Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά προκαταρκτικά ότι το TikTok παραβιάζει τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες λόγω εθιστικού σχεδιασμού

Σοβαρά ερωτήματα για τη συμμόρφωση του TikTok με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες θέτει η προκαταρκτική εκτίμηση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο πίεσης προς τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες. Σύμφωνα με τις αρχικές διαπιστώσεις, ο σχεδιασμός της δημοφιλούς εφαρμογής ενισχύει καταναγκαστικές συμπεριφορές χρήσης, με δυσανάλογες επιπτώσεις σε παιδιά και ευάλωτους ενήλικες, γεγονός που ενδέχεται να συνιστά παραβίαση του Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι βασικές λειτουργίες της πλατφόρμας, όπως η άπειρη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι ειδοποιήσεις ώθησης και το ιδιαίτερα εξατομικευμένο σύστημα συστάσεων, έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που μεγιστοποιεί τον χρόνο παραμονής του χρήστη. Επιστημονικές μελέτες, στις οποίες παραπέμπει η Κομισιόν, δείχνουν ότι αυτά τα χαρακτηριστικά μειώνουν τον αυτοέλεγχο και ευνοούν τη χρήση σε κατάσταση «αυτόματου πιλότου», όπου ο χρήστης παραμένει στην εφαρμογή χωρίς επίγνωση του χρόνου που περνά.

Ανησυχητικά στοιχεία για τη χρήση από ανηλίκους

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμπεριφορά των ανηλίκων. Όπως δήλωσε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής για ψηφιακά θέματα, Τομάς Ρενιέ, το TikTok αριθμεί περίπου 170 εκατομμύρια χρήστες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με μεγάλο ποσοστό εξ αυτών να είναι παιδιά. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, η πλατφόρμα είναι μακράν η πιο χρησιμοποιούμενη μετά τα μεσάνυχτα από εφήβους ηλικίας 13 έως 18 ετών, ενώ ένα 7% των παιδιών ηλικίας 12 έως 15 ετών περνά καθημερινά τέσσερις έως πέντε ώρες στην εφαρμογή. Για την Επιτροπή, τα δεδομένα αυτά συνιστούν σαφή ένδειξη αυξημένου κινδύνου για τη σωματική και ψυχική υγεία των ανηλίκων.

Ανεπαρκή τα μέτρα προστασίας της πλατφόρμας

Στο μικροσκόπιο μπαίνουν και τα υφιστάμενα εργαλεία που έχει υιοθετήσει το TikTok, όπως οι ρυθμίσεις διαχείρισης χρόνου οθόνης και οι γονικοί έλεγχοι. Η προκαταρκτική εκτίμηση της Επιτροπής είναι ότι τα μέτρα αυτά δεν λειτουργούν αποτελεσματικά, καθώς μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν και δεν επαρκούν για τον ουσιαστικό μετριασμό των κινδύνων που απορρέουν από τον εθιστικό σχεδιασμό της υπηρεσίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Κομισιόν θεωρεί ότι απαιτείται παρέμβαση στον ίδιο τον «πυρήνα» της πλατφόρμας. Μεταξύ των αλλαγών που εξετάζονται συγκαταλέγονται η απενεργοποίηση ή ο περιορισμός λειτουργιών όπως η άπειρη κύλιση, η υποχρεωτική εφαρμογή ουσιαστικών διαλειμμάτων χρήσης και η προσαρμογή των αλγορίθμων συστάσεων, ώστε να μην ενισχύουν καταναγκαστικές συμπεριφορές.

Τι σημαίνει η προκαταρκτική εκτίμηση και ποια τα επόμενα βήματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι τα προκαταρκτικά πορίσματα δεν προδικάζουν την τελική έκβαση της έρευνας. Το TikTok έχει πλέον τη δυνατότητα να ασκήσει πλήρως το δικαίωμα υπεράσπισής του και να απαντήσει στις αιτιάσεις. Εάν, ωστόσο, οι διαπιστώσεις επιβεβαιωθούν, η Κομισιόν μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης, η οποία θα μπορούσε να συνοδευτεί από πρόστιμο που φθάνει έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας.

Η υπόθεση αυτή αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο τεστ για την εφαρμογή του DSA στην πράξη, αλλά και σημείο αναφοράς για το πώς η Ευρώπη επιχειρεί να θέσει όρια στον σχεδιασμό ψηφιακών προϊόντων που επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά και την υγεία εκατομμυρίων χρηστών.