Ρωσικά παγωμένα κεφάλαια: Το δίλημμα της Ευρώπης και οι φόβοι για αντίποινα – 210 δισ.€ στο τραπέζι και το Βέλγιο σε ρόλο κλειδί

Σε μια από τις πιο φορτισμένες και πολιτικά ευαίσθητες Συνόδους Κορυφής των τελευταίων ετών, οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρέθηκαν αντιμέτωποι με το τελευταίο και πιο δύσκολο αγκάθι της ατζέντας τους: τη χρήση ή μη των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση ενός δανείου ύψους έως 210 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία.

Τα ξημερώματα της Παρασκευής, αφού είχαν προηγηθεί συμφωνίες σε όλα τα υπόλοιπα θέματα, η συζήτηση κατέληξε σε ολονύχτιο θρίλερ στις Βρυξέλλες, με διαρκείς διαβουλεύσεις σε επίπεδο συμβούλων και διπλωματών. Στο επίκεντρο βρέθηκε το Βέλγιο, στη δικαιοδοσία του οποίου βρίσκεται η συντριπτική πλειονότητα των ρωσικών assets, κυρίως μέσω του Euroclear, και το οποίο εκφράζει έντονες ανησυχίες για πιθανές ρωσικές νομικές και οικονομικές αντεκδικήσεις.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατέστησε σαφές ότι δεν προτίθεται να αποχωρήσει από το κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χωρίς συμφωνία, υπογραμμίζοντας ότι η χρηματοδότηση της Ουκρανίας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για την Ένωση.

Σχέδιο συμβιβασμού με αυξημένες εγγυήσεις

Για να καμφθούν οι βελγικές επιφυλάξεις, στο τραπέζι τέθηκε ένα σχέδιο ενίσχυσης των προκαταβολικών ταμειακών αποθεμάτων που θα συνοδεύουν το μεγάλο δάνειο προς το Κίεβο. Τα αποθέματα αυτά θα λειτουργούν ως «μαξιλάρι ασφαλείας», επιτρέποντας άμεσες εκταμιεύσεις χωρίς να απαιτείται πλήρης ενεργοποίηση του μηχανισμού.

Η αρχική πρόταση της Κομισιόν προέβλεπε εκταμίευση μέρους του δανείου όταν τα διαθέσιμα αποθέματα έφταναν στο 50% της πρώτης δόσης. Το ποσοστό αυτό κρίθηκε ανεπαρκές από το Βέλγιο και το νέο προσχέδιο συμπερασμάτων ανεβάζει τον πήχη στο 75%, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο τελικού συμβιβασμού κάπου ενδιάμεσα.

Παραμένει ασαφές αν η αναθεωρημένη φόρμουλα καλύπτει τις ανησυχίες όχι μόνο του Βελγίου αλλά και άλλων κρατών-μελών που φοβούνται να βρεθούν εκτεθειμένα σε μελλοντικές ρωσικές αξιώσεις.

Το «Σχέδιο Β» και η επιστροφή του κοινού χρέους

Παρότι επισήμως οι «27» επιμένουν ότι η βασική επιλογή χρηματοδότησης αφορά αποκλειστικά τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, στο παρασκήνιο επανήλθε η ιδέα της έκδοσης κοινού ευρωπαϊκού χρέους. Η επιλογή αυτή, που θυμίζει το μοντέλο του Ταμείου Ανάκαμψης, χαρακτηρίζεται από αρκετούς ηγέτες ως «Σχέδιο Β», σε περίπτωση που το βασικό σενάριο ναυαγήσει.

Το πρόβλημα είναι ότι η έκδοση κοινού χρέους απαιτεί ομοφωνία. Αυτό δίνει τη δυνατότητα σε ηγέτες όπως ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν ή ο Σλοβάκος Ρόμπερτ Φίτσο, οι οποίοι έχουν εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή τους στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, να μπλοκάρουν τη διαδικασία. Ωστόσο, δεν αποκλείεται να εξεταστεί φόρμουλα παράκαμψης, με εξαίρεση συγκεκριμένων χωρών από το σχήμα.

Ιδιαίτερα ευαίσθητο θεωρείται το σημείο του προσχεδίου που προβλέπει «πλήρη και χωρίς ανώτατο όριο αλληλεγγύη και επιμερισμό κινδύνου» προς το Βέλγιο. Η διατύπωση αυτή παραμένει υπό διαπραγμάτευση, καθώς αρκετές κυβερνήσεις αντιδρούν σε αυτό που περιγράφουν ως απαίτηση για «λευκή επιταγή».

Η στάση της Γερμανίας και ο ρόλος των ρωσικών κεφαλαίων

Σημαντικό βάρος στις διαπραγματεύσεις έχει και η στάση της Γερμανίας. Σύμφωνα με πηγές του Γερμανικού Πρακτορείου, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίζεται διατεθειμένος να στηρίξει το βελγικό αίτημα, δεσμεύοντας τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στη Γερμανία για τη στήριξη της Ουκρανίας.

Τα κεφάλαια αυτά θα μπορούσαν να στηρίξουν δάνεια έως 90 δισ. ευρώ τα επόμενα δύο χρόνια, με προοπτική επέκτασης στα 210 δισ. ευρώ σε βάθος χρόνου. Η βασική αρχή που προωθείται είναι ότι η Ρωσία θα ανακτήσει τα χρήματά της μόνο εφόσον καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις μετά το τέλος της εισβολής.

Η γερμανική κυβέρνηση δεν έχει δημοσιοποιήσει το ακριβές ύψος των ρωσικών κεφαλαίων που έχουν παγώσει στη χώρα. Μέχρι στιγμής, γίνεται λόγος για περίπου 3,5 δισ. ευρώ, που περιλαμβάνουν κεφάλαια της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, καθώς και περιουσιακά στοιχεία φυσικών και νομικών προσώπων που βρίσκονται υπό κυρώσεις.

Τουσκ: Υπάρχει πολιτική συμφωνία, μένουν οι εγγυήσεις

Τη γενική κατεύθυνση της συζήτησης επιβεβαίωσε και ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, τονίζοντας ότι οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν να εργαστούν προς τη χρήση των παγωμένων ρωσικών assets για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας τα έτη 2026 και 2027, αντί της έκδοσης κοινού δανεισμού.

Όπως δήλωσε, υπάρχει ευρεία αποδοχή ότι η λύση αυτή είναι δικαιολογημένη και προς όφελος της Ευρώπης, αν και ορισμένες χώρες θα πιέσουν μέχρι τέλους για τη μεγιστοποίηση των εγγυήσεων που θα λάβουν. Από τα συνολικά 210 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει στην ΕΕ μετά το 2022, τα 185 δισ. βρίσκονται στο Βέλγιο, γεγονός που εξηγεί και το βάρος των βελγικών ανησυχιών.

Η Σύνοδος μπορεί να οδηγήσει σε πολιτική συμφωνία, όμως το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί από τις λεπτομέρειες. Και αυτές, όπως όλα δείχνουν, θα συνεχίσουν να κρατούν άγρυπνους τους Ευρωπαίους ηγέτες για αρκετές ώρες ακόμη.

Διαβάστε επίσης: Μητσοτάκης από Βρυξέλλες: «Δεν πρέπει να φύγουμε χωρίς λύση για χρηματοδότηση Ουκρανίας»