Στις αρχές του 2025, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ήρθε σε διπλωματική αντιπαράθεση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς στο Οβάλ Γραφείο, γεγονός που επηρέασε τις σχέσεις Κιέβου–Ουάσινγκτον σε πολυδιάστατα στάδια.
Σύμφωνα με τον Εντ Άρνολντ του Politico, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανταποκρίθηκε με ενίσχυση της διπλωματικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, επιδιώκοντας παράλληλα τη διατήρηση της δέσμευσης των ΗΠΑ. Τον Μάρτιο, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Σταρμερ και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσαν τη δημιουργία μιας «συμμαχίας των προθύμων» 34 χωρών, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής παρουσίας στην Ουκρανία. Τον Σεπτέμβριο, ο Μακρόν επεσήμανε ότι 26 χώρες συμφώνησαν να αναπτύξουν στρατεύματα σε πολυεθνική δύναμη «μετά την κατάπαυση του πυρός ή την επίτευξη ειρήνης».
Ωστόσο, η στρατηγική σημασία αυτών των ευρωπαϊκών εγχειρημάτων περιορίζεται από την εξάρτηση της Ευρώπης από την υλικοτεχνική και διπλωματική υποστήριξη των ΗΠΑ. Οι αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας παραμένουν ο μόνος βιώσιμος μηχανισμός για τη διασφάλιση της ουκρανικής κυριαρχίας, ενώ η δέσμευση των ΗΠΑ καθορίζει την περαιτέρω στρατηγική των πολεμικών επιχειρήσεων και τις προοπτικές μιας μακροπρόθεσμης ειρήνης.
Η συγκέντρωση ισχύος στα χέρια της Ρωσίας
Η πραγματική στρατηγική ισχύς βρίσκεται στα χέρια της Μόσχας. Η συλλογική μνήμη της Ουκρανίας από το Μνημόνιο της Βουδαπέστης (1994) — όπου οι ΗΠΑ, η Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο είχαν δώσει εγγυήσεις ασφάλειας σε αντάλλαγμα της αποποίησης των πυρηνικών όπλων της Ουκρανίας — επηρεάζει τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις και επιτείνει την αβεβαιότητα.
Ο Ζελένσκι φέρεται να εξετάζει την πιθανότητα παραίτησης από την επιδίωξη ένταξης στο ΝΑΤΟ, αν αυτό εξασφαλίσει ισχυρές εγγυήσεις ασφάλειας από τις ΗΠΑ. Οι τελευταίες έχουν ήδη προτείνει «υψηλού επιπέδου» εγγυήσεις, με περιορισμένη χρονική ισχύ, δημιουργώντας πίεση για άμεση αποδοχή της συμφωνίας. Μεταξύ αυτών, η παροχή πυραύλων κρουζ Tomahawk με βεληνεκές 1.000 χλμ., μια ικανότητα που είχε χορηγηθεί στο παρελθόν μόνο σε τέσσερις συμμάχους των ΗΠΑ, θα επέτρεπε στην Ουκρανία να πλήξει στρατηγικούς στόχους εντός Ρωσίας.
Η νομική φύση των εγγυήσεων είναι κρίσιμη. Ενώ το Μνημόνιο της Βουδαπέστης ήταν εκτελεστική συμφωνία, η επίσημη επικύρωση από το Κογκρέσο και τον πρόεδρο των ΗΠΑ θα προσέδιδε δεσμευτικό χαρακτήρα ανάλογο με διμερείς συνθήκες ασφαλείας των ΗΠΑ με την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Η εκτελεστική δράση, όπως στα Πρωτόκολλα του Παρισιού για το Κλίμα ή στη Συμφωνία JCPOA, δεν παρέχει μόνιμες εγγυήσεις, αφήνοντας περιθώριο σε μελλοντικές διοικήσεις να αλλάξουν τη στάση τους.
Εύθραυστη δέσμευση
Ακόμη και με επίσημες εγγυήσεις, η ισχύς τους είναι περιορισμένη. Ο Ζελένσκι έχει συγκρίνει τις εγγυήσεις με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, όμως η ιστορική και νομική ερμηνεία του άρθρου είναι ευέλικτη και σκόπιμα ασαφής, αποτρέποντας την αυτόματη στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ σε τρίτους πολέμους. Η πρακτική εφαρμογή αμοιβαίων εγγυήσεων ασφαλείας απαιτεί αξιόπιστη στρατιωτική ισχύ, η οποία είναι σπάνια διεθνώς.
Οι ΗΠΑ, από το 2014, έχουν υιοθετήσει περιορισμένη στρατηγική υποστήριξης προς την Ουκρανία, εμποδίζοντας την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ και αποφεύγοντας την άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Έτσι, η πραγματική ισχύς παραμένει στο χέρι του αντιπάλου.
Ο ρόλος της Ρωσίας
Η Ρωσία, και συγκεκριμένα ο Βλαντίμιρ Πούτιν, καθορίζει τις παραμέτρους κάθε συμφωνίας ασφαλείας. Η Μόσχα έχει καταθέσει μαξιμαλιστικά αιτήματα, όπως φαίνεται στο 28 σημεία σχέδιο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, και μέχρι στιγμής δεν δείχνει διάθεση για ουσιαστικές υποχωρήσεις. Συνεπώς, η αποτελεσματικότητα των εγγυήσεων των ΗΠΑ θα εξαρτηθεί, σε μεγάλο βαθμό, από τη στρατηγική αντίδραση και την ερμηνεία του Πούτιν.
Μ.Η.Τ. 242183