι όμως, παρά την τεχνολογική πρόοδο και τη θεσμική πίεση για ψηφιοποίηση, τα μετρητά εξακολουθούν να κυριαρχούν σε ένα κρίσιμο κομμάτι της καθημερινής κατανάλωσης. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία ΙΟΒΕ μετρητά, παρατηρείται ακόμη μεγάλη αντοχή στη χρήση φυσικού χρήματος.
Τα στοιχεία του 2025 δείχνουν ότι πάνω από το 50% των συναλλαγών στην Ελλάδα εξακολουθεί να πραγματοποιείται με φυσικό χρήμα. Όταν όμως η μέτρηση γίνεται με βάση την αξία και όχι τον αριθμό των πράξεων, η εικόνα αλλάζει. Οι πληρωμές με κάρτα καλύπτουν σχεδόν το 47% του συνολικού τζίρου, έναντι περίπου 42% για τα μετρητά, αποτυπώνοντας μια οικονομία όπου τα «μεγάλα» πληρώνονται ψηφιακά και τα «πολλά» εξακολουθούν να γίνονται στο χέρι.
Οι μικρές συναλλαγές κρατούν ζωντανά τα μετρητά
Η ανθεκτικότητα των μετρητών γίνεται πιο εμφανής στις μικρές και επαναλαμβανόμενες συναλλαγές. Αγορές κάτω των 10 ή 20 ευρώ συνεχίζουν να πληρώνονται κυρίως με φυσικό χρήμα, ιδιαίτερα σε καφέ, μικρά καταστήματα, λαϊκές αγορές και υπηρεσίες καθημερινής ανάγκης. Το μοτίβο αυτό δεν είναι τυχαίο και διαμορφώνει μια ιδιότυπη διπλή ταχύτητα στην ελληνική αγορά πληρωμών.
Η διάκριση αυτή έχει ευρύτερες επιπτώσεις. Επηρεάζει τη διαφάνεια των συναλλαγών, τη φορολογική συμμόρφωση και τελικά τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων που λειτουργούν πλήρως ψηφιακά και εκείνων που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο μετρητό.
Γιατί οι Έλληνες δεν εγκαταλείπουν το φυσικό χρήμα
Σύμφωνα με μελέτες, όπως αυτές του Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, η χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών στην Ελλάδα επεκτείνεται σταθερά, ωστόσο το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνουν προτίμηση στα μετρητά παραμένει το υψηλότερο στην Ευρωζώνη. Οι λόγοι είναι κυρίως πρακτικοί και κοινωνικοί.
Σε μια περίοδο έντονης ακρίβειας, πολλά νοικοκυριά θεωρούν ότι το φυσικό χρήμα προσφέρει μεγαλύτερο έλεγχο στα έξοδα. Όταν το διαθέσιμο εισόδημα πιέζεται από τρόφιμα, ενέργεια και ενοίκια, τα μετρητά λειτουργούν ως «φρένο» στην κατανάλωση. Παράλληλα, το μετρητό προσφέρει αμεσότητα και δεν απαιτεί εξοπλισμό, σύνδεση ή τεχνική υποστήριξη, στοιχεία που εξακολουθούν να παίζουν ρόλο σε μικρές επιχειρήσεις και περιοχές με λιγότερο ανεπτυγμένες ψηφιακές υποδομές.
Δεν λείπει, τέλος, και ο παράγοντας της ανωνυμίας. Το φυσικό χρήμα παραμένει συνδεδεμένο με τη σκιά της παραοικονομίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε συναλλαγή με μετρητά είναι προβληματική. Ωστόσο, αποτελεί το βασικό μέσο μέσα από το οποίο λειτουργεί το «αόρατο» κομμάτι της οικονομίας.
Ψηφιακή ανισότητα και φόβος της τεχνολογίας
Ένας λιγότερο προφανής αλλά κρίσιμος λόγος για την επιμονή των μετρητών είναι η ψηφιακή ανισότητα. Μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά και μικρές επιχειρήσεις χαμηλής τεχνολογικής έντασης, δυσκολεύονται να ενσωματώσουν στην καθημερινότητά τους τραπεζικές εφαρμογές, ψηφιακά πορτοφόλια, ηλεκτρονικές αποδείξεις και σύνθετες λειτουργίες POS.
Στην πράξη, ένα κομμάτι της οικονομίας αντιμετωπίζει την ψηφιοποίηση με επιφυλακτικότητα ή και φόβο. Για χιλιάδες αυτοαπασχολούμενους, τα μετρητά θεωρούνται πιο «ασφαλή», ακριβώς επειδή δεν απαιτούν εκπαίδευση, εξοικείωση ή τεχνική υποστήριξη.
Μετρητά, ΦΠΑ και στρεβλώσεις στην αγορά
Το 2025, η καθολική εγκατάσταση POS, η διασύνδεση ταμειακών μηχανών και τα ψηφιακά συστήματα διαβίβασης στοιχείων ενίσχυσαν αισθητά τη φορολογική συμμόρφωση. Εκτιμάται ότι η εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών πρόσθεσε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στα ετήσια έσοδα από ΦΠΑ.
Παρά τη βελτίωση, το λεγόμενο VAT gap παραμένει υψηλό και εξακολουθεί να υπερβαίνει τα 2 δισ. ευρώ ετησίως, επίπεδο σαφώς υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στις μεγάλες συναλλαγές, όπου οι ψηφιακές πληρωμές κυριαρχούν, αλλά στις μικρές καθημερινές πράξεις που πραγματοποιούνται με μετρητά και είναι δυσκολότερο να ελεγχθούν σε πραγματικό χρόνο.
Για πολλές μικρές επιχειρήσεις, το μετρητό παραμένει εργαλείο ρευστότητας. Η άμεση είσπραξη χωρίς προμήθειες και καθυστερήσεις είναι κρίσιμη σε μια περίοδο περιορισμένων περιθωρίων κέρδους. Ταυτόχρονα όμως, αυτή η πραγματικότητα δημιουργεί στρεβλώσεις, καθώς οι επιχειρήσεις που λειτουργούν πλήρως ψηφιακά έχουν υψηλότερη φορολογική διαφάνεια και λιγότερα περιθώρια ευελιξίας.
Η Ελλάδα και η ευρωπαϊκή απόκλιση
Σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης, η Ελλάδα ακολουθεί διαφορετική τροχιά. Σε κράτη της Βόρειας Ευρώπης, οι ηλεκτρονικές πληρωμές καλύπτουν πάνω από 70% των συναλλαγών κατά αριθμό, ενώ τα μετρητά έχουν περιοριστεί σε οριακή χρήση. Ακόμη και σε χώρες με παραδοσιακή σχέση με το φυσικό χρήμα, η μετάβαση έχει επιταχυνθεί τα τελευταία χρόνια.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, τα μετρητά παραμένουν βαθιά ενσωματωμένα στην καθημερινή κατανάλωση. Η παραοικονομία εκτιμάται ότι εξακολουθεί να κινείται στο 16%–18% του ΑΕΠ, επίπεδο υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τα μετρητά δεν είναι η μοναδική αιτία, αλλά αποτελούν το βασικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο λειτουργεί αυτό το «γκρίζο» κομμάτι της οικονομίας.
Το συμπέρασμα είναι σαφές. Παρά τη θεαματική πρόοδο της ψηφιακής μετάβασης, τα μετρητά στην Ελλάδα του 2026 αποδεικνύονται πολύ σκληρά για να πεθάνουν. Και όσο η καθημερινή κατανάλωση παραμένει εκτός ψηφιακού ίχνους, η πλήρης φορολογική ενσωμάτωση και ο ισότιμος ανταγωνισμός θα παραμένουν ζητούμενα.
Διαβάστε επίσης: ΙΟΒΕ: Η Ελλάδα δεύτερη στην Ε.Ε. ως προς τον ρυθμό αύξησης χρήσης καρτών πληρωμών
