Πόσο κάθισαν στη φυλακή οι πρωταίτιοι του Απριλιανού πραξικοπήματος;

Το ημερολόγιο έγραφε 23 Αυγούστου 1975. Ήταν Σάββατο. Η πολύκροτη δίκη των πρωτεργατών του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967 είχε φτάσει στο τέλος της. Στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα των Γυναικείων Φυλακών Κορυδαλλού, συγκεντρωνόταν πλήθος: δημοσιογράφοι, συγγενείς κατηγορουμένων, θύματα του καθεστώτος, πολιτικοί, αλλά και ισχυρή αστυνομική παρουσία.

Οι κατηγορούμενοι αντιμετώπιζαν βαρύτατες κατηγορίες. Εσχάτη προδοσία και στάση. Με αγωνία ρωτούσαν τους δικηγόρους τους αν υπάρχει περίπτωση να επιβληθεί η θανατική ποινή. Οι απαντήσεις δεν ήταν καθησυχαστικές. Όταν ήρθε η ώρα της ετυμηγορίας, ο πρόεδρος του δικαστηρίου, αφού έκανε την τελική επαλήθευση του κειμένου, άρχισε να διαβάζει την απόφαση με αριθμό 477. Η αίθουσα σίγησε. «Η φωνή μου ηχούσε σαν χτύπημα πάνω σε μέταλλο» θα περιέγραφε μετά ο Πρόεδρος Εφετών Γιάννης Ντεγιάννης.

Οι τρεις βασικοί ηγέτες του πραξικοπήματος -ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, ο Νικόλαος Μακαρέζος και ο Στυλιανός Παττακός– καταδικάστηκαν σε θάνατο και στρατιωτική καθαίρεση. Παρέμειναν ανέκφραστοι στο άκουσμα της ποινής τους. Αρκετοί ακόμα –Ιωαννίδης, Ζωιτάκης, Ντερτιλής, Μπαλόπουλος, Παπαδόπουλος (Κωνσταντίνος), Ρουφογάλης και Σπαντιδάκης– καταδικάστηκαν σε ισόβια, ενώ οι Αγγελής και Λαδάς έλαβαν ποινή 20 ετών κάθειρξης. Κάποιοι άλλοι καταδικάστηκαν επίσης σε ισόβια, με κάποιους από αυτούς να δικάζονται ερήμην, καθώς βρίσκονταν στο εξωτερικό.

Όσο περνούσαν τα χρόνια και οι πρωταγωνιστές της Χούντας έφευγαν από τη ζωή, άνοιγε ξανά η συζήτηση για το αν τελικά ισόβια σήμαινε πράγματι ισόβια, όπως είχε δηλώσει τότε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Πάμε να δούμε ποιο ήταν το τέλος των πρωταίτιων του Απριλιανού πραξικοπήματος:

• Ο Παπαδόπουλος, αρχηγός της δικτατορίας, απεβίωσε το 1999, όχι στη φυλακή αλλά νοσηλευόμενος σε κρίσιμη κατάσταση για τρία χρόνια σε νοσοκομείο.
• Ο Παττακός αποφυλακίστηκε το 1990 για λόγους υγείας και έζησε μέχρι τα 104 του, δίνοντας μέχρι τέλους συνεντεύξεις υπέρ του καθεστώτος.
• Ο Μακαρέζος, με παρόμοια ποινή, έμεινε έγκλειστος 16 χρόνια και αποφυλακίστηκε το 1990, επίσης για λόγους υγείας.

Αρκετοί από τους υπόλοιπους καταδικασθέντες έφυγαν από τη ζωή εντός ή εκτός φυλακής:

• Ο Μπαλόπουλος ήταν ο πρώτος που πέθανε, το 1978 μέσα στη φυλακή.
• Ο Αγγελής αυτοκτόνησε στο κελί του το 1987.
• Ο Ιωαννίδης πέθανε κρατούμενος το 2010, δηλώνοντας αμετανόητος μέχρι τέλους.
• Ο Ντερτιλής πέθανε στη φυλακή το 2013, μετά από 38 χρόνια εγκλεισμού.
• Ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος πέθανε το 1999 στον Κορυδαλλό από εγκεφαλικό.
• Ο Ρουφογάλης πέθανε το 2000 μέσα στη φυλακή.

Οι υπόλοιποι, όπως οι Σπαντιδάκης, Ζωιτάκης, Λαδάς, Λέκκας, Γκαντώνας, Καραμπέρης και άλλοι, αποφυλακίστηκαν σταδιακά, κυρίως για λόγους υγείας, και πέθαναν αργότερα εκτός φυλακής. Μερικοί εξάντλησαν τις ποινές τους και αφέθηκαν ελεύθεροι κανονικά.

Η υπόσχεση για «ισόβια» που υποσχέθηκε το δημοκρατικό καθεστώς αμέσως μετά την πτώση της Χούντας έγινε τελικά αντικείμενο πολλών ερμηνειών, καθώς οι περισσότεροι από τους καταδικασθέντες δεν πέθαναν πίσω από τα κάγκελα.