ΠΟΜΙΔΑ: Με τα άρθρα 37–39 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τον τίτλο «Ενεργή Μάχη», εισάγονται ουσιώδεις τροποποιήσεις στο ισχύον κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τον ετήσιο καθαρισμό οικοπέδων και λοιπών ακαλύπτων χώρων εντός σχεδίου πόλεως, εντός ορίων οικισμών και συναφών περιοχών, ενόψει της αντιπυρικής περιόδου.
Σύμφωνα με ανακοίνωση της ΠΟΜΙΔΑ, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις κινούνται, σε σημαντικό βαθμό, προς την κατεύθυνση του εξορθολογισμού και της λειτουργικής βελτίωσης του πλαισίου εφαρμογής, ιδίως ως προς τις προθεσμίες και το ύψος των διοικητικών κυρώσεων. Παρά ταύτα, ορισμένες διατάξεις χρήζουν περαιτέρω διόρθωσης ή συμπλήρωσης, προκειμένου να διασφαλιστεί η αναλογικότητα, η εφαρμοσιμότητα και η διοικητική αποτελεσματικότητά τους.
Οι παρατηρήσεις και θέσεις της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες θα αναπτυχθούν αναλυτικά και στο 43ο Πανελλήνιο Συνέδριό της (Σάββατο 31.1.2026, ώρα 10:00 π.μ., ΕΒΕΑ), συνοψίζονται ως εξής:
1. Χρονική περίοδος υποχρεωτικού καθαρισμού οικοπέδων
Η προβλεπόμενη περίοδος καθαρισμού επεκτείνεται από μονομηνιαία (Απρίλιος) σε δίμηνη, ήτοι από 1 Απριλίου έως και 31 Μαΐου κάθε έτους, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν έκδοσης Υπουργικής Απόφασης.
Διευκρινίζεται ότι οι δήμοι δύνανται να εκκινούν ελέγχους από την 1η Ιουνίου. Για το χρονικό διάστημα 1–15 Ιουνίου είναι δυνατή η επιβολή προστίμου για μη εκπλήρωση της υποχρέωσης καθαρισμού, όχι όμως και για τη μη υποβολή δήλωσης στην ηλεκτρονική πλατφόρμα «Ακαθάριστα Οικόπεδα».
Η ρύθμιση αυτή ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό το πάγιο αίτημα της ΠΟΜΙΔΑ για δίμηνη προθεσμία καθαρισμού. Η Ομοσπονδία, ωστόσο, επιμένει ότι η προθεσμία θα πρέπει να επεκτείνεται τουλάχιστον έως και την 15η Ιουνίου, χρονικό όριο που ανταποκρίνεται πληρέστερα στις πραγματικές συνθήκες εφαρμογής.
2. Πρόστιμο μη εκπλήρωσης της υποχρέωσης καθαρισμού
Το διοικητικό πρόστιμο για μη καθαρισμό διπλασιάζεται και ανέρχεται πλέον σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο (από 0,50 €/τ.μ.), με το κατώτατο όριο να παραμένει στα 200 ευρώ.
Η ΠΟΜΙΔΑ επισημαίνει ότι ο διπλασιασμός του προστίμου ανά τετραγωνικό μέτρο ενδέχεται να έχει δυσανάλογα και εξοντωτικά αποτελέσματα σε ακίνητα μεγάλης επιφάνειας, ιδίως σε περιπτώσεις αυτεπάγγελτου καθαρισμού από τον δήμο, όπου ο ιδιοκτήτης επιβαρύνεται επιπλέον με τα –κατά κανόνα μη ελεγχόμενα και διαφοροποιούμενα ανά δήμο– έξοδα καθαρισμού.
Για λόγους αναλογικότητας, προτείνεται η θεσμοθέτηση ανώτατου ορίου προστίμου, κατ’ αναλογία με το κατώτατο, στο δεκαπλάσιό του, ήτοι στο ποσό των 2.000 ευρώ.
3. Προθεσμία υποβολής δήλωσης καθαρισμού
Ως καταληκτική ημερομηνία υποβολής της δήλωσης καθαρισμού ορίζεται η 15η Ιουνίου κάθε έτους, με δυνατότητα παράτασης μέσω Υπουργικής Απόφασης.
Η ΠΟΜΙΔΑ προτείνει η προθεσμία αυτή να οριστεί απευθείας έως και την 30ή Ιουνίου, χωρίς πρόβλεψη περαιτέρω παρατάσεων, προκειμένου να επιτευχθεί σαφήνεια και διοικητική ασφάλεια δικαίου.
4. Πρόστιμο μη υποβολής δήλωσης καθαρισμού
Το πρόστιμο που επιβάλλεται από τους δήμους ή την Πυροσβεστική Υπηρεσία για μη υποβολή δήλωσης καθαρισμού αναπροσαρμόζεται σημαντικά:
Σε περίπτωση μη πραγματοποίησης καθαρισμού, το πρόστιμο μειώνεται σε 500 ευρώ (από 1.000 ευρώ).
Σε περίπτωση που ο καθαρισμός έχει πραγματοποιηθεί, αλλά δεν έχει υποβληθεί δήλωση, το πρόστιμο μειώνεται σε 100 ευρώ (από 1.000 ευρώ).
Η ρύθμιση αυτή κρίνεται εξαιρετικά θετική, καθώς αποκαθιστά την αναλογικότητα των κυρώσεων και ικανοποιεί πλήρως το αίτημα της ΠΟΜΙΔΑ για δραστική μείωση προστίμων που χαρακτηρίζονταν ως προδήλως υπερβολικά, ιδίως όταν ο καθαρισμός είχε πράγματι διενεργηθεί.
5. Ποινικές κυρώσεις για ψευδή υπεύθυνη δήλωση καθαρισμού
Η υποβολή ψευδούς υπεύθυνης δήλωσης καθαρισμού τυποποιείται ως ποινικό αδίκημα και επισύρει χρηματική ποινή 5.000 ευρώ και ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι (6) μηνών.
Με τη ρύθμιση αυτή ικανοποιείται σε μεγάλο βαθμό το σχετικό αίτημα της ΠΟΜΙΔΑ, η οποία είχε ζητήσει την εξομοίωση των ποινικών συνεπειών με εκείνες της κοινής υπεύθυνης δήλωσης (φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών), αντί της προηγούμενης ιδιαίτερα αυστηρής πρόβλεψης φυλάκισης τουλάχιστον δύο (2) ετών και χρηματικής ποινής έως 54.000 ευρώ.
6. Εναλλακτικός τρόπος υποβολής δήλωσης – Πυροσβεστική Υπηρεσία
Εισάγεται η δυνατότητα υποβολής δήλωσης καθαρισμού μέσω της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας σε περιπτώσεις αντικειμενικής αδυναμίας χρήσης της ηλεκτρονικής πλατφόρμας (λόγοι ηλικίας, αναπηρίας, σοβαρής αδυναμίας κ.λπ.), κατόπιν έκδοσης σχετικής Υπουργικής Απόφασης που θα ρυθμίζει τις ειδικότερες διαδικαστικές λεπτομέρειες.
Η ΠΟΜΙΔΑ χαιρετίζει τη ρύθμιση ως θετική, αν και επισημαίνει ότι το αρχικό της αίτημα ήταν η ανάληψη της σχετικής υποχρέωσης από τους δήμους, οι οποίοι βρίσκονται εγγύτερα στον πολίτη, και όχι από την Πυροσβεστική Υπηρεσία.
7. Εκκρεμή και ανεπίλυτα ζητήματα
Παρά τις βελτιώσεις, παραμένουν κρίσιμα ζητήματα που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς:
α) Αποκομιδή υπολειμμάτων καθαρισμού
Παρότι στην πράξη η αποκομιδή των προϊόντων καθαρισμού πραγματοποιείται από τους δήμους, οι πολίτες δεν διαθέτουν ουσιαστικά τη δυνατότητα να προβούν αυτοτελώς σε αυτήν. Εντούτοις, η αποκομιδή δεν περιλαμβάνεται ρητά στις θεσμοθετημένες υποχρεώσεις των δήμων, οι οποίες εξακολουθούν να περιορίζονται σε ενημέρωση πολιτών, ελέγχους, επιβολή διοικητικών κυρώσεων και αυτεπάγγελτο καθαρισμό.
β) Εξειδίκευση της έννοιας του «καθαρισμού»
Απαιτείται περαιτέρω εξορθολογισμός του περιεχομένου της έννοιας του καθαρισμού, όπως αυτή προσδιορίζεται στην Πυροσβεστική Διάταξη 20/2024, ιδίως ως προς τη ρητή συμπερίληψη ή μη της αποκομιδής των υπολειμμάτων ως αναπόσπαστου στοιχείου της υποχρέωσης.
Η δημόσια διαβούλευση επί των ανωτέρω διατάξεων του προσχεδίου νόμου ολοκληρώνεται τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026 και ώρα 08:00 π.μ.
Μ.Η.Τ. 242183