Η Ελλάδα κατέγραψε τη δεύτερη ταχύτερη αύξηση στη χρήση καρτών πληρωμών μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης την περίοδο 2015–2024, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ. Η διείσδυση των ηλεκτρονικών πληρωμών συνέχισε να ενισχύεται και μετά την πανδημία, με μετρήσιμη θετική επίδραση στα φορολογικά έσοδα.
Κλαδική κατανομή της αύξησης χρήσης καρτών
Η ανάλυση καταδεικνύει ότι κατά την τελευταία διετία σημειώθηκε σημαντική ενίσχυση του μεριδίου δαπανών με κάρτα σε επιμέρους κατηγορίες υπηρεσιών, ιδίως στην εστίαση, τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος (μπαρ), τις παραγγελίες εξ αποστάσεως και τις υπηρεσίες στοιχηματισμού.
Παράλληλα, περίπου το 40% της συνολικής αξίας των συναλλαγών με κάρτα εξακολουθεί να συγκεντρώνεται σε σούπερ μάρκετ, πρατήρια καυσίμων και πληρωμές λογαριασμών κοινής ωφέλειας, τομείς με ήδη υψηλή διείσδυση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής.
Τομείς περιορισμένης διείσδυσης
Αντίθετα, η χρήση καρτών παραμένει χαμηλή σε κλάδους όπως οι νομικές και ιατρικές υπηρεσίες, η συντήρηση κατοικιών, η φροντίδα παιδιών και οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες, χωρίς να παρατηρείται σαφής τάση σύγκλισης με τον μέσο όρο της οικονομίας.
Σε δραστηριότητες όπως κομμωτήρια, κέντρα αισθητικής και αρτοποιεία, η χρήση καρτών εξακολουθεί να υπολείπεται του μέσου όρου, ωστόσο καταγράφεται σταθερή ανοδική πορεία την τελευταία τριετία.
Διαρθρωτικές μεταβολές στις συναλλαγές
Οι μεταβολές δεν αφορούν μόνο τον συνολικό όγκο, αλλά και τη δομή των πληρωμών. Οι διαδικτυακές συναλλαγές, οι οποίες ενισχύθηκαν έντονα κατά την περίοδο της πανδημίας, διατήρησαν τη δυναμική τους και μετέπειτα. Η αναλογία τους έναντι των συναλλαγών με φυσική παρουσία μεταβλήθηκε από λιγότερο από 1 προς 5 προ πανδημίας σε περίπου 1 προς 2 σήμερα.
Παράλληλα, παρατηρείται αυξημένη χρήση καρτών για συναλλαγές μικρής αξίας στα φυσικά καταστήματα, ενώ οι διαδικτυακές αγορές χαρακτηρίζονται, κατά μέσο όρο, από υψηλότερα ποσά ανά συναλλαγή.
Σημείο καμπής αποτέλεσε το 2022, όταν η συνολική αξία των πληρωμών με κάρτα υπερέβη για πρώτη φορά τις αναλήψεις μετρητών, με τις δύο μορφές πληρωμής να διατηρούν έκτοτε σχετικά ισορροπημένη σχέση.
Φορολογική συμμόρφωση και έσοδα ΦΠΑ
Η μελέτη του ΙΟΒΕ τεκμηριώνει άμεση συσχέτιση μεταξύ της διεύρυνσης των ηλεκτρονικών πληρωμών και της βελτίωσης της φορολογικής συμμόρφωσης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αυξημένη χρήση καρτών συνδέεται με χαμηλότερο «κενό» ΦΠΑ.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η επίδραση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω το 2024, μετά τη διασύνδεση των τερματικών POS με τις φορολογικές αρχές. Εκτιμάται ότι μόνο εντός του 2024 η θετική συνεισφορά στα έσοδα ΦΠΑ ανήλθε σε τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ, καθώς κάθε 10 ευρώ νέων δαπανών με κάρτα αντιστοιχούσαν, κατά μέσο όρο, σε 0,5 ευρώ προηγουμένως αδήλωτων εσόδων.
Περιθώρια πολιτικής παρέμβασης
Παρά τη σημαντική πρόοδο, η Ελλάδα εξακολουθεί να παρουσιάζει περιθώρια βελτίωσης. Το 2023 καταλάμβανε τη 14η θέση στην Ε.Ε. ως προς το «κενό» ΦΠΑ, ενώ η χρήση καρτών ως ποσοστό της ιδιωτικής κατανάλωσης, αν και πλησιάζει πλέον τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, παραμένει η 19η χαμηλότερη στην Ένωση.
Η υστέρηση εντοπίζεται κυρίως σε συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών, γεγονός που δημιουργεί περιθώριο για πιο στοχευμένες παρεμβάσεις πολιτικής. Μεταξύ των μέτρων που εξετάζονται περιλαμβάνονται η επιστροφή μέρους της δαπάνης στους καταναλωτές, η ενίσχυση κινήτρων και αντικινήτρων για επαγγελματίες, η σύνδεση εκπιπτόμενων δαπανών με ψηφιακούς τρόπους πληρωμής, καθώς και η πιο στοχευμένη αξιοποίηση της λοταρίας αποδείξεων σε τομείς αυξημένου κινδύνου φοροδιαφυγής.
Μ.Η.Τ. 242183