Τέλος στο μονοπώλιο των ΚΤΕΛ: Ξεκινά η «απελευθέρωση» της αγοράς μεταφορών με πρώτο διαγωνισμό στη Στερεά Ελλάδα
Ένα από τα μεγαλύτερα θεσμικά βήματα στον τομέα των οδικών μεταφορών επιβατών φαίνεται να μπαίνει πλέον σε τροχιά υλοποίησης. Η διαδικασία για την αποκαλούμενη «απελευθέρωση» της αγοράς των ΚΤΕΛ ξεκινά από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, ανοίγοντας τον δρόμο για διαγωνισμούς που θα καθορίσουν ποιοι φορείς θα αναλάβουν στο μέλλον την εκμετάλλευση αστικών και υπεραστικών λεωφορειακών γραμμών στην περιφέρεια.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται ύστερα από πολυετείς καθυστερήσεις στην εφαρμογή του νόμου του 2022, ο οποίος επιχειρεί να εναρμονίσει την ελληνική αγορά μεταφορών με τον ευρωπαϊκό κανονισμό 1370/2007. Ο κανονισμός αυτός προβλέπει ότι το συγκοινωνιακό έργο πρέπει να ανατίθεται μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών και όχι μέσω αποκλειστικών δικαιωμάτων, όπως ισχύει μέχρι σήμερα για τα ΚΤΕΛ.
Στην πράξη, πρόκειται για μια βαθιά αλλαγή στο μοντέλο λειτουργίας των οδικών μεταφορών εκτός των μεγάλων μητροπολιτικών κέντρων, με στόχο την εισαγωγή ανταγωνισμού και τη σύναψη συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας με συγκεκριμένους όρους και υποχρεώσεις.
Ο πρώτος μεγάλος διαγωνισμός: Στερεά Ελλάδα με έργο 277,5 εκατ. ευρώ
Η πρώτη εφαρμογή του νέου πλαισίου πραγματοποιείται στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, όπου προκηρύσσεται διαγωνισμός για την ανάθεση του συγκοινωνιακού έργου συνολικής εκτιμώμενης αξίας 277,5 εκατομμυρίων ευρώ χωρίς ΦΠΑ.
Το έργο διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες. Η πρώτη αφορά τις υπεραστικές μεταφορές, με προϋπολογισμό περίπου 240 εκατομμυρίων ευρώ πλέον ΦΠΑ. Η δεύτερη αφορά τις αστικές συγκοινωνίες της περιφέρειας, με εκτιμώμενη αξία 37,5 εκατομμυρίων ευρώ.
Το υπεραστικό δίκτυο χωρίζεται σε πέντε γεωγραφικές ενότητες που καλύπτουν τη Φθιώτιδα, την Εύβοια, τη Φωκίδα, καθώς και τις περιοχές Θηβών και Λιβαδειάς. Από την άλλη πλευρά, το αστικό έργο επικεντρώνεται κυρίως στις πόλεις της Λαμίας και της Χαλκίδας.
Οι συμβάσεις που θα υπογραφούν προβλέπεται να έχουν διάρκεια δέκα ετών από την έναρξη του συγκοινωνιακού έργου, με δυνατότητα παράτασης έως και πέντε επιπλέον χρόνια.
Το Υπερταμείο αναλαμβάνει τους διαγωνισμούς
Κεντρικό ρόλο στη διαδικασία θα έχει η μονάδα συμβάσεων του Υπερταμείου, η οποία αναλαμβάνει τη διεξαγωγή των διαγωνισμών για τις περιφερειακές συγκοινωνίες της χώρας, με εξαίρεση την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη όπου λειτουργούν διαφορετικά μοντέλα οργάνωσης των δημόσιων μεταφορών.
Η εμπλοκή του Υπερταμείου θεωρείται κρίσιμη για την επιτάχυνση των διαδικασιών, καθώς η εφαρμογή του νέου πλαισίου είχε καθυστερήσει για χρόνια λόγω θεσμικών, τεχνικών και πολιτικών εμποδίων.
Στόχος του νέου μοντέλου είναι να δημιουργηθούν πολυετείς συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας με σαφείς κανόνες λειτουργίας, επενδύσεις σε στόλο και υποδομές, αλλά και υποχρεώσεις ποιότητας προς τους επιβάτες.
Αυξήσεις στα εισιτήρια και νέοι κανόνες κομίστρου
Η έναρξη της διαδικασίας συμπίπτει χρονικά με πρόσφατη υπουργική απόφαση για την αναπροσαρμογή των εισιτηρίων στα αστικά και υπεραστικά ΚΤΕΛ.
Οι αυξήσεις φτάνουν έως και το 10%, ενώ είχε προηγηθεί νέα αναπροσαρμογή περίπου 9% στις αρχές του 2024. Στο νέο μοντέλο συμβάσεων προβλέπεται ότι τα κόμιστρα θα μπορούν να αναθεωρούνται ανάλογα με τη μεταβολή του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, όπως δημοσιεύεται από την ΕΛΣΤΑΤ.
Η τελική απόφαση για τις αναπροσαρμογές θα λαμβάνεται από την αναθέτουσα αρχή, λαμβάνοντας υπόψη τη βιωσιμότητα της σύμβασης και τη λειτουργία του συγκοινωνιακού έργου.
Οι τεχνικές προδιαγραφές των λεωφορείων
Το νέο σύστημα προβλέπει συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές για τον στόλο των οχημάτων που θα χρησιμοποιηθούν στο συγκοινωνιακό έργο.
Η μέγιστη ηλικία των λεωφορείων ορίζεται στα 25 έτη, ενώ τα οχήματα θα πρέπει να είναι ντιζελοκίνητα κατηγορίας EURO III ή νεότερης τεχνολογίας. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα χρήσης λεωφορείων μηδενικών εκπομπών, ενσωματώνοντας σταδιακά την περιβαλλοντική διάσταση των μεταφορών.
Για την εκτέλεση του έργου απαιτούνται τουλάχιστον 305 λεωφορεία για τις υπεραστικές γραμμές και 56 για τις αστικές.
Η ψηφιακή εποχή στις συγκοινωνίες της περιφέρειας
Ένα από τα βασικά στοιχεία των νέων συμβάσεων είναι η εισαγωγή σύγχρονων ψηφιακών υποδομών. Ο ανάδοχος θα υποχρεούται να εγκαταστήσει ηλεκτρονικό εισιτήριο και σύστημα τηλεματικής για την παρακολούθηση της εκτέλεσης των δρομολογίων.
Τα συστήματα αυτά θα επιτρέπουν τόσο τον έλεγχο της τήρησης των προγραμματισμένων διαδρομών όσο και την άμεση ενημέρωση των επιβατών για τα δρομολόγια.
Παράλληλα θα θεσπιστούν δείκτες ποιότητας υπηρεσιών, καθώς και ρήτρες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία του συγκοινωνιακού έργου.
Η νέα ισορροπία στην αγορά μεταφορών
Η μετάβαση από το μοντέλο των αποκλειστικών δικαιωμάτων σε ένα σύστημα διαγωνισμών αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις στον τομέα των μεταφορών των τελευταίων δεκαετιών.
Για τους υποστηρικτές της αλλαγής, η νέα διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερες υπηρεσίες, πιο σύγχρονα λεωφορεία και μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία των συγκοινωνιών.
Για άλλους, ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα είναι αν ο ανταγωνισμός θα φέρει πραγματική βελτίωση των υπηρεσιών ή αν θα δημιουργήσει νέες πιέσεις σε μια αγορά που για δεκαετίες λειτουργούσε με διαφορετικούς κανόνες.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι με τον πρώτο διαγωνισμό στη Στερεά Ελλάδα ξεκινά μια νέα εποχή για τις περιφερειακές συγκοινωνίες της χώρας.
Μ.Η.Τ. 242183