Στο στόχαστρο του ΕΚΠΑ οι αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας για τα Θρησκευτικά – Ανοικτή σύγκρουση για το «Εναλλακτικό Μάθημα Ηθικής»

Έντονο θεσμικό και παιδαγωγικό προβληματισμό προκαλεί η απόφαση του Υπουργείου Παιδείας να θεσμοθετήσει «Εναλλακτικό Μάθημα Ηθικής» για τους μαθητές που απαλλάσσονται από το Μάθημα των Θρησκευτικών. Με ομόφωνο ψήφισμά της, η Συνέλευση του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών εκφράζει ανοιχτά την αντίθεσή της, κάνοντας λόγο για σοβαρή επιστημονική, παιδαγωγική και συνταγματική εκτροπή.

Το ψήφισμα έρχεται ως απάντηση στις πρόσφατες υπουργικές αποφάσεις που δημοσιεύθηκαν σε ΦΕΚ τον Νοέμβριο του 2025 και επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει επανειλημμένα τη δημόσια συζήτηση, τα δικαστήρια και την ακαδημαϊκή κοινότητα: ποιο είναι το περιεχόμενο της θρησκευτικής εκπαίδευσης σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος και ποια είναι τα όρια της κρατικής παρέμβασης.

Θρησκευτικός εγγραμματισμός ή αφηρημένη ηθική;

Σύμφωνα με το Τμήμα Θεολογίας, το προτεινόμενο μάθημα της Ηθικής αντιμετωπίζει την ανθρώπινη συμπεριφορά αποκλειστικά ως σύνολο κανονιστικών κανόνων, αποκομμένων από το ιστορικό, πολιτισμικό και θρησκευτικό τους υπόβαθρο. Όπως επισημαίνεται, ο θρησκευτικός εγγραμματισμός δεν ταυτίζεται με κατήχηση, αλλά αποτελεί βασικό γνωστικό εργαλείο για την κατανόηση της ευρωπαϊκής ιστορίας, της τέχνης, των κοινωνικών θεσμών και του δημόσιου διαλόγου.

Η αντικατάστασή του από ένα μάθημα γενικής φιλοσοφικής ηθικής, χωρίς αναφορά στο θρησκευτικό φαινόμενο, εκτιμάται ότι στερεί από τους μαθητές κρίσιμα ερμηνευτικά εργαλεία για τον σύγχρονο κόσμο. Παράλληλα, η Θεολογική Σχολή τονίζει ότι το νέο μάθημα δεν πληροί την προϋπόθεση του «ισοδύναμου και συναφούς γνωστικού αντικειμένου», όπως έχει κριθεί από την Ολομέλεια του Συμβούλιο της Επικρατείας.

Πολιτισμική ταυτότητα και ευρωπαϊκή εμπειρία

Στο ψήφισμα υπογραμμίζεται ότι η θρησκευτική εκπαίδευση, σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, λειτουργεί ως πεδίο κατανόησης της πολιτισμικής κληρονομιάς και όχι ως μηχανισμός επιβολής πίστης. Η πλήρης αποσύνδεση της εκπαίδευσης από το θρησκευτικό στοιχείο, σύμφωνα με το ΕΚΠΑ, οδηγεί σε μια μονοδιάστατη εκπαιδευτική προσέγγιση, που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας πλουραλιστικής και διαπολιτισμικής κοινωνίας.

Η Θεολογική Σχολή εκφράζει τον φόβο ότι η νέα ρύθμιση καλλιεργεί όχι ουδετερότητα, αλλά θρησκευτική άγνοια, υπονομεύοντας τη δυνατότητα των μαθητών να συμμετέχουν ισότιμα στον δημόσιο διάλογο και στην ενεργό πολιτειότητα.

Παιδαγωγική ασάφεια και άνιση μεταχείριση μαθητών

Ένα ακόμη σημείο αιχμής αφορά την παιδαγωγική λογική της απόφασης. Όπως επισημαίνεται, η αντιπαράθεση «Ηθική ή Θρησκευτικά» δημιουργεί την εσφαλμένη εντύπωση ότι το μάθημα των Θρησκευτικών στερείται ηθικού περιεχομένου ή ότι η ηθική μπορεί να διδαχθεί σε κενό αξιών και παραδόσεων. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με το Τμήμα Θεολογίας, είναι μια μορφή εκπαιδευτικής ανισότητας, καθώς μέρος των μαθητών αποκόπτεται πλήρως από τη γνώση της θρησκευτικής κληρονομιάς.

Συνταγματικά και δικαιωματικά ζητήματα

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συνταγματική διάσταση. Το άρθρο 16 του Συντάγματος προβλέπει ότι η παιδεία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης όλων των μαθητών. Κατά την άποψη της Θεολογικής Σχολής, η υποχρέωση αυτή αφορά το σύνολο του μαθητικού πληθυσμού και δεν αίρεται μέσω της αντικατάστασης της θρησκευτικής εκπαίδευσης από μάθημα πρακτικής φιλοσοφίας.

Παράλληλα, γίνεται επίκληση διεθνών κειμένων, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με το επιχείρημα ότι η δεκαετής υποχρεωτική φοίτηση σε μάθημα αποκλειστικά Ηθικής για τους απαλλασσόμενους μαθητές παραβιάζει το δικαίωμα πρόσβασης στη θρησκευτική γνώση.

Κάλεσμα επανεξέτασης προς το Υπουργείο Παιδείας

Με το ψήφισμά του, το Τμήμα Θεολογίας απευθύνει σαφές κάλεσμα προς το Υπουργείο Παιδείας να επανεξετάσει τη συγκεκριμένη απόφαση και να προχωρήσει στη διαμόρφωση ενός προγράμματος σπουδών που θα διασφαλίζει τον θρησκευτικό εγγραμματισμό για όλους τους μαθητές, με σεβασμό στην ελευθερία της συνείδησης αλλά και στην επιστημονική πληρότητα.

Η αντιπαράθεση που ανοίγει δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο ενός μαθήματος, αλλά τον συνολικό προσανατολισμό της δημόσιας εκπαίδευσης. Και όπως δείχνει το ψήφισμα του ΕΚΠΑ, το ζήτημα δύσκολα θα κλείσει χωρίς ευρύτερη πολιτική και θεσμική συζήτηση.

Διαβάστε επίσης; ΔΙΣ: Η Εκκλησία απαιτεί Αρχαία και Θρησκευτικά στο Διεθνές Απολυτήριο